Төп менюны ачу

Ырынбу́р өлкәсе́Рәсәй Федерациясенең Аурупа өлеше субъекты. Идел буе федераль бүлгесенә керә. ЮНЕСКО билгеләнмәсе буенча Урта Азия географик өлкәсенә керә. Өлкә үзәге – Ырынбур шәһәре.

Ырынбур өлкәсе
Flag of Orenburg Oblast.svg
Байрак
Coat of arms of Orenburg Oblast.svg
Илтамга
Башкала Ырынбур
Халык саны 1 977 720 (1 гыйнвар 2018) Edit this on Wikidata
Нигезләнгән 7 дикәбер 1934
Сәгать кушагы екатиринбур вакыты
Җәгърафия
АТБ Русия
Мәйдан 124,000 дүрткел киламитер
Координатлар 52.13°N 55.6°E Edit this on Wikidata
Телефон коды 353 Edit this on Wikidata
RU-ORE Edit this on Wikidata
Хөкүмәт башлыгы Паслер, Денис Владимирович


Эчтәлек

ГеографияҮзгәртү

ЧиктәшлекҮзгәртү

Як Рәсәй субъекты
Төньяк-көнбатыш Татарстан
Төньяк Башкортстан
Төньяк-көнчыгыш Чиләбе өлкәсе
Көнчыгыш
Көньяк
Казакъстан
Көнбатыш Самар өлкәсе

Ырынбур өлкәсе Көнчыгыш Аурупа тигезлегенең көньяк-көнчыгыш өлешендә урнаша. Өлкәнең көнчыгыштан көнбатышка озынлыгы — 755 км, төньяктан көньякка — 425 км. Өлкәнең көнбатышын Төп сырт калкулыгы биләп тора, өлкәнең көнчыгышын Урал арты тигезлеге һәм Тургай платосының кырые биләп торалар.

КлиматҮзгәртү

Климат — кискен континенталь. Гыйнварның уртача температурасы — -14...-18°С, июльнең уртача температурасы — +19...22°С. Урта ел явымнар саны 300—450 мм.

ГидрогорафияҮзгәртү

Төп елгалар — Җаек (2428 км), Сакмар (798 км), Иләк (623 км), Самар (594 км).

ТарихҮзгәртү

Хәзерге Ырынбур өлкәсе территориясе Русия империясе составына XVIII гасырның 30-елларында керә.

1743 елда Ырынбур чик буе ныгытмасы нигезләнә. 1744 елда Ырынбур губернасы оештырыла. Губерна составында хәзерге Казакъстан, Башкортстан, Чиләбе һәм Самар өлкәсенең территорияләре булган.

1928 елда Ырынбур губернасы юкка чыгарыла, ә территориясе Урта Идел өлкәсе составына кертелә. 1934 елның 7 декабрендә БҮБК Президиумы Ырынбур өлкәсен оештыру турында карар кабул итә. 1938 елның 26 декабрендә, ССРБ Югары Советы Президиумы указы буенча, Ырынбургка Чкалов исеме бирелә, ә Ырынбур өлкәсенә Чкалов өлкәсе исеме бирелә. 1957 елда шәһәргә һәм өлкәгә тарихи исем кайтарыла.

Административ бүленешҮзгәртү

ХалыкҮзгәртү

Милли составҮзгәртү

Халык 1939 1959 1970 1979 1989 2002 2010
К. с. % К. с. % К. с. % К. с. % К. с. % К. с. % К. с. %
урыслар 1 159 573 69,2% 1 296 458 70,9% 1 472 328 71,8% 1 512 500 72,4% 1 568 442 72,3% 1 611 509 73,9% 1 519 525 75,9%
татарлар 104 843 6,3% 120 9441 6,6% 145 373 7,1% 151 383 7,2% 158 564 7,3% 165 967 7,6% 151 492 7,6%
казакълар 71 444 4,3% 77 708 4,2% 93 214 4,2% 98 612 4,7% 111 477 5,1% 125 568 5,8% 120 262 6,0%
украиннар 152 146 9,1% 128 541 7,0% 113 064 5,5% 104 971 5,0% 102 017 4,7% 76 921 3,5% 49 610 2,5%
башкортлар 22 484 1,3% 30 126 1,6% 37 501 1,8% 43 269 2,1% 53 339 2,5% 52 685 2,4% 46 696 2,3%
мордва 115 858 6,9% 95 042 5,2% 92 215 4,5% 80 611 3,9% 68 879 3,2% 52 458 2,4% 38 682 1,9%
башкалар 50 320 3,0% 80 662 4,4% 96 281 4,7% 96 804 4,6% 107 974 5,0% 94 443 4,3% 106 805 5,3%
барлык 1 676 668 100.0% 1 829 481 100.0% 2 049 976 100.0% 2 088 150 100.0% 2 170 692 100.0% 2 179 551 100.0% 2 033 072 100.0%

Искәрмәләр:
1 Кырым татарлары белән

Торак пунктларыҮзгәртү

Ырынбур өлкәсенең эре торак пунктлары

 
Ырынбур
 
Орск

Шәһәр Халык саны Шәһәр Халык саны

 
Сорочинск

1 Ырынбур 546 987 11 Абдулино 20 183
2 Орски 239 752 12 Ясный 17 365
3 Новотроицк 98 184 13 Саракташ 17 235
4 Бозаулык 82 655 14 Акболак 13 918
5 Богырыслан 49 737 15 Олы Новосергиевка 13 737
6 Гай 38 302 16 Икенче Тук 13 197
7 Сорочинск 29 260 17 Новоорск 11 295
8 Тоз-Түбә 28 369 18 Иләк 9 760
9 Медногорск 27 290 19 Переволоцкий 9 598
10 Кувандык 26 176 20 Тюльган 8 959
2010 елның җанисәбе буенча

ИкътисадҮзгәртү

Төп тармаклары — ягулык сәнәгате, кара һәм төсле металлургия, химик, нефтехимик һәм азык-төлек тармаклары. Ырынбур өлкәсе территориясендә Ырынбур газ-конденсат чыганагы бар. Өлкә территориясендә нефть (Урал алды), тимер, бакыр һәм никель рудалары, азбис чыгарыла. Иң зур ширкәтләре — «Оренбургнефть», «Оренбурггазпром», «Орскнефтеоргсинтез», «Оренбург минераллары» җитештерү берләшмәләре, «Уральская сталь» (Новотроицк), «Южуралникель» (Орск) акционерлык җәмгыятьләре, Орск җиңел металл конструкцияләр заводы, Медногорск бакыр-күкерт комбинаты, Гай тау-баету комбинаты.

Өлкәдә туганнарҮзгәртү

Моны да карагызҮзгәртү

ИскәрмәләрҮзгәртү