Бу мәкаләнең латин әлифбасындагы игезәге бар.

Чистай
рус. Чистополь
БайракИлтамга
RUS Чистополь flag.gifChistopol COA (Kazan Governorate) (1781).png
Сурәт
Нигезләнү датасы XVIII гасыр
Рәсми тел татар теле һәм Рус теле
Дәүләт Flag of Russia.svg Россия
Нәрсәнең башкаласы Чистай районы
Административ-территориаль берәмлек Чистай районы, Чистай кантуны һәм Чистай өязе
Халык саны 60 172 кеше кеше (1 гыйнвар 2018)[1]
Диңгез дәрәҗәсе өстендә биеклек 100 метр
Сәгать поясы UTC+03:00
Мәйдан 19,24 км²
Почта индексы 422980
Рәсми веб-сайт chistopol.tatarstan.ru
Җирле телефон коды 84342
Commons-logo.svg Чистай Викиҗыентыкта

Чистай (лат. тат. Çistay, рус. Чистополь) — Татарстан Республикасының үзәк өлешендәге шәһәр, Кама елгасының сул ярында урнашкан. Норлат тимер юлы станциясеннән төньякка 125 км ераклыкта урнашкан (Сембер-Уфа юлы).

Казаннан 144 км. Автомобиль юллары үзәге. Аэропортлы шәһәр. Мәйданы 16,8 км². Халык саны 60 703 (2010).

ТарихҮзгәртү

XVIII гасыр башында Архангельск бистәсенең Чистое Поле авылы барлыкка килә. 1781 елда Казан өязенең шәһәр статусын һәм хәзерге Чистай исемен ала. 1920-30 елларда – кантон, 1930 елдан башлап Чистай районы үзәге була.

Чистай шәһәренең һәм районының мәдәни мирасы уникаль – биредә 144 мәдәни мирас объекты, 250 археология һәйкәле бар, А.М.Бутлеров, В.М.Мол чанов, Б.Л.Пастернак, А.А.Фадеев, К.А.Фе дин, Л.М.Леонов, В.Ф.Боков, М.В.Исаковский, Е.А.Долматовский, К.А.Тренев исемнәре шәһәр тарихына язылган. Чистайны «Мәдәни Афина» дип атаулары юкка түгел. Бөек Ватан сугышы елларында бирегә 200дән артык язучы һәм мәдәният эшлеклесе эвакуацияләнеп, совет язучылары берлеге ачылган. Чистайдагы Әдәби фонд интернатында 500ләп язучы баласы, шул исәптән Т.Гайдар, А.Баталовлар яшәгән.

19521953 елларда ТАССРның Чистай өлкәсе үзәге булып торган.

ХалыкҮзгәртү

1840[2] 1856[3] 1897[4] 1913[3] 1926[3] 1939[3] 1959[5] 1970[6] 1979[7] 1989[8] 2002[9] 2010
6 805 ~9 900 20 104 ~30 800 ~18 000 ~32 000 51 864 60 005 64 285 65 468 63 029 60 703

Милли состав (2002): татарлар — 32,8%, руслар — 62,6%, чуашлар — 2,3%.[10]

СәнәгатьҮзгәртү

  • "Восток" сәгате заводы
  • суднолар ремонтлау заводы
  • "Автоспецоборудование" заводы
  • автомобильләр ремонтлау заводы
  • "Вектор" конструктор-технология бюросы
  • агач эшкәртү комбинаты
  • җиһаз фабрикасы
  • тегү фабрикасы
  • трикотаж фабрикасы
  • аяк киеме фабрикасы
  • аракы-шәрәб заводы
  • кондитер фабрикасы
  • балык заводы
  • ит комбинаы
  • сөт комбинаты
  • ипи заводы

МәгарифҮзгәртү

МәдәниятҮзгәртү

Мәгълүмат чараларыҮзгәртү

МатбугатҮзгәртү

Шәһәрдә туган күренекле шәхесләрҮзгәртү

ИскәрмәләрҮзгәртү

  1. 26. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2018 годаФедераль дәүләт статистикасы хезмәте.
  2. Статистические таблицы о состоянии городов Российской империи, 1840
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 http://www.mojgorod.ru/r_tatarstan/chistopolj/index.html
  4. Населенныя места Россійской имперіи въ 500 и болѣе жителей, Санкт-Петербург, 1905
  5. 1959 елның Бөтенсоюз җанисәбе. РСФСР, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны
  6. 1970 елның Бөтенсоюз җанисәбе. РСФСР, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны
  7. 1979 елның Бөтенсоюз җанисәбе. РСФСР, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны
  8. 1989 елның Бөтенсоюз җанисәбе. РСФСР, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны
  9. 2002 елгы Бөтенрусия җанисәбе. РФ, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны
  10. 2002 ел сан алу базасы
  11. Герой Советского Союза Маринин Виктор Иванович

СылтамаларҮзгәртү