Төп менюны ачу

Таҗикста́н (таҗ. Тоҷиқистон), рәсми Таҗикста́н Җөмһүрияте́ (таҗ. Ҷумҳурии Тоҷиқистон) — Үзәк Азиядә урнашкан дәүләт, элек Советлар Берлегендә эчендәге Таҗикстан Совет Социалистик Республикасы.

Таҗикстан
Flag of Tajikistan.svg
Байрак
Emblem of Tajikistan.svg
Илтамга
Башкала Дүшәнбе
Халык саны 8 921 343 (2017) Edit this on Wikidata
Нигезләнгән 1991 Edit this on Wikidata
Сәгать кушагы UTC+05:00
Рәсми тел таҗик теле
Җәгърафия
Мәйдан 143,100.0 дүрткел киламитер
Координатлар 38.58333°N 71.36667°E Edit this on Wikidata
Сәясәт
Дәүләт башлыгы Имамгали Рәхман
Хөкүмәт башлыгы Каһир Рәсүлзадә
Икътисад
ТЭП 7146 миллион АКШ дуллыры (2017) Edit this on Wikidata
Акча берәмлеге Таҗикстан самание
Инфеләсә 6.1% (2016)
Эшсезлек дәрәҗәсе 11% (2014)[1]
Туу күрсәткече 3.49 (2014)[2]
КПҮИ 0.650 (2017)[3]
Яшәү озынлыгы 71.051 ел (2016)[4]
Башка мәгълүмат
Ярдәм телефоннары
  • 112
  • Электр аергычы төре Europlug,[5] Schuko,[5] AS/NZS 3112[5]
    Автомобил хәрәкәте ягы уң[6]
    Челтәр көчәнеше 220 вольт[5]
    Телефон коды +992
    ISO 3166-1 коды TJ
    ХОК коды TJK
    Интернет домены .tj

    Таҗикстан Памир таулары алдында урнашкан һәм аның диңгезгә чыгышы юк. Бу Урта Азиянең мәйданы буенча иң кечкенә дәүләт. Көнбатыш һәм төньяк-көнбатышта Үзбәкстан белән, төньякта Кыргызстан белән, көнчыгышта Кытай белән, көньякта Әфганстан белән чикләшә. Башкала Дүшәнбе шәһәрендә.

    Таҗикстан — элек советлар Урта Азиясендә фарсы телләре сөйләшә торган бердәнбер дәүләт. Таҗикстан халкының күпчелеге сөнни ислам динен тоталар.

    Эчтәлек

    ТарихҮзгәртү

    Таҗикстан ССРҮзгәртү

    1924 елда Таҗикстан Советлар Берлеге эченә Үзбәкстан ССР эчендә булып автономияле республика буларак керде. Дүшәнбе шәһәре аның башкаласы булды. Дүшәнбе 1924 елда Сары-Асия, Шаһмансур һәм Дүшәнбе авыллары берләшү нәтиҗәсендә хасил булды.

    1929 елның 16 октябрендә Таҗикстан ССР оештырды, 5 декабрендә ул Советлар Берлеге эченә союздаш республика хохуклары белән керде. Мөстәыйль Таҗикстан ССР оештыру башлап җибәрүче сәяси эшлекле Ширинша Шаһтимур иде.

    1991 елда Советлар Берлеге таркалуы нәтиҗәсендә Таҗикстан бәйсез дәүләт булды.

    Идарә бүленешеҮзгәртү

    Таҗикстан Җөмһүрниятенең идарә-җир берәмлекләре һәм торак пунктлары:

    Районнар авыл һәм шәһәр районнарына бүленәләр, җөмһүрият, өлкә һәм шәһәр карамагында булалар.

    Хәзерге вакытта Таҗикстан Җөмһүрияте Таулы Бадахшан автономияле өлкәсе, Согыд һәм Хәтлан өлкәләре, 17 шәһәр, 62 район (шул исәптә 13 җөмһүрият карамындагы район), 55 поселок һәм 368 авыл җәмгыятеннән гыйбарәт[7].

    Татарча Таҗикча Халык исәбе
    (2010)[8],
    мең кеше
    Мәйдан,
    мең км²
    Мәркәз
    Дүшәнбе Дүшәнбе 724 1,2
    Таулы Бадахшан автономияле өлкәсе Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон 206 64,2 Харуг
    Согыд өлкәсе Вилояти Суғд 2 237 25,4 Хуҗанд
    Хәтлан өлкәсе Вилояти Хатлон 2 676 24,8 Кургантүбә
    ҖКР Ноҳияҳои тобеи ҷумҳурӣ 1 722 28,6 Дүшәнбе

    [9]

    Дәүләт корылышыҮзгәртү

    Таҗикстан — җөмһүрият. Гамәлдәге Конституция 1994 елның 6 ноябрендә кабул ителгән. Дәүләт башлыгы — президент, ул Таҗикстан ватандашлары тарафыннан 7 еллык мөддәткә сайлана. Канун чыгаручы хакимиятне Югары Мәҗлес, башкарма хакимиятне баш министр җитәкчелегендә Министрлар Шурасы (хөкүмәт) гамәлгә ашыра.

    ИскәрмәләрҮзгәртү

    1. http://data.worldbank.org/indicator/SL.UEM.TOTL.ZS.
    2. http://data.uis.unesco.org/index.aspx?queryid=239; Институт статистики ЮНЕСКО.
    3. http://hdr.undp.org/en/data; Отчёт о развитии человечества.
    4. http://data.uis.unesco.org/Index.aspx?DataSetCode=DEMO_DS; Институт статистики ЮНЕСКО.
    5. 5,0 5,1 5,2 5,3 "World Plugs"; тикшерү датасы: 10 июнь 2016; мөхәррир: Халыкара иликтер тихникасы кәмисиясе.
    6. http://chartsbin.com/view/edr.
    7. http://www.stat.tj/russian_database/socio-demographic_sector/administrative-area_units.xls
    8. О ПРЕДВАРИТЕЛЬНЫХ ИТОГАХ ПЕРЕПИСИ НАСЕЛЕНИЯ И ЖИЛИЩНОГО ФОНДА 2010 ГОДА. Сообщение Агентства по статистике при Президенте Республики Таджикистан.
    9. Ведомости Маджлиси Оли Республики Таджикистан, 1995 год, № 21,статья 239; 2000 год, № 11, с-тья 513, 2003 год, № 4, с-тья 153, 2008 год, № 3, с-тья 182, 2009 год, № 7-8, с-тья 489.