Омск

(Омски битеннән юнәлтелде)

Омск (себ.тат. Ҡара-тора) — Россиядә эре шәһәр, Омск өлкәсенең үзәге. Эре сәнәгатьле үзәк. Себер тимер юлында зур төен.

Омск
рус. Омск
Байрак[d]Илтамга[d]
Нигезләнү датасы 1716
Сурәт
Рәсми тел рус теле
Дөнья кисәге Азия
Дәүләт  Россия
Нәрсәнең башкаласы Омск өлкәсе
Административ-территориаль берәмлек Омск өлкәсе, РСФСР, Омск өлкәсе, Көнбатыш Себер крае[d], Омск бүлгесе[d], Себер крае, Омск губернасы[d] һәм Омск өязе[d]
Сәгать поясы UTC+06:00
Диңгез, күл яки елга эчендә яки янында урнашуы Омь[d] һәм Иртеш
Хөкүмәт башлыгы Оксана Николаевна Фадина[d][1]
Халык саны 1 156 849 (2002)[2],
1 129 120 (2009)[3],
1 154 116 (2010)[4],
1 154 121 (2011)[5],
1 156 583 (2012)[6],
1 160 670 (2013)[7],
1 166 092 (2014)[8],
1 173 854 (2015)[9],
1 178 079 (2016)[10],
1 178 391 (2017)[11],
1 172 070 (2018)[12],
1 164 815 (2019)[13],
1 154 507 (2020)[14],
1 125 695 (2021)[15],
1 110 836 (2023)[16]
Административ бүленеше Киров административ округы, Ленин административ округы, Октябрь административ округы, Совет административ округы һәм Үзәк административ округ
Диңгез дәрәҗәсе өстендә биеклек 90 метр
Кардәш шәһәр Павлодар[17][18], Кызылъяр[19], Луҗ, Лүблин, Гданьск[20][21], Акмәсҗит[22][23], Кайфэн[d][24][25], Пухов[d][26][27], Карловы-Вары, Чинҗу[28][29], Милуоки, Ангарск, Анталия[30][31], Братск[d], Берәнск[32][33], Бургас[d], Фучжоу[d][34], Гомель[35][36], Таулы Алтай, Калининград[37][38][39], Красноярск[40][41][42], Минск[43], Новосибирск[44], Пенза[45][46], Старапул[47][48], Чиләбе[49][50], Улан-Удэ, Соргыт[51][52], Түбән Варта[53] һәм Могилёв[54][55]
Нәрсә белән чиктәш Омский район[d]
Бүләкләр
Хезмәт Кызыл Байрак ордены
Мәйдан 572,9 км²[56]
Почта индексы 644000–644960[57]
Рәсми веб-сайт омск.рф(рус.)
Феноменның икътисады экономика Омска[d]
Беренче язма телгә алу 1716
Җирле телефон коды 3812
Шәрәфле ватандашлар төркеме [d]
Монда җирләнгәннәр төркеме [d]
Карта
 Омск Викиҗыентыкта

2020 елның 2 июленнән«Хезмәт даны шәһәре»[58].

Халык исәбе 1 127 мең кеше (2009). Руслар (86 %), украиннар (2,8 %), казакълар (2,8 %), татарлар (1,9 %), алманнар (1,8 %) һ.б.

География

үзгәртү

Омск Иртешка Омь елгасы койган урында, Көнбатыш Себер тигезлегенең көньяк өлешендә, Мәскәүдән 2555 километр көнчыгышрак урнашкан.

Омскидан эре шәһәрләр кадәр ераклыгы (автоюллар буенча)
Тубыл ~ 679 км
Төмән ~ 629 км
Түбән Варта ~ 1483 км
Курган ~ 543 км
  Петропавловск ~ 256 км
 
Җилләр розасы
Новосибирск ~ 663 км
Кемерово ~ 937 км
  Костанай ~ 706 км   Караганда ~ 863 км   Павлодар ~ 412 км

Климат

үзгәртү

Омски климаты континенталь, елда айларның иң салкыны — гыйнвар (уртача −16,9 °C), иң җылысы — июль (уртача 19,6 °C). Елның урта җил тизлеге — 2,8 м/с, һава дымлылыгы — 71%.

Бөтен метеокүзәтчелек тарихы буенча иң югары температура 1940 елның 18 июлендә тәшкил ителгән — 40,4 °C, иң түбән 1931 елның 3 февралендә — −45,5 °C.

Омск климаты
Күрсәткеч Гый Фев Мар Апр Май Июн Июл Авг Сен Окт Ноя Дек Ел
Абсолют максимум, °C 4,2 3,6 14,1 31,3 35,5 40,1 40,4 38,0 32,9 27,4 16,1 4,5 40,4
Уртача максимум, °C −12 −10,3 −2,5 9,0 19,0 23,9 25,3 22,7 15,9 8,1 −3,7 −9,8 7,1
Уртача температура, °C −16,3 −15 −7,3 3,7 12,5 18,0 19,6 16,9 10,4 3,5 −7,3 −13,8 2,1
Уртача минимум, °C −20,5 −19,4 −12 −1 6,3 12,0 14,1 11,6 5,7 −0,3 −10,5 −17,9 −2,7
Абсолют минимум, °C −45,1 −45,5 −41,1 −26,4 −12,9 −3,1 2,1 −1,7 −7,6 −28,1 −41,2 −44,7 −45,5
Явым-төшем нормасы, мм 23 18 17 21 35 51 66 54 37 30 34 29 415
Чыганак: Погода и климат

1716 елда чик буе ныгытмасы буларак нигезләнгән.

1782 елданшәһәр. 1782—1796 елларда Тубыл наместниклыгының, 1804—22, 1839—68 елларда — Тубыл губернасының өяз үзәге. 1822—1839 елларда — Омск өлкәсе, 1839 елдан 1918 елга кадәр — Акмола өлкәсе үзәге.

Россия ватандашлар сугышы вакытында — адмирал Колчак хөкүмәтенең башкаласы (1918—1920).

1925 елдан Себер краеның (соңрак — Көнбатыш Себер краеның) район һәм округ үзәге, 1934 елданОмск өлкәсе үзәге. Шул ук елларда шәһәр составына Ленинск-Омский (1922 елдан шәһәр, 1930 елда кертелгән) һәм Новоомск (1924 елдан шәһәр, 1931 елда кертелгән) шәһәрләре кертеләләр.

Шәһәрдә туган танылган шәхесләр

үзгәртү
  • Галина Кривошапко (1916―2013), дирижёр, РСФСРның атказанган артисты (1958) һәм сәнгать эшлеклесе (1972).

Татарлар

үзгәртү
1840[59] 1856[60] 1897[61] 1914[60] 1926[60] 1931[60] 1939[60] 1959[62] 1970[63] 1979[64] 1989[65] 2002[66] 2010[67]
11 116 ~16 400 37 396 ~134 800 ~111 200 ~162 200 ~288 900 581 108 821 151 1 014 246 1 148 418 1 134 016 1 154 116

Милли состав

үзгәртү
Милләт 2002[68] 2010[69]
руслар 87,6% 88,8%
казакълар 2,8% 3,4%
украиннар 2,8% 2,0%
татарлар 1,9% 1,9%
алманнар 1,8% 1,3%

Административ бүленеш

үзгәртү
 

Омск 5 административ округына бүленә:

  1. Киров административ округы
  2. Ленин административ округы
  3. Октябрь административ округы
  4. Совет административ округы
  5. Үзәк административ округы

Татар матбугаты

үзгәртү

Искәрмәләр

үзгәртү
  1. http://admomsk.ru/web/guest/government/mayor/biography
  2. Всероссийская перепись населения 2002 года. Том. 1, таблица 4. Численность населения России, федеральных округов, субъектов Российской Федерации, районов, городских поселений, сельских населённых пунктов - райцентров и сельских населённых пунктов с населением 3 тысячи и более.
  3. Численность постоянного населения Российской Федерации по городам, посёлкам городского типа и районам на 1 января 2009 года. 2014-01-02 тикшерелгән.
  4. Всероссийская перепись населения 2010 года. Численность населения городских и сельских населённых пунктов Омской области. 2014-04-16 тикшерелгән.
  5. Омская область. Оценка численности постоянного населения на 1 января 2009-2016 годов
  6. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям. Таблица 35. Оценка численности постоянного населения на 1 января 2012 года. 2014-05-31 тикшерелгән.
  7. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2013 года. — М.: Федеральная служба государственной статистики Росстат, 2013. — 528 с. (Табл. 33. Численность населения городских округов, муниципальных районов, городских и сельских поселений, городских населённых пунктов, сельских населённых пунктов). 2013-11-16 тикшерелгән.
  8. Таблица 33. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2014 года. 2014-08-02 тикшерелгән.
  9. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2015 года. 2015-08-06 тикшерелгән.
  10. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2016 года (2018-10-05). әлеге чыганактан 2021-05-08 архивланды. 2021-05-15 тикшерелгән.
  11. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2017 года (2017-07-31). әлеге чыганактан 2017-07-31 архивланды. 2017-07-31 тикшерелгән.
  12. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2018 года. әлеге чыганактан 2018-07-26 архивланды. 2018-07-25 тикшерелгән.
  13. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2019 года.
  14. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2020 года.
  15. Таблица 5. Численность населения России, федеральных округов, субъектов Российской Федерации, городских округов, муниципальных районов, муниципальных округов, городских и сельских поселений, городских населенных пунктов, сельских населенных пунктов с населением 3000 человек и более (XLSX). 2022-09-01 тикшерелгән.
  16. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2023 года (с учётом итогов Всероссийской переписи населения 2020 г.) (2023-08-18). 2023-08-23 тикшерелгән.
  17. http://admomsk.ru/web/en/city/international/foreign#pavlodar
  18. http://akimat-pvl.gov.kz/kaz/post.php?id=843
  19. http://admomsk.ru/web/en/city/international/foreign#petropavlovsk
  20. http://admomsk.ru/web/en/city/international/foreign#gdansk
  21. https://www.gdansk.pl/download/2013-08/47577.pdf
  22. http://admomsk.ru/web/en/city/international/russian#simferopol
  23. https://tass.com/politics/906463
  24. http://admomsk.ru/web/en/city/international/foreign#kaifeng
  25. http://en.ekaifeng.gov.cn/enyhcs/show-2483.html
  26. http://admomsk.ru/web/en/city/international/foreign#puchov
  27. https://www.puchov.sk/partnerske-mesta.html
  28. http://admomsk.ru/web/en/city/international/foreign#jinju
  29. http://www.jinju.go.kr/00135/01116/01288.web
  30. http://admomsk.ru/web/en/city/international/foreign#antalya
  31. https://www.antalya.bel.tr/i/sister-cities
  32. http://www.bryansk032.ru/?j=171&m=180&gorod=8
  33. http://admomsk.ru/web/en/city/international/russian#bryansk
  34. http://www.fuzhou.gov.cn/zgfzzt/zjrc/gjyhcs/202201/P020220117351044590058.pdf
  35. http://admomsk.ru/web/en/city/international/foreign#gomel
  36. http://gomel.gov.by/Economic/VneshneEconomic/GorodaPartnery/Omsk.aspx
  37. http://admomsk.ru/web/en/city/international/russian#kaliningrad
  38. https://www.klgd.ru/city/twins/
  39. https://www.klgd.ru/city/pasport_07052021.pdf
  40. http://омск.рф/web/en/city/international/russian#krasnoyarsk
  41. http://www.admkrsk.ru/citytoday/foreign/cooperation/Pages/omsk.aspx
  42. http://admomsk.ru/web/en/city/international/russian#krasnoyarsk
  43. http://admomsk.ru/web/en/city/international/foreign#minsk
  44. http://admomsk.ru/web/en/city/international/russian#novosibirsk
  45. http://admomsk.ru/web/en/city/international/russian#penza
  46. http://documents.penza-gorod.ru/doc2-362.html
  47. http://омск.рф/web/en/city/international/russian#stavropol
  48. http://ставрополь.рф/english/Municipal_cooperation_with_cities_of_near_of_Russia/Municipal_cooperation_of_Russia.php
  49. http://admomsk.ru/web/en/city/international/russian#chelyabinsk
  50. https://www.cheladmin.ru/ru/gorod-chelyabinsk/goroda-pobratimy/omsk-rossiya
  51. http://admsurgut.ru/rubric/120/Partnery-Surguta
  52. https://admomsk.ru/web/en/city/international/russian#surgut
  53. https://admomsk.ru/web/en/city/international/russian#nizhnevartovsk
  54. https://admomsk.ru/web/en/city/international/foreign#mogilev
  55. https://goridcentr.csgpb.by/pobratimy/virtualnaya-ekskursiya/omsk-rossiya/
  56. http://omsk.infomsk.ru/geografiya_omska
  57. http://www.geopostcodes.com/Omsk_Omsk_oblast
  58. Указ о присвоении почётного звания Российской Федерации «Город трудовой доблести»
  59. Статистические таблицы о состоянии городов Российской империи, 1840
  60. 60,0 60,1 60,2 60,3 60,4 http://www.mojgorod.ru/omsk_obl/omsk/
  61. http://demoscope.ru/weekly/ssp/emp_lan_97_uezd.php?reg=785
  62. 1959 елның Бөтенсоюз җанисәбе. РСФСР, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны
  63. 1970 елның Бөтенсоюз җанисәбе. РСФСР, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны
  64. 1979 елның Бөтенсоюз җанисәбе. РСФСР, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны
  65. 1989 елның Бөтенсоюз җанисәбе. РСФСР, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны
  66. 2002 елгы Бөтенроссия җанисәбе. РФ, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны
  67. http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus10_reg2.php
  68. 2002 ел сан алу базасы, archived from the original on 2015-09-15, retrieved 2013-12-06 
  69. Доля наиболее многочисленных национальностей Омской области в численности населения муниципальных районов и г. Омска, archived from the original on 2013-12-10, retrieved 2013-12-06