Берләшкән Милләтләр Оешмасы

(Berläşkän Millätlär Oyışması битеннән юнәлтелде)

Берләшкән Милләтләр Оешмасы, БМО (ингл. United Nations, рус. Организация Объединённых Наций, гарәп. الأمم المتحدة‎) — үз максаты итеп дөньяда тынычлык һәм иминлекне саклау куйган халыкара оешма. Шулай ук дәүләтләр арасында элемтәләрне үстерүгә көч куя. БМО карарлары Берләшкән Милләтләр Оешмасы системасының күп санлы махсус максатчан агентлыклары, бәйле оешмалар, шуралар һәм әгъза илләренең структуралары аркылы үтәлә.

Берләшкән Милләтләр Оешмасы
United Nations
الأمم المتحدة
Organización de las Naciones Unidas
联合国
Организация Объединённых Наций
Organisation des Nations unies

United Nations Members.svg

     БМО әгъзалары булган дәүләтләр
Штаб-фатир:

АКШ байрагы Нью-Йорк
Өстәмә офислар:

Оешма төре:

халыкара оешма

Рәсми теле:

инглиз, гарәп, испан, кытай, рус, француз

Җитәкчеләр
Генераль сәркатиб

Португалия байрагы Антониу Гутерреш[1]

Генераль Ассамблея рәисе

Швейцария байрагы Йозеф Дайс

Иминлек шурасы рәисе

Габон байрагы Эммануэль Иссозе-Нгондэ

Нигезләү
БМО уставына кул кую

26 июнь 1945 ел

Уставның эшли башлавы

24 октябрь 1945 ел

UN.org

Бу - дөньядагы иң зур, иң таныш, иң халыкара дәрәҗәдә күрсәтелгән һәм иң көчле хөкүмәтара оешма.[2] Берләшкән Милләтләр Оешмасы төп офисы Нью-Йоркта, аның төп офислары белән Женева, Найроби, Вена һәм Гаага.

ТарихҮзгәртү

Төп мәкалә: БМО тарихы

ФонҮзгәртү

Берләшкән Милләтләр Оешмасы барлыкка килгәнче гасырда, Халыкара Кызыл Хач Комитеты кебек берничә халыкара оешма оешты, кораллы конфликт һәм бәрелеш корбаннарын яклау һәм аларга ярдәм күрсәтү өчен.

Икенче бөтендөнья сугышы союздашлары декларацияләреҮзгәртү

Оешма эшчәнлеге һәм структурасы Икенче дөнья сугышы вакытында Һитлерга каршы коалиция илләре тарафыннан төзелгән. «Берләшкән Милләтләр» исеме беренче тапкыр 1942 елның 1 гыйнварында имзаланган Берләшкән Милләтләр Декларациясендә телгә алына.

БМО Низамы[3] 1945 елда Сан-Франциско конференциясендә раслана, шул ук елның 26 июнендә 51 дәүләт вәкиле тарафыннан имзалана. Уставның көчкә керү датасы (24 октябрь) Берләшкән Милләтләр Оешмасы көне дип билгеләнә.

Киләсе тарихҮзгәртү

Оешманың дөнья тынычлыгын саклау миссиясе беренче дистәләрдә АКШ һәм Советлар Союзы һәм аларның союздашлары арасында салкын сугыш белән катлауланды. Аның миссиясе беренче чиратта коралсыз хәрби күзәтүчеләрдән һәм җиңел кораллы гаскәрләрдән тора, мониторинг, отчет һәм ышанычны арттыру ролендә.[4] Берләшкән Милләтләр Оешмасы әгъзалары 1960-нчы еллардан башлап киң таралган деколонизациядән соң сизелерлек артты. Шул вакыттан алып, 80 элеккеге колония бәйсезлеккә иреште, шул исәптән Попечительләр Советы күзәткән 11 ышаныч территориясе.[5] 1970-нче елларга БМОның икътисадый һәм социаль үсеш программалары бюджеты тынычлык саклау чыгымнарыннан күпкә артыграк. Салкын сугыш беткәч, БМО күчте һәм кыр эшләрен киңәйтте, төрле катлаулы эшләрне башкарды.[6]

СтруктураҮзгәртү

  Төп мәкалә: БМО системасы

Генераль сәркатибҮзгәртү

Исем Фото Ил Эшкә керү вакыты Эш бетү вакыты
Глэдвин Джебб
(ингл. Gladwyn Jebb, 1st Baron Gladwyn}})
  Бөекбритания
(Көнбатыш Аурупа)
24 октябрь 1945 ел 1 февраль 1946 ел
1 Трюгве Хальвдан Ли
  Норвегия
(Көнбатыш Аурупа)
2 февраль 1946 ел 10 ноябрь 1952 ел
2 Даг Хаммаршельд
Швеция
(Көнбатыш Аурупа)
10 апрель 1953 ел 18 сентябрь 1961 ел
3 У Тан
  Бирма
(Азия)
30 ноябрь 1961 ел 1 гыйнвар 1972 ел
4 Курт Вальдхайм
  Австрия
(Көнбатыш Аурупа)
1 гыйнвар 1972 ел 1 гыйнвар 1982 ел
5 Хавьер Перес де Куэльяр
(исп. Javier Pérez de Cuéllar Guerra)
  Перу
(Көньяк Америка)
1 гыйнвар 1982 ел 1 гыйнвар 1992 ел
6 Бутрос Бутрос-Гали
  Мисыр
(Африка)
1 гыйнвар 1992 ел 1 гыйнвар 1997 ел
7 Кофи Аннан
  Гана
(Африка)
1 гыйнвар 1997 ел 1 гыйнвар 2007 ел
8 Пан Ги Мун
  Көньяк Корея
(Азия)
1 гыйнвар 2007 ел 1 гыйнвар 2017 ел
9 Антониу Гутерреш
  Португалия
(Аурупа)
1 гыйнвар 2017 ел Хәзер вазыйфалар башкара
Беренче срок вакыты:
1 гыйнвар 2022 елда чыга

Дәүләт-әгъзаларҮзгәртү

Башта БМОга Уставны имзалаган 51 ил кергән. 19462006 елларда оешмага тагын 141 дәүләт кергән.

2011 елның 14 июль хәләтенә караганда, БМОга 193 дәүләт керә[7].

ТелләрҮзгәртү

Төп мәкалә: БМО телләре

БМОда эшне оештыру өчен рәсми һәм эш телләре расланган. Шушы телләрне куллану һәр махсус оешма һәр орган өчен үзгә.

БМО рәсми телләрендә оешманың бөтен документлары чыга. БМО рәсми телләре:

Интернет-радио программаларны әзерләүче БМО мультимедиа үзәге битләре: бангла  • гарәпчәсе  • инглизчәсе  • испанчасы  • кытайчасы  • португальчасы  • русчасы  • суахили  • урду  • һинди  • французчасы

ГалереяҮзгәртү

Шулай ук карагызҮзгәртү

ИскәрмәләрҮзгәртү

СылтамаларҮзгәртү