Кислород (яки уттуар, оксиген, ачы тудыргыч[7] лат. Oxygenium, O) – Менделеевның периодик таблицасының 2 период, 16 төркем элементы. Тәртип номеры - 8. Чагыштырма атом массасы 15,9994 булган химик элемент. Табигатьтә киң таралган. Җир атмосферасы күбесенчә азоттан һәм кислородтан тора. Атмосфера һавасында кислород – 21% тәшкил итә. Кислород оксидлар формасында Җир кабыгының яртысын диярлек тәшкил итә.

Кислород
Сурәт
... хөрмәтенә аталган әчелек[1]
Масса 15,999 ± 0,001 м.а.б.[2]
Ачучы яки уйлап табучы Карл Вилһелм Шееле[3][4][1]
Ачыш датасы 1774
Ачыш ясалган урын Швеция
Илиминт симвылы O[5]
Атым саны 8[5]
Электронная конфигурация [He] 2s² 2p⁴ һәм 1s² 2s² 2p⁴
Иликтер кирелеге 3,44[1]
Ионлаштыру энергиясе 1313,9 килоҗоуль/моль, 3388,3 килоҗоуль/моль, 5300,5 килоҗоуль/моль һәм 7469,2 килоҗоуль/моль
Әчеләнү дәрәҗәсе −2, −1, 1 һәм 2
Радиюс 60 пикометр, 73 пикометр, 152 пикометр һәм 48 пикометр
Моның каршысы флогистон[d]
Схематичная иллюстрация
Ионный радиус 142 пикометр[6], 1,21 ангстрем[6] һәм 1,4 ангстрем[6]
Commons-logo.svg Кислород Викиҗыентыкта
Кислород / Oxygenium (Oxygen)►O
Атом номеры 8
Матдәнең тышкы күренеше төссез, тәме булмаган һәм иссез газ
Атомның үзлекләре
Атом массасы
(моляр масса)
15,9994 а. м. б. (г/моль)
Атом радиусы 60 пм
Ионлаштыру энергиясе
(беренче электрон)
1313,3 кДж/моль (эВ)
Электрон конфигурациясе [He] 2s2 2p41
Химик үзлекләре
Ковалент радиусы 73 пм
Ион радиусы 132 (−2 e) пм
Электр тискәрелеге
(Полинг буенча)
3,44
Электрод потенциалы
Оксидлашу дәрәҗәсе -2, −1, -½, -⅓, 0, ½, +1, +2
Матдәнең термодинамик үзлекләре
Тыгызлык 0,00142897 (при 273K (0 °C)) г/см³
Моляр җылы сыешлыгы 29,4 Дж/(K·моль)
Җылы үткәрүчелек 0,027 Вт/(м·K)
Эрү температурасы 54,8 K
Эрү җылылыгы 0,444 кДж/моль
Кайнау температурасы 90,19 K
Парга әйләнү җылылыгы 3,4099 кДж/моль
Моляр күләм 14,0 см³/моль
Матдәнең кристаллик рәшәткәсе
Рәшәткә төзелеше моноклинная
Рәшәткә параметрлары a=5,403 b=3,429 c=5,086 β=135,53 Å Å
Дебай температурасы 155 K
O 8
15,9994
2s22p4
Кислород

ТамгасыҮзгәртү

Кислород элементының символы - O (О дип укыла), латин Оксиҗен исеменнән чыга.

ТарихҮзгәртү

Кислород 1774 елда Пристли һәм Шееле тарафыннан ачылган.

 
Менделеевның химик элементлар периодик җәдвәле

ЧыганакларҮзгәртү


  1. 1,0 1,1 1,2 https://www.rsc.org/periodic-table/element/8/oxygen
  2. Standard atomic weights of the elements 2021 (IUPAC Technical Report)IUPAC, 1960. — ISSN 0033-4545; 1365-3075; 0074-3925doi:10.1515/PAC-2019-0603
  3. West J. B. Carl Wilhelm Scheele, the discoverer of oxygen, and a very productive chemist. // American Journal of Physiology: Lung Cellular and Molecular Physiology — 2014. — ISSN 1040-0605; 1522-1504doi:10.1152/AJPLUNG.00223.2014PMID:25281638
  4. Gibb B. C. Hard-luck Scheele // Nat. Chem. / S. J. CantrillNPG, 2015. — ISSN 1755-4330; 1755-4349doi:10.1038/NCHEM.2379PMID:26492000
  5. 5,0 5,1 Wieser M. E., Coplen T. B., Wieser M. Atomic weights of the elements 2009 (IUPAC Technical Report) // Pure and Applied ChemistryIUPAC, 2010. — ISSN 0033-4545; 1365-3075; 0074-3925doi:10.1351/PAC-REP-10-09-14
  6. 6,0 6,1 6,2 (unspecified title)ISBN 0-8493-0485-7
  7. Татарско-русский словарь, 1931 год, Казань, проф. М. Курбангалиев, Р. Газизов, И. Кулиев (стр.3)