Хорва́тия Җөмһүрияте́ (хорв. Republika Hrvatska) — Балкан ярымутравының көнбатышында урнашкан дәүләт. Элек Югославия составына кергән.

Хорватия
Flag of Croatia.svg
Байрак
Coat of arms of Croatia.svg
Илтамга
Шигарь Full of life Edit this on Wikidata
Башкала Загреб
Халык саны 4 105 493 (2018) Edit this on Wikidata
Нигезләнгән 25 июнь 1991 Edit this on Wikidata
Сәгать кушагы UTC+01:00
Рәсми тел харват теле
География
Мәйдан 56,594 дүрткел киламитер
Координатлар 45.25°N 15.46667°E Edit this on Wikidata
Сәясәт
Дәүләт башлыгы исеме Хорватия президенты
Дәүләт башлыгы Зоран Миланович
Хөкүмәт башлыгы Пленкович, Андрей
Икътисад
ТЭП 54 849 миллион АКШ доллары (2017) Edit this on Wikidata
Акча берәмлеге Хорватия кунасы
Инфеләсә 0.2% (2016)
Эшсезлек дәрәҗәсе 17% (2014)[1]
Туу күрсәткече 1.46 (2014)[2]
КПҮИ 0.831 (2017)[3]
Яшәү озынлыгы 78.02195 ел (2016)[4]
Башка мәгълүмат
Ярдәм телефоннары
  • 112
  • 192 (пүлисә)[5]
  • 93 (янгын сакчылары)[5]
  • 94 (ашыгыч тыйб ярдәме)[5]
  • Электр аергычы төре Europlug,[6] Schuko[6]
    Автомобил хәрәкәте ягы уң[7]
    Челтәр көчәнеше 230 вольт[6]
    Телефон коды +385
    ISO 3166-1 коды HR
    ХОК коды CRO
    Интернет домены .hr

    Идарә итү формасы — демократик җөмһүрият. Хорватия ул Үзәк Аурупа, Көньяк-көнчыгыш Аурупа һәм Урта диңгез кислешендә суверен дәүләт. Аның башкаласы Загреб илнең административ бүлеге булып тора, Хорватиянең 20 графлыгы белән беррәттән. Хорватиянең мәйданы 56594 кв. км һәм төрле күбесенчә континенталь һәм Урта Диңгез климатына ия. Хорватиянең Әдрән Диңгез яры янында бер меңнән артык утрау бар. Илнең халык саны 4,28 млн кеше, шуларның күбесе хорватлар, шул ук вакытта иң таралган дини деноминация булып Рим Католицизмы тора.
    Хорватлар хәзерге Хорватия территориясенә безнең эраның 7-нче гасырында килеп урнаша. Алар дәүләтне 9-ынчы гасырда ике герцоглык итеп оештыра. Беренче патша булып 925 елда Томислав була, ул Хорватияне корольлек статусына кадәр күтәрә. Хорватия Корольлеге (925-1102) үзенең суверенлыгын ике гасыр буена саклап кала һәм аның пигы Петар Крешимир IV короле һәм Деметриус Звонимир короле хөкемдарлыклары вакытында була. Хорватия Маҗарстан белән шәхси шурага 1102 елда керә. 1527 елда Госманлы яулап алуын каршы алып, Хорват парламенты Габсбурглар династиясеннән Фердинанд I-не Хорват тәхетенә сайлый. 1918-енче елда, Беренче бөтендөнья сугышыннан соң, Хорватия Австрия-Маҗарстаннан аерылып чыккан Словеннар, Хорватлар һәм Серблар дәүләте эченә кертелә һәм соңыннан Югославия корольлеге булып китә. Фашист Италиясе һәм нацист Германиясе тарафыннан тәэмин ителгән фашист Хорват курчак дәүләте Икенче бөтендөнья сугышы дәвамында булган. Сугыштан соң, Хорватия Конституция буенча социалист дәүләт булган Социалист Федератив Югославия Җөмһүриятенең нигезләүче әгъзасы була. 1991 елның 25 июненда Хорватия бәйсезлек игълан итә, ул гамәлгә бөтенләе белән шул ук елның 8 октябренда керә. Игълан итүдән соң уңышлы рәвештә Хорватия Бәйсезлек Сугышы алып барылган.
    Унитар дәүләтп булып, Хорватия парламент системасы астында хөкемдарлык ителә. Халыкара Валюта Фонды Хорватияне калкып чыгучы һәм үсүче икътисадларга кертә, ә Дөнья Банкы аны югары керемле икътисадларга кертә. Хорватия Аурупа Берлеге, НАТО, Дөнья Сәүдә Оешмасы, Берләшкән Милләтләр, Аурупа Шурасы әгъзасы һәм Урта Диңгез өчен Берлегенең нигезләүче әгъзасы булып тора. Берләшкән Милләтләрнең тынычлык саклаучы көчләренең актив катнашучысы буларак, Хорватия НАТОның Әфганстандагы миссиясенә гаскәрләр кертеме ясаган һәм 2008-2009 елларда Берләшкән Милләтләрнең Иминлек Шурасында даими булмаган урын алып торган.
    Хорватия икътисадында хезмәт күрсәтү секторы хөкем сөрә, аннан соң сәнәгый сектор һәм авыл хуҗалыгы бара. Туризм җәй көне керемнәрнең әһәмиятле чыганагы булып тора, шул ук вакытта Хорватия дөньяда турист максталары арасында популярлык буенча 18-енче урында тора. Дәүләт икътисадның өлешен контрольдә тора һәм шактый дәүләт чыгымнары бар. Аурупа Шурасы Хорватиянең иң әһәмиятле сәүдә партнёры. 2000-енче елдан бирле, Хорват хөкүмәте даими рәвештә инфрастуктурага инвестицияләр ясый, бигрәк тә Пан-Европа коридорлары буйлап транспорт юллары һәм уңайлыкларына. Эчке чыганаклар Хорватиядәге энергиянең шактый өлешен чыгара; калганы импорт аша кертелә. Хорватия гомуми сәламәтләндерү системасын һәм бушлай башлангыч һәм икенчел белем бирүне тәэмин итә, шул ук вакытта Хорват мәдәният күпсанлы иҗтимагый оешмалар аша һәм Хорват әдәбиятына һәм массакүләм чараларына инвестицияләр аша тәэмин ителә.

    ДинҮзгәртү

    Хорватиядә иң таралган дин булып католик дине санала, халык санын алу нәтиҗәләре буенча, 2011 елда үзен католик дип 3 697 143 кеше яки ил халкының 86,28 % ы саный, грек католиклары дип үзен 6 219 кеше (0,14 %) күрсәткән.

    Дини азчылык — православлар (серблар), мөселманнар, протестантлар (адвентист, баптист, методист, кальвинист, лютераннар, пятидесятник һ. б.), Яһвә шаһитләре, яһүдиләр. Атеистлар һәм агностиклар 195 893 кеше (5,57 %).

    Милли һимнҮзгәртү

    Lijepa naša domovino
    (Безнең гүзәл Ватаныбыз)
    (Bezneñ güzäl Watanıbız)

    Һорват телендә IPA транскрипциясе Татар телендә Tatar telendä
    Lijepa naša domovino,

    Oj, junačka zemljo mila,
    Stare slave djedovino,
    Da bi vazda sretna bila!
    Mila kano si nam slavna,
    Mila si nam ti jedina,
    Mila kuda si nam ravna,
    Mila kuda si planina!

    Teci, Dravo, Savo, teci,
    Nit' ti, Dunav, silu gubi,
    Sinje more, svijetu reci
    Da svoj narod Hrvat ljubi
    Dok mu njive sunce grije,
    Dok mu hrašće bura vije,
    Dok mu mrtve grobak krije,
    Dok mu živo srce bije!

    [ljeːpa nâʃa domoʋǐːno]

    [oj jǔnaːt͡ʃka zěmʎo miːla]
    [stǎːre slâːʋe djeːdoʋino]
    [dâ biː ʋǎzda srêtna biːla]
    [mila kâːno si nâm slâːʋna]
    [mila si nâm tî jedîna]
    [mila kuːda si nâm râʋna]
    [mila kuːda si planǐna]

    [těːt͡si drǎːʋo sǎːʋo těːt͡si]
    [nit tî dǔnaʋ sîːlu guːbi]
    [sîɲe moːre sʋîjeːtu rêt͡si]
    [da sʋoj nǎːrod xr̩ʋaːt ʎuːbi]
    [dôk mu ɲîʋe suːnt͡se grǐje]
    [dôk mu xr̩ǎʃt͡ɕe bûra ʋǐje]
    [dôk mu mr̩tʋe grobâk krǐje]
    [dôk mu ʒîʋo sr̩t͡se bǐje]

    Безнең гүзәл Ватаныбыз,

    Курку белмәс сөекле ил,
    Ата-бабадан даныбыз,
    Мәңгелеккә бул син имин.
    Газиз синең данлы чагың,
    Газиз синең бердәмлегең,
    Газиз мәһабәт тауларың,
    Газиз ямьле үзәнлегең.

    Драва ага, Сава ага,
    Дунай-елга көче арта,
    Күк диңгез сөйли дөньяга:
    Һорват Ватанын ярата.
    Кояш җирне җылытканда,
    Имәннәрне җил бөккәндә,
    Адәм зат гүргә ашканда,
    Йөрәк күкрәктә типкәндә.

    Bezneñ güzäl Watanıbız,

    Qurqu belmäs söyekle il,
    Ata-babadan danıbız,
    Mäñgelekkä bul sin imin.
    Ğaziz sineñ danlı çağıñ,
    Ğaziz sineñ berdämlegeñ,
    Ğaziz mähabät tawlarıñ,
    Ğaziz yämle üzänlegeñ.

    Drava ağa, Sava ağa,
    Dunay-yılğa köçe arta,
    Kük diñgez söyli dönyağa:
    Horvat Watanın yarata.
    Qoyaş cirne cılıtqanda,
    İmännärne cil bökkändä,
    Adäm zat gürgä aşqanda,
    Yöräk kükräktä tipkändä.

     
    Хорватия
    1. http://data.worldbank.org/indicator/SL.UEM.TOTL.ZS.
    2. http://data.uis.unesco.org/index.aspx?queryid=239; Институт статистики ЮНЕСКО.
    3. http://hdr.undp.org/en/data; Отчёт о развитии человечества.
    4. http://data.uis.unesco.org/Index.aspx?DataSetCode=DEMO_DS; Институт статистики ЮНЕСКО.
    5. 5,0 5,1 5,2 "International Numbering Resources Database"; подзаголовок: ITU-T E.129 National-only numbers linked with emergency services and other services of social value; тикшерү датасы: 10 июль 2016; мөхәррир: Халыкара иликтер элемтәсе береге.
    6. 6,0 6,1 6,2 "World Plugs"; тикшерү датасы: 10 июнь 2016; мөхәррир: Халыкара иликтер тихникасы кәмисиясе.
    7. http://chartsbin.com/view/edr.