Берләшкән Милләтләр Оешмасы

(БМО битеннән юнәлтелде)

Берләшкән Милләтләр Оешмасы, БМО (ингл. United Nations, рус. Организация Объединённых Наций, гарәп. الأمم المتحدة‎) — үз максаты итеп дөньяда тынычлык һәм иминлекне саклау куйган халыкара оешма. Шулай ук дәүләтләр арасында элемтәләрне үстерүгә көч куя. БМО карарлары Берләшкән Милләтләр Оешмасы системасының күп санлы махсус максатчан агентлыклары, бәйле оешмалар, шуралар һәм әгъза илләренең структуралары аркылы үтәлә.

Берләшкән Милләтләр Оешмасы
ингл. United Nations
кыт. 联合国
исп. Naciones Unidas
гарәп. الأمم المتحدة
фр. Organisation des Nations unies
рус. Организация Объединённых Наций
алман. Vereinte Nationen
пол. Organizacja Narodów Zjednoczonych[1]
Байрак[d]
Flag of the United Nations.svgEmblem of the United Nations.svg
Логотип
Тармак международные государственные или негосударственные организации[d][2]
Нигезләнү датасы 1945
Рәсми исем United Nations
Кыскача исем 🇺🇳, ONU, OSN, UN, БДО, PBB, BM, FN, YK, ONU, ÜRO, PBB, ONU, ООН, UNO, VN һәм ONZ[1]
Нигезләүче СССР, Америка Кушма Штатлары, Кытай Республикасы[d], Украина Совет Социалистик Республикасы, Беларус Совет Социалистик Республикасы, Бөекбритания, Франция, Хәбәшстан, Һиндстан, Канада, Югославия[d], Чехословакия, Аустралия, Яңа Зеландия, Нидерланд, Дания, Лүксимбур, Билгия, Польша[1], Норвегия, Греция, Согуд Гарәбстаны, Мисыр, Гыйрак, Сүрия, Лөбнан, Төркия, Иран, Аргентина, Боливия, Бразилия, Чили, Колумбия, Коста-Рика, Куба, Доминикан Җөмһүрияте, Иквадур, Сальвадор, Гватемала, Haiti, Һондурас, Либерия, Мексика, Никарагуа, Панама, Парагвай, Перу, Филипин, Көньяк Африка Җөмһүрияте, Уругвай һәм Венесуэла
Оешма җиткәчесе вазыйфасы Берләшкән Милләтләр Оешмасы Генераль сәркатибе
Җитәкче Берләшкән Милләтләр Оешмасы Генераль сәркатибе
Генераль сәркәтип Антониу Гутерреш
Идарә әгъзалары Кофи Аннан[2]
Рәсми тел рус теле[3], гарәп теле[3], путуңхуа[d][3], инглиз теле[3], француз теле[3] һәм испан теле[3]
Дәүләт бөтен дөнья[d]
Административ-территориаль берәмлек Нью-Йорк
Дипломатик мөнәсәбәтләр Яурупа Берлеге
Оештыру-хокук формасы международная межправительственная организация[d]
Бәйле оешмалар БМО Иминлек Шурасы, Бөтендөнья интеллектуаль милек оешмасы, Научно-исследовательский институт социального развития ООН[d], Berläşkän Millätlär Ğomumi Assambleyäse, Xalıqara valüta fondı, БМО Икътисади һәм иҗтимагый шурасы[d], Берләшкән Милләтләр Секретариаты[d], BMO Xalıqara Mäxkämäse, Совет по опеке ООН[d], Бөтендөнья ризык программасы[d], Берләшкән Милләтләр Почта администрациясе[d][4], Мәгариф, фән һәм мәдәният сораулары буенча Берләшкән Милләтләр Оешмасы, Азык-төлек һәм авыл хуҗалыгы оешмасы[2], ЮНИДО[d][2], ЮНИСЕФ[d][2], Программа ООН по окружающей среде[d][2], Бөтендөнья сәламәтлек оешмасы[2], Качаклар буенча Берләшкән Милләтләр Оешмасы баш комиссары идаралыгы[2] һәм Контингент Вооружённых сил ООН по поддержанию мира на Кипре[d][5]
Уртак хезмәттәшлек Association for Progressive Communications[d]
Штаб-фатирының урнашуы Нью-Йорк, Нью-Йорк, Америка Кушма Штатлары
Нигезсалгыч текст BMO Nizamı
Алыштырган Милләтләр Лигасы
Бүләкләр
Рәсми веб-сайт un.org(ингл.)(фр.)(исп.)(рус.)(кыт.)(гар.)
Каналның URL-лы un.org/press/en/feed(ингл.) һәм un.org/press/fr/feed(фр.)
Харита сурәте
Изображение печати/эмблемы
Нинди вики-проектка керә WikiProject United Nations[d]
Әсәрләр җыентыгы Дөнья мәдәнияте милли музее[d][8]
Ачык мәгълүматлар порталы UNdata[d]
Количество подписчиков 14 984 425
Оешма хезмәткәрләре өчен төркем [d] һәм [d]
Commons-logo.svg Берләшкән Милләтләр Оешмасы Викиҗыентыкта
Берләшкән Милләтләр Оешмасы
United Nations
الأمم المتحدة
Organización de las Naciones Unidas
联合国
Организация Объединённых Наций
Organisation des Nations unies

United Nations Members.svg

     БМО әгъзалары булган дәүләтләр
Штаб-фатир:

АКШ байрагы Нью-Йорк
Өстәмә офислар:

Оешма төре:

халыкара оешма

Рәсми теле:

инглиз, гарәп, испан, кытай, рус, француз

Җитәкчеләр
Генераль сәркатиб

Португалия байрагы Антониу Гутерреш[9]

Генераль Ассамблея рәисе

Швейцария байрагы Йозеф Дайс

Иминлек шурасы рәисе

Габон байрагы Эммануэль Иссозе-Нгондэ

Нигезләү
БМО уставына кул кую

26 июнь 1945 ел

Уставның эшли башлавы

24 октябрь 1945 ел

UN.org

Бу - дөньядагы иң зур, иң таныш, иң халыкара дәрәҗәдә күрсәтелгән һәм иң көчле хөкүмәтара оешма.[10] Берләшкән Милләтләр Оешмасы төп офисы Нью-Йоркта, аның төп офислары белән Женева, Найроби, Вена һәм Гаага.

ТарихҮзгәртү

Төп мәкалә: БМО тарихы

ФонҮзгәртү

Берләшкән Милләтләр Оешмасы барлыкка килгәнче гасырда, Халыкара Кызыл Хач Комитеты кебек берничә халыкара оешма оешты, кораллы конфликт һәм бәрелеш корбаннарын яклау һәм аларга ярдәм күрсәтү өчен.

Икенче бөтендөнья сугышы союздашлары декларацияләреҮзгәртү

Оешма эшчәнлеге һәм структурасы Икенче дөнья сугышы вакытында Һитлерга каршы коалиция илләре тарафыннан төзелгән. «Берләшкән Милләтләр» исеме беренче тапкыр 1942 елның 1 гыйнварында имзаланган Берләшкән Милләтләр Декларациясендә телгә алына.

БМО Низамы[11] 1945 елда Сан-Франциско конференциясендә раслана, шул ук елның 26 июнендә 51 дәүләт вәкиле тарафыннан имзалана. Уставның көчкә керү датасы (24 октябрь) Берләшкән Милләтләр Оешмасы көне дип билгеләнә.

Киләсе тарихҮзгәртү

Оешманың дөнья тынычлыгын саклау миссиясе беренче дистәләрдә АКШ һәм Советлар Союзы һәм аларның союздашлары арасында салкын сугыш белән катлауланды. Аның миссиясе беренче чиратта коралсыз хәрби күзәтүчеләрдән һәм җиңел кораллы гаскәрләрдән тора, мониторинг, отчет һәм ышанычны арттыру ролендә.[12] Берләшкән Милләтләр Оешмасы әгъзалары 1960-нчы еллардан башлап киң таралган деколонизациядән соң сизелерлек артты. Шул вакыттан алып, 80 элеккеге колония бәйсезлеккә иреште, шул исәптән Попечительләр Советы күзәткән 11 ышаныч территориясе.[13] 1970-нче елларга БМОның икътисадый һәм социаль үсеш программалары бюджеты тынычлык саклау чыгымнарыннан күпкә артыграк. Салкын сугыш беткәч, БМО күчте һәм кыр эшләрен киңәйтте, төрле катлаулы эшләрне башкарды.[14]

СтруктураҮзгәртү

  Төп мәкалә: БМО системасы

Генераль сәркатибҮзгәртү

Исем Фото Ил Эшкә керү вакыты Эш бетү вакыты
Глэдвин Джебб
(ингл. Gladwyn Jebb, 1st Baron Gladwyn}})
  Бөекбритания
(Көнбатыш Аурупа)
24 октябрь 1945 ел 1 февраль 1946 ел
1 Трюгве Хальвдан Ли
  Норвегия
(Көнбатыш Аурупа)
2 февраль 1946 ел 10 ноябрь 1952 ел
2 Даг Хаммаршельд
Швеция
(Көнбатыш Аурупа)
10 апрель 1953 ел 18 сентябрь 1961 ел
3 У Тан
  Бирма
(Азия)
30 ноябрь 1961 ел 1 гыйнвар 1972 ел
4 Курт Вальдхайм
  Австрия
(Көнбатыш Аурупа)
1 гыйнвар 1972 ел 1 гыйнвар 1982 ел
5 Хавьер Перес де Куэльяр
(исп. Javier Pérez de Cuéllar Guerra)
  Перу
(Көньяк Америка)
1 гыйнвар 1982 ел 1 гыйнвар 1992 ел
6 Бутрос Бутрос-Гали
  Мисыр
(Африка)
1 гыйнвар 1992 ел 1 гыйнвар 1997 ел
7 Кофи Аннан
  Гана
(Африка)
1 гыйнвар 1997 ел 1 гыйнвар 2007 ел
8 Пан Ги Мун
  Көньяк Корея
(Азия)
1 гыйнвар 2007 ел 1 гыйнвар 2017 ел
9 Антониу Гутерреш
  Португалия
(Аурупа)
1 гыйнвар 2017 ел Хәзер вазыйфалар башкара
Беренче срок вакыты:
1 гыйнвар 2022 елда чыга

Дәүләт-әгъзаларҮзгәртү

Башта БМОга Уставны имзалаган 51 ил кергән. 19462006 елларда оешмага тагын 141 дәүләт кергән.

2011 елның 14 июль хәләтенә караганда, БМОга 193 дәүләт керә[15].

ТелләрҮзгәртү

Төп мәкалә: БМО телләре

БМОда эшне оештыру өчен рәсми һәм эш телләре расланган. Шушы телләрне куллану һәр махсус оешма һәр орган өчен үзгә.

БМО рәсми телләрендә оешманың бөтен документлары чыга. БМО рәсми телләре:

Интернет-радио программаларны әзерләүче БМО мультимедиа үзәге битләре: бангла  • гарәпчәсе  • инглизчәсе 2011 елның 5 декабрь көнендә архивланган.  • испанчасы 2013 елның 14 октябрь көнендә архивланган.  • кытайчасы  • португальчасы  • русчасы 2017 елның 15 июль көнендә архивланган.  • суахили  • урду  • һинди  • французчасы

ГалереяҮзгәртү

Шулай ук карагызҮзгәртү

ИскәрмәләрҮзгәртү

СылтамаларҮзгәртү