Төп менюны ачу

Күп кешеләр тарафыннан икенчел тел буларак өйрәнелгән һәм дөньядагы халыкара мөнәсәбәтләрдә кулланылган табигый телне халыкара тел дип атыйлар. Халыкара тел аны беренчел тел яки икенчел тел буларак кулланучылар саны белән генә түгел, шулай да аның географик таралышы, халыкара оешмаларда һәм дипломатик мөнәсәбәтләрдә кулланышы белән билгеләнә.[1][2].

БилгеләмәҮзгәртү

Кайбер чыганаклар билгеләгәнчә, бер телнең халыкара тел дәрәҗәсендә яшәвен дәвам итүе өчен түбәндәге сыйфатлар зарур:

Яшәүче халыкара телләрҮзгәртү

Төгәл мәгънәдә халыкара телләр булып астагылар санала ала:[1][3][4]

Тел Туган тел[5] Тулаем сөйләшүчеләр Рәсми статус Рәсми статус харитасы
инглизчә 328 M 1800 M[6][7] Инглиз мохите  
испанча (кастильча диалекты) 329 M - 400 M[8] 500+ M[9] Испан мохите  
французча 67.8 - 110 M[10] 500 M[10] Франкофония  

Башка чыганакларга карата түбәндәге телләрне дә "халыкара телләр" дип билгелиләр, ләкин кискенрәк карашлы чыганаклар аларны "супер-региональ телләр" дип билгели:[2]

Тел Туган тел[5] Тулаем сөйләшүчеләр Рәсми статус Рәсми статус харитасы
Мандарин (кытай теле диалекты) 845 M 1345 M[11] Кытай мохите  
Хинди телләре (Стандарт Хинди, Урду, Бихари, Раҗастани, һ.б.) 460 M 650 M[12] Индия суб-кыйтгасы  
Гарәпчә 221 M 450 M Гарәп дөньясы

 

Португалча 178 M 220 M[13] Португал мохите  
Урысча 144 M 300 M Рус мохите  
Алманча 90 M 200 M Алман мохите  

Башка супра-региональ телләрҮзгәртү

карагыз Лингва франка

Де-факто халыкара телләр дип саналыр өчен кайбер критерийларга тиң булмаган башка супра-региональ телләр:

Тел Туган тел[5] Тулаем сөйләшүчеләр Рәсми статус Рәсми статус харитасы
Малайча һәм индонезийча 60 M 176 M - 250 M Малай архипелагы
Фарсыча 70 M 144 M Бөек Иран  
Суахили 5 - 10 M 100 M[14] Көнчыгыш Африка  
Тамильча 68 M 77 M Һиндстан, Шри-Ланка, Сингапур
Итальянча 60 M 70 M Италия  
Голландча һәм Африкаанас 28 M 46 M Голланд мохиты  

ТарихҮзгәртү

Шулай ук карагызҮзгәртү

ИскәрмәләрҮзгәртү

  1. 1,0 1,1 1,2 Fischer Verlag Weltalmanach stichwort_weltsprachenКалып:Dead link
  2. 2,0 2,1 Baker & Jones Encyclopedia of bilingualism and bilingual education
  3. Ulrich Ammon Status and function of languages and language varieties
  4. Ali Mazrui A world federation of cultures: an African perspective
  5. 5,0 5,1 5,2 Ethnologue: Statistical Summaries
  6. World-Wide English
  7. ethnologue.com
  8. Параметрны бирергә кирәк trans-title= {{cite web}} калыбында. IV CILE. Paneles y ponencias. Hiram Vivanco Torres. Congresosdelalengua.es. 2010 елның 6 ноябрь көнендә тикшерелгән.; [1].
  9. krysstal.com, 5th International Congress on Spanish Language (la-moncloa.es),uis.edu, Antonio Molina, director of the Instituto Cervantes in 2006 (terranoticias.es,elmundo.es, fundeu.esКалып:Dead link), Luis María Anson of the Real Academia Española (elcultural.es),International Congress about Spanish, 2008, Mario Melgar of the México University (lllf.uam.es), Enrique Díaz de Liaño Argüelles, director of Celer Solutions multilingual translation network ([2]) ,Feu Rosa - Spanish in Mercosur (congresosdelalengua.es),elpais.com,eumed.net,[3],babel-linguistics.com.
  10. 10,0 10,1 Francophonie
  11. People's Republic of China#cite note-unpop-4
  12. figures are based on the 1991 census of India. They are highly unreliable due to the huge population growth in the area.
  13. Instituto Internacional da Língua Portuguesa
  14. [4]

СылтамаларҮзгәртү

ЧыганакларҮзгәртү