Төп менюны ачу

Улан-Удэ (бүр. Улаан Үдэ«Кызыл Уда», рус. Улан-Удэ) — Русиянең Бурятия республикасының башкаласы. Байкал күленнән 100 километр көнчыгыштарак, Селенга елгасының ярларында, аңа Уда елгасы кушылу урынында урнашкан. Транссебер магистраленең мөһим тимер юл төене. Селенга елгасындагы пристән. 2010 елның җанисәбе буенча шәһәрдә 404 426 кеше яши.[23]

Улан-Удэ
Flag of Ulan-Ude (Buryatia).png
Gerb u u.jpg
Ил Русия
Федерация субъекты Бурятия республикасы
Шәһәр бүлгесе Улан-Удэ
Координатлар 51°50'N, 107°37'E, 51°49'38"N, 107°36'23"E
Эчке бүленеш 3 район
Башлык Голков, Александр Михайлович[d][1]
Элеккеге исемнәр 1680 елга кадәр — Уда кышлавы
1690 елга кадәр — Уда бастругы
1735 елга кадәр — Удинск
1934 елга кадәр — Верхнеудинск
[2]
Мәйдан 347,6 км²
Климат кискен котиненталь
Рәсми тел урыс теле
Халык саны 404 426 кеше
Телефон коды 3012
почта индекслары 6700xx
ГАТОБК коды 81 401 000 000
ОКТМО коды 81 701 000 001
Кардәш шәһәрләр Тәйбей[3], Беркли (Калифорния), Әлиста, Омск, Чанчунь[d][4][5], Акмәсҗит[6], Йонволь[d][7], Ямагата[d][8], Уланчаб[d][9], Улан-Батор[10], Румои[d][11], Манҗурия[d][12], Ланьчжоу[d][13], Хулун-Буир[d][14], Хух-Хото[d][15], Хэджу[d][16], Эрэн-Хото[d][17], Эрдэнэт[d][18], Донетск[19], Дархан[d][20] һәм Анян[d][21]
Кардәш шәһәрләр Тәйбей[3], Беркли (Калифорния), Әлиста, Омск, Чанчунь[d][4][5], Акмәсҗит[6], Йонволь[d][7], Ямагата[d][8], Уланчаб[d][9], Улан-Батор[10], Румои[d][11], Манҗурия[d][12], Ланьчжоу[d][13], Хулун-Буир[d][14], Хух-Хото[d][15], Хэджу[d][16], Эрэн-Хото[d][17], Эрдэнэт[d][18], Донетск[19], Дархан[d][20] һәм Анян[d][21]

1666 елда казакларның Удинское кышлавы буларак барлыкка килгән. 1689 елдан Верхнеудинск кальгасе, аның янәшәсендә шәһәр барлыка килгән. 17 гасырда Байкал арты территориясенең административ һәм хәрби үзәге. 1783 елдан Өркет калгайлыгының, соңыннан Өркет губернасының өяз шәһәре; 1851 елдан Байкал арты вилаяте составында. Эре сәүдә үзәге. 1899 елда шәһәр аша Транссебер магистрале үткәрелә.

1905 елгача — сөрген урыны. 1920 елның апрель—октябрьда Ерак Көнчыгыш Җөмһүриятенең башкаласы. 1923 елдан Бүрәт-маңгул АССР (1958 елдан Бүрәт АССР) башкаласы. 1934 елның 27 июленнән хәзерге исемен йөртә.

Машиналар төзү вә металл эшкәртү (авиация, приборлар төзү, көймәләр төзү, "Теплоприбор" вә башка заводлар), җиңел, азык-төлек, агач эшкәртү ширкәтләре, пыяла заводы бар. Русия ФА Себер бүлекчәсе филиалы, 4 югары уку йорты, 4 театр (шул исәптә, опера һәм балет театры). Музейлардан тарихи, этнография, нәфис бурят ташы, Шәрекъ сангәте, табигать вә башка музейлар, филармония бар. Мигмарият ядкарьләреннән Одигитриев соборы (18 гасыр), кәрвансарай (19 гасыр башы) һ.б. сакланган. Аэропорт бар.

Халык саныҮзгәртү

1897[24] 1926[24] 1939[24] 1959[25] 1970[26] 1979[27] 1989[28] 2002[29] 2010[30]
8 086 ~29 400 ~125 700 175 172 253 569 300 370 352 530 374 854 404 426

Милләтләр (2010): урыслар — 63,1%, бүрәтләр — 33,4%.

Эчке бүленешҮзгәртү

Шәһәр 3 районга бүленә:

  1. Совет районы
  2. Тимер Юл районы
  3. Октябрь районы

МәдәниятҮзгәртү

ИскәрмәләрҮзгәртү

  1. http://www.ulan-ude-eg.ru/mer-goroda/
  2. Историческая справка с сайта Администрации г. Улан-Удэ
  3. 3,0 3,1 http://м.улан-удэ.рф/industry/econom_biznes/vneshn/goroda/taipei.php
  4. 4,0 4,1 http://м.улан-удэ.рф/industry/econom_biznes/vneshn/goroda/chanchun.php
  5. 5,0 5,1 http://en.changchun.gov.cn/yhcs3/wlwd/ycgk9/
  6. 6,0 6,1 https://www.heidelberg.de/hd/HD/Leben/Simferopol.html
  7. 7,0 7,1 http://м.улан-удэ.рф/industry/econom_biznes/vneshn/goroda/yengvol.php
  8. 8,0 8,1 http://м.улан-удэ.рф/industry/econom_biznes/vneshn/goroda/yamagata.php
  9. 9,0 9,1 http://all.ulan-ude-eg.ru/industry/econom_biznes/vneshn/goroda/ulanchab.php?clear_cache=Y
  10. 10,0 10,1 http://м.улан-удэ.рф/industry/econom_biznes/vneshn/goroda/ulan-bator.php
  11. 11,0 11,1 http://м.улан-удэ.рф/industry/econom_biznes/vneshn/goroda/rumoi.php
  12. 12,0 12,1 http://м.улан-удэ.рф/industry/econom_biznes/vneshn/goroda/manjuriya.php
  13. 13,0 13,1 http://м.улан-удэ.рф/industry/econom_biznes/vneshn/goroda/g-lanchzhou.php
  14. 14,0 14,1 http://м.улан-удэ.рф/industry/econom_biznes/vneshn/goroda/hulunbuir.php
  15. 15,0 15,1 http://м.улан-удэ.рф/industry/econom_biznes/vneshn/goroda/huh-hoto.php
  16. 16,0 16,1 http://м.улан-удэ.рф/industry/econom_biznes/vneshn/goroda/khechzhu.php
  17. 17,0 17,1 http://м.улан-удэ.рф/industry/econom_biznes/vneshn/goroda/Erlyan.php
  18. 18,0 18,1 http://м.улан-удэ.рф/industry/econom_biznes/vneshn/goroda/erdenet.php
  19. 19,0 19,1 http://м.улан-удэ.рф/industry/econom_biznes/vneshn/goroda/doneck/doneck.php
  20. 20,0 20,1 http://м.улан-удэ.рф/industry/econom_biznes/vneshn/goroda/darhan.php
  21. 21,0 21,1 http://м.улан-удэ.рф/industry/econom_biznes/vneshn/goroda/anyan.php
  22. 22,0 22,1 GEOnet Names Server — 2018.
  23. 2002 елгы Бөтенрусия җанисәбе. РФ, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны
  24. 24,0 24,1 24,2 Народная энциклопедия «Мой город». Улан-Удэ
  25. http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus59_reg2.php
  26. 1970 елның Бөтенсоюз җанисәбе. РСФСР, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны
  27. 1979 елның Бөтенсоюз җанисәбе. РСФСР, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны
  28. 1989 елның Бөтенсоюз җанисәбе. РСФСР, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны
  29. 2002 елгы Бөтенрусия җанисәбе. РФ, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны
  30. http://www.primstat.ru/VPN2010/webpages/chislNas.mht