Нур-Солтан (шәһәр)

Казакъстан башкаласы

Нур-Солтан (каз. Нұр-Сұлтан ; 1961 елга кадәр — Акмолинск, 19611992Целиноград, 19921998Акмола, 1998-2019Астана — «башкала»[5], 2019 елданНур-Солтан[6]) — Казакъстан Республикасының башкаласы (1997 елның 10 декабреннән). Шәһәрнең халык исәбе 1 060 835 кеше тәшкил итә (01.09.2018), халык саны буенча Казакъстанның икенче шәһәре (Алматыдан соң). 2017 елның июнендә Астана миллионер-шәһәр статусына җитә.

Нур-Солтан
каз. Нұр-Сұлтан
БайракИлтамга
Flag of Nur-Sultan, Kazakhstan.svgEmblem of Nur-Sultan-1.svg
Сурәт
Нигезләнү датасы 1830
Рәсми исем Нұр-Сұлтан
... хөрмәтенә аталган Нурсолтан Назарбаев
Нигезләүче Федор Кузьмич Шубин-второй[d]
Рәсми тел казакъ теле
Дөнья кисәге Азия
Дәүләт Flag of Kazakhstan.svg Казакъстан
Нәрсәнең башкаласы Казакъстан һәм Акмола өлкәсе
Административ-территориаль берәмлек Казакъстан
Диңгез, күл яки елга эчендә яки янында урнашуы Ишем
Анклав в Акмола өлкәсе
Хөкүмәт башлыгы Бахыт Турлыханович Султанов[d]
Халык саны 1 078 362 кеше кеше (2019)[1]
Диңгез дәрәҗәсе өстендә биеклек 347 ± 1 метр
Сәгать поясы UTC+06:00
Кардәш шәһәр Әнкара[2], Истанбул, Мәскәү, Питтсбург, Киев[3], Санкт-Петербург, Амман, Сараево, Рига, Гданьск[4], Варшау, Тбилиси, Hanoy, Сеул, Bangkok, Казан, Манила, Пекин, Маргейт, Бишкәк, Дөбәй, Җакарта, Ушак, Трухильо һәм Вилнүс
Моның хуҗасы Дворец мира и согласия[d], Стадион им. Хаджимукана Мунайтпасова[d] һәм Астана Арена[d]
Чиктәш дәүләтләр Акмола өлкәсе
Мәйдан 710 200 000 квадрат метр,
797,33 км²
Почта индексы 010015
Рәсми веб-сайт astana.gov.kz
Беренче язма телгә алу 1832
Җирле телефон коды 7172
Код аэропорта ИАТА TSE
Нумир тамгасы куды Z һәм 01
Commons-logo.svg Нур-Солтан Викиҗыентыкта

2019 елның 20 мартында Нурсолтан Назарбаев президент вазифасыннан киткәннән соң Казакъстан парламенты, президент вазифаларын вакытлыча башкаручы Касыйм-Юмарт Тукаев (каз. Қасым-Жомарт Тоқаев) тәкъдимен хуплап, шәһәргә Нур-Солтан исемен бирү турында канунны кабул итә.

Илнең төньягында урнашкан, шәһәр 4 районга бүленгән.

Шәһәрнең мәйданы 722 км² тәшкил итә. Шәһәр даладагы тигезлектә урнашкан. Нур-Солтан шәһәре Ишем елгасы ике ярында тора.

ТарихҮзгәртү

1830 елда Акмола шәһәре (урысча Акмолинск) урыс казаклары форпосты буларак нигезләнә. Форпост тирәсендәге торак урынына Бородино бәрелешендә катнашкан полковник Федор Кузьма улы Шубин нигез сала.

1854-1868 елларда Акмола Себер Кыргызлары Өлкәсендә керә.

1868 елда Акмола өлкәсе нигезләнә.

1961 елда төньяк Казакъстанда чирәмне үзләштерү бөтенсоюз үзәге буларак Целиноград дигән яңа атама бирелә.

1979 елда Төньяк Казакъстанда алман автономиясен булдыруга каршы чыгулар уза, нәтиҗәдә проект тормышка ашмый.

1992 елда шәһәргә беренче тарихи исем Акмола кире кайтарыла, Акмола татарча Ак кабер дип тәрҗемә ителә, чөнки шәһәрдән 20 км ераклыкта урнашкан Тайтүбә үрендә Абылай-ханның тарафдары танылган җирле кыпчак Нияз-би күмелгән. Акмола - Аккабер тәрҗемәсе булганга күрә 1998 елда шәһәргә Астана (тәрҗемәсе башкала) исеме бирелә.

1994 елда РК Югары Шурасы, ә 1997 елда Нурсолтан Назарбаев Алматыдан Астанага башкаланы күчерү турында ахыргы карар кабул итә.

1998 елда Астанага аерым икътисади зона статусы бирелә, бөтен илдән шәһәрне төзүгә бик күп акча сарыф ителә.

2017 елда Астанада Expo 2017 халыкара күргәзмәсе уздырыла.

2019 елның 20 мартында Нурсолтан Назарбаев президент вазифасыннан киткәннән соң Казакъстан парламенты, президент вазифаларын вакытлыча башкаручы Касыйм-Юмарт Тукаев (каз. Қасым-Жомарт Тоқаев) тәкъдимен хуплап, шәһәргә Нур-Солтан исемен бирү турында канунны кабул итә.

КүренешләреҮзгәртү

Кардәш шәһәрләрҮзгәртү

Шәһәр Ел Ил
Анкара - Төркия
Стамбул - Төркия
Измир - Төркия
Мәскәү - Рәсәй
Санкт-Петербург - Рәсәй
Казан 2004 Татарстан, РФ
Амман - Үрдүн
Рига - Латвия
Ташкәнт - Үзбәкстан[7]
Гданьск 1996 Польша
Варшава 2002 Польша
Киев 1998 Украина
Сеул 2004 Көньяк Корея
Дөбәй - БГӘ
Пекин - Кытай
Манила - Филипин
Тбилиси 2005 Гөрҗистан[8]
Бишкәк 2011 Кыргызстан[9]
Ханой - Вьетнам
Ницца 2013 Франция
Оулу 2013 Финляндия[10]
Белград 2016 Сербия[11]
Уфа 2017 РФ[12]

Шәһәрдә туган танылган шәхесләрҮзгәртү

КазакъларҮзгәртү

Татарлар, башкортларҮзгәртү

ИскәрмәләрҮзгәртү

  1. http://stat.gov.kz/getImg?id=ESTAT295414
  2. https://web.archive.org/web/20190326232340/https://www.ankara.bel.tr/genel-sekreter-yardimcisi-balamir-gundogdu/dis-liskiler-daire-baskanligi/kardes-kent-liskileri-ve-kultur-gunleri/kardes-kentler-listesi-ve-avrupa-gunu-kutlamasi
  3. https://old.kyivcity.gov.ua/files/2018/2/15/Mista-pobratymy.pdf
  4. https://www.gdansk.pl/urzad-miejski/biuro-prezydenta/astana-akmola-kazachstan,a,1628
  5. Астанә (фар. آستانه) — 1) бусага; 2) сарай ишеге төбе. — Гарәпчә-татарча-урысча алынмалар сүзлеге: татар әдәбиятында кулланылган гарәп һәм фарсы сүзләре / К.З. Хәмзин, М.И. Мәхмүтов, Г.Ш. Сәйфуллин. — Казан: Тат. кит. нәшр., 1965. — 792 б. — Б. 19.
  6. Парламент Казахстана одобрил переименование Астаны в Нурсултан. РИА Новости, 20.03.2019(рус.)
  7. Ташкәнт, города-побратимы
  8. Соглашение о партнерстве с Тбилиси 2012 елның 9 апрель көнендә архивланган.
  9. Соглашение об установлении побратимских связей между Бишкеком и АстанойКалып:Недоступная ссылка
  10. Ystävyyskaupungit. 2014-06-30 тикшерелде.
  11. Столица Сербии стала 45 городом в списке городов-побратимов и партнеров Астаны. 2016-11-16 тикшерелде.
  12. Уфа и Астана стали городами-побратимами - «Хабар» | Последние новости Казахстана, телепроекты. khabar.kz. 2017-03-25 тикшерелде.