Гафури районы

Башкортстандагы муниципаль район (Россия)

һәм

Гафури районы
баш. Ғафури районы
Байрак[d]
Нигезләнү датасы 20 август 1930
Сурәт
Рәсми исем Красноусольский район
Атама Ғафури районы
Дәүләт  Россия
Башкала Красноусол
Административ-территориаль берәмлек Башкортстан
Сәгать поясы YEKT[d] һәм UTC+05:00
Халык саны 36 778 (1989)[1],
36 761 (2002)[2],
35 669 (2008)[3],
35 637 (2009)[4],
33 869 (2010)[5],
33 503 (2012)[6],
33 092 (2013)[7],
32 544 (2014)[8],
32 091 (2015)[9],
31 631 (2016)[10],
31 364 (2017)[11],
30 781 (2021)[12]
Нәрсә белән чиктәш Архангель районы, Белорет районы, Ишембай районы, Стәрлетамак райуны, Авыргазы районы һәм Кырмыскалы районы
Мәйдан 3038,02 км²
Рәсми веб-сайт gafury.ru
Харита сурәте
Карта
 Гафури районы Викиҗыентыкта

Гафури районыБашкортстанның үзәк өлешендә, Урал тавының көнбатыш тау битләрендә урнашкан район. Район үзәге Красноусольский Уфадан 130 км ерак, Стәрлетамактан 60 км ераклыкта урнашкан. 2010 ел халык санын теркәү буенча 33780 кешенең яшәве мәгълүм.

Тарихи мәгълүмат үзгәртү

1930 елның 20 августында Бөтенсоюз Үзәк башкарма комитеты карары белән Башкорт Автономияле Республиканың кантоннарга бүленеше бетерелә һәм 48 район барлыкка килә. Район башта Красноусольский дип атала. 1940 елда Башкортстанның халык шагыйре Мәҗит Гафури исеме кушыла.

Географик сыйфатлама үзгәртү

Район шактый таулы урында урнашкан. Урманнар һәм таулар җәмгысе 65% җирне алып тора. Авыл хуҗалыгы максатында якынча 28% җир яраклы. Климат чак кына корырак. Җилем, Җикән, Күгеш, Мәндем елгалары — Агыйделнең уң кушылдыклары ага.

Таулар эчендә нефть, пыяла доломит, кварц комы, известняк, сапропель, ак балчык бар.

Икътисад үзгәртү

Районда барлыгы 70 игенче-фермер хуҗалыгы бар. Алар арасында шактый зурлар, эре хуҗалыклар белән ярышырлыклар да бар.

Эшкәртү сәнәгатендә Табын совхоз-заводы, Красноусольский сөт заводы, махсуслашалар. Аккүл элеваторында макарон, берничә төр ярма чыгарыла.

Красноусольск пыяла заводы төп сәнәгать предприятиесе булып санала. Ул үз тарихында күп тапкыр юнәлешен үзгәрткән: 1752 елдан биредә бакыр коелган, 150 елдан соң тәрәзә пыяласын чагарган. 1997 елдан башлап шешәләр ясауга күчкән. Красноусол пыяла комбинаты. Чимал районның үзеннән табыла. Кварц комы чыгарылучы «Каравыл-тау» һәм «Ташлы» доломит карьерлары.

Кече эшмәкәрлек шактый үсештә. Ул районда җитештерелгәннен 11%ын бирә.

Урман эшләре белән «Гафури авылхуҗ» шөгыльләнә. Умартачылык үсеш алган. 2004 елдан районда Гафури эксперименталь станциясе эшли.

Демография үзгәртү

Халык саны
1989[1]2002[2]2008[3]2009[4]2010[5]2012[6]2013[7]2014[8]2015[9]2016[10]
36 77836 76135 66935 63733 86933 50333 09232 54432 09131 631
2017[11]2021[12]
31 36430 781

Милли состав үзгәртү

Милли состав

Ел башкортлар руслар татарлар
1970 20 322 / 37,0 % 13 042 / 23,8 %
1989 14 816 / 41,8 % / 8 448 / 23,7 %
2002 18 325 / 49,85 % 8 293 / 22,56 % 6 474 / 17,61 %
2010 15 474 /46,0% 7 650 /22,8% 7 281 / 21,7%

Чуашлар 2 621 (7,8%).

Татар авыллары — Ялгызкаен, Үтәк, Бажык, Җилем-Каран, Игенъелга һ.б., катнаш авыллар: Тугай. Татар авылларында татар теленең тепекәй сөйләше таралган. Кормантау авылында — мишәр диалектында сөләшәләр.

Атаклы кешеләр үзгәртү

Советлар берлеге каһарманнары үзгәртү

Мәгариф үзгәртү

Районда 58 мәктәп, ш.и. 28 урта, 23 башлангыч. Бер һөнәри уку йорты – 130нчы ПТУ һәм 27 балалар бакчасы. 2010-11 уку елында мәктәпләргә 4758 бала йөргән.

Социаль өлкә үзгәртү

Районда үзәк район хастаханәсе, 3 авыл участок хастаханәсе, 4 авыл амбулаториясе, 46 ФАП эшли.

Районда 19 мәчет бар.

Матбугат үзгәртү

Районда башкорт телендә «Табын» гәзите белән рус телендә «Звезда» чыгарыла.

Шулай ук кара үзгәртү

Чыганаклар үзгәртү

Искәрмәләр үзгәртү

  1. 1,0 1,1 Всесоюзная перепись населения 1989 года. Численность населения СССР, РСФСР и ее территориальных единиц по полу.
  2. 2,0 2,1 Всероссийская перепись населения 2002 года. Том. 1, таблица 4. Численность населения России, федеральных округов, субъектов Российской Федерации, районов, городских поселений, сельских населённых пунктов - райцентров и сельских населённых пунктов с населением 3 тысячи и более.
  3. 3,0 3,1 1.5. Численность населения республики Башкортостан по муниципальным образованиям на 1 января 2009 года
  4. 4,0 4,1 Численность постоянного населения Российской Федерации по городам, посёлкам городского типа и районам на 1 января 2009 года. 2014-01-02 тикшерелгән.
  5. 5,0 5,1 Всероссийская перепись населения 2010 года. Численность населения по населённым пунктам Республики Башкортостан. әлеге чыганактан 2023-08-11 архивланды. 2024-04-28 тикшерелгән.
  6. 6,0 6,1 Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям. Таблица 35. Оценка численности постоянного населения на 1 января 2012 года. 2014-05-31 тикшерелгән.
  7. 7,0 7,1 Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2013 года. — М.: Федеральная служба государственной статистики Росстат, 2013. — 528 с. (Табл. 33. Численность населения городских округов, муниципальных районов, городских и сельских поселений, городских населённых пунктов, сельских населённых пунктов). 2013-11-16 тикшерелгән.
  8. 8,0 8,1 Таблица 33. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2014 года. 2014-08-02 тикшерелгән.
  9. 9,0 9,1 Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2015 года. 2015-08-06 тикшерелгән.
  10. 10,0 10,1 Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2016 года (2018-10-05). әлеге чыганактан 2021-05-08 архивланды. 2021-05-15 тикшерелгән.
  11. 11,0 11,1 Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2017 года (2017-07-31). әлеге чыганактан 2017-07-31 архивланды. 2017-07-31 тикшерелгән.
  12. 12,0 12,1 Таблица 5. Численность населения России, федеральных округов, субъектов Российской Федерации, городских округов, муниципальных районов, муниципальных округов, городских и сельских поселений, городских населенных пунктов, сельских населенных пунктов с населением 3000 человек и более (XLSX). 2022-09-01 тикшерелгән.