Күп кешеләр тарафыннан икенчел тел буларак өйрәнелгән һәм дөньядагы халыкара мөнәсәбәтләрдә кулланылган табигый телне халыкара тел дип атыйлар. Халыкара тел аны беренчел тел яки икенчел тел буларак кулланучылар саны белән генә түгел, шулай да аның географик таралышы, халыкара оешмаларда һәм дипломатик мөнәсәбәтләрдә кулланышы белән билгеләнә.[1][2].

Халыкара тел
Сурәт
Әсәр яки аның атамасы теле инглиз теле, француз теле, алман теле, рус теле һәм испан теле
Кайда өйрәнелә интерлингвистика[d]

Билгеләмә

үзгәртү

Кайбер чыганаклар билгеләгәнчә, бер телнең халыкара тел дәрәҗәсендә яшәвен дәвам итүе өчен түбәндәге сыйфатлар зарур:

Яшәүче халыкара телләр

үзгәртү

Төгәл мәгънәдә халыкара телләр булып астагылар санала ала:[1][3][4]

Тел Туган тел[5] Тулаем сөйләшүчеләр Рәсми статус Рәсми статус харитасы
инглизчә 328 M 1800 M[6][7] Инглиз мохите  
испанча (кастильча диалекты) 329 M - 400 M[8] 500+ M[9] Испан мохите  
французча 67.8 - 110 M[10] 500 M[10] Франкофония  

Башка чыганакларга карата түбәндәге телләрне дә "халыкара телләр" дип билгелиләр, ләкин кискенрәк карашлы чыганаклар аларны "супер-региональ телләр" дип билгели:[2]

Тел Туган тел[5] Тулаем сөйләшүчеләр Рәсми статус Рәсми статус харитасы
Мандарин (кытай теле диалекты) 845 M 1345 M[11] Кытай мохите  
Хинди телләре (Стандарт Хинди, Урду, Бихари, Раҗастани, һ.б.) 460 M 650 M[12] Индия суб-кыйтгасы  
Гарәпчә 221 M 450 M Гарәп дөньясы

 

Португалча 178 M 220 M[13] Португал мохите  
Урысча 144 M 300 M Рус мохите  
Алманча 90 M 200 M Алман мохите  

Башка супра-региональ телләр

үзгәртү

карагыз Лингва франка

Де-факто халыкара телләр дип саналыр өчен кайбер критерийларга тиң булмаган башка супра-региональ телләр:

Тел Туган тел[5] Тулаем сөйләшүчеләр Рәсми статус Рәсми статус харитасы
Малайяча һәм индонезийча 60 M 176 M - 250 M Малай архипелагы
Фарсыча 70 M 144 M Бөек Иран  
Суахили 5 - 10 M 100 M[14] Көнчыгыш Африка  
Тамильча 68 M 77 M Һиндстан, Шри-Ланка, Сингапур
Итальянча 60 M 70 M Италия  
Голландча һәм Африкаанас 28 M 46 M Голланд мохиты  

Тарихи халыкара телләр арасына шумер теле, аккад теле, иске арамей теле, грек теленең койнесы, латин теле, гарәп теле, cанскрит, кытайча, испанча, французча, урысча һәм инглизчә керәләр.[1]

Шулай ук карагыз

үзгәртү

Искәрмәләр

үзгәртү
  1. 1,0 1,1 1,2 Fischer Verlag Weltalmanach stichwort_weltsprachenКалып:Dead link
  2. 2,0 2,1 Baker & Jones Encyclopedia of bilingualism and bilingual education
  3. Ulrich Ammon Status and function of languages and language varieties
  4. Ali Mazrui A world federation of cultures: an African perspective
  5. 5,0 5,1 5,2 Ethnologue: Statistical Summaries, archived from the original on 2011-08-22, retrieved 2012-04-09 
  6. World-Wide English
  7. ethnologue.com
  8. IV CILE. Paneles y ponencias. Hiram Vivanco Torres. Congresosdelalengua.es. әлеге чыганактан 2011-01-20 архивланды. 2010-11-06 тикшерелгән.; [1](үле сылтама).
  9. krysstal.com, 5th International Congress on Spanish Language (la-moncloa.es 2010 елның 6 декабрь көнендә архивланган.),uis.edu, Antonio Molina, director of the Instituto Cervantes in 2006 (terranoticias.es,elmundo.es, fundeu.es 2010 елның 23 март көнендә архивланган.Калып:Dead link), Luis María Anson of the Real Academia Española (elcultural.es),International Congress about Spanish, 2008 2008 елның 6 сентябрь көнендә архивланган., Mario Melgar of the México University (lllf.uam.es 2012 елның 9 декабрь көнендә архивланган.), Enrique Díaz de Liaño Argüelles, director of Celer Solutions multilingual translation network ([2](үле сылтама)) ,Feu Rosa - Spanish in Mercosur (congresosdelalengua.es 2011 елның 20 июль көнендә архивланган.),elpais.com,eumed.net,[3] 2012 елның 10 март көнендә архивланган.,babel-linguistics.com 2009 елның 10 март көнендә архивланган..
  10. 10,0 10,1 Francophonie, archived from the original on 2011-06-23, retrieved 2012-04-09 
  11. People's Republic of China#cite note-unpop-4
  12. figures are based on the 1991 census of India. They are highly unreliable due to the huge population growth in the area.
  13. Instituto Internacional da Língua Portuguesa, archived from the original on 2011-06-16, retrieved 2012-04-09 
  14. [4]

Сылтамалар

үзгәртү

Чыганаклар

үзгәртү