Төп менюны ачу

Төрекмәнстан

(Törekmänstan битеннән юнәлтелде)

Төрекмәнстан (төрекм. Türkmenistan) – Урта Азияда урнашкан дәүләт. Көньякта Әфганстан һәм Иран белән, төньякта Казакстан һәм Үзбәкстан белән чиктәш. Көнбатыштан Каспий диңгезе белән юыла. Дөнья океанына чыгу юлы юк.

Төрекмәнстан
Flag of Turkmenistan.svg
Байрак
Emblem of Turkmenistan.svg
Илтамга
Башкала Ашкабад
Халык саны 5 125 693 (2012) Edit this on Wikidata
Нигезләнгән 27 октябрь 1991 Edit this on Wikidata
Сәгать кушагы UTC+05:00
Рәсми тел төрекмән теле
Җәгърафия
Мәйдан 491,210.0 дүрткел киламитер
Координатлар 39°N 60°E Edit this on Wikidata
Сәясәт
Дәүләт башлыгы исеме Төрекмәнстан президенты
Дәүләт башлыгы Корбанколы Бирдемөхәммәтев
Башлык исеме Төрекмәнстан президенты
Хөкүмәт башлыгы Корбанколы Бирдемөхәммәтев
Икътисад
ТЭП 42 355 миллион АКШ дуллыры (2017) Edit this on Wikidata
Акча берәмлеге Төрекмәнстан манаты
Инфеләсә 6.2% (2016)
Эшсезлек дәрәҗәсе 10% (2014)[1]
Туу күрсәткече 2.301 (2014)[2]
КПҮИ 0.706 (2017)[3]
Яшәү озынлыгы 67.835 ел (2016)[4]
Башка мәгълүмат
Ярдәм телефоннары
  • 112
  • Электр аергычы төре NEMA 5-15,[5] Schuko,[5] Europlug[5]
    Автомобил хәрәкәте ягы уң[6]
    Челтәр көчәнеше 220 вольт
    Телефон коды +993
    ISO 3166-1 коды TM
    ХОК коды TKM
    Интернет домены .tm

    ТарихҮзгәртү

     
    Төрекмән егете дөясе белән бергә, XX гасыр башы, Прокудин-Горский фотосурәте

    Географик мәгълүматҮзгәртү

     
    Төрекмәнстанның иярченнән төшерелгән фотосы

    Территориясының 80% артыгын Караком чүле алып тора. Төрекмәнстанның Каспийда яр сызыгы озынлыгы 1 768 км.

    Административ бүленешҮзгәртү

     
    Төрекмәнстан өлкәләре

    ИкътисадҮзгәртү

    СССР чорында Төрекмәнстан чимал (нигездә мамык һәм энергия ташучылар) чыганагы булып тора. Хәзерге вакытта нефть һәм газ чыгару ТМПның 70% тәшкил итә.

    Рәсми чыганаклар буенча Төрекмәнстанның ТМП үсеше түбәндәгечә:

    • 1999 – 16%,
    • 2000 – 18%,
    • 2001, 2002 – 20%,
    • 2003 – 17%,
    • 2004 – 21%.

    ХалыкҮзгәртү

    Җөмһүрияттә халык санының тиз артуы күзәтелә. 1979 елдагы халык санын алу буенча республикада 2 759 мең, 1989 елда – 3 534 мең, 1995 ел исәбе буенча – 4 481 мең кеше яшәгән. 1995 елдан соң да үсеш дәвам итә: 2000 елда – 5 200 мең, 2001 ел башында – 5369,4 мең; 2001 ел, 1 май – 5410 мең; 2001 ел, 1 август – 5478,9 мең кеше.

    Халыкның якынча 90% – төрекмәннәр, 4% – үзбәкләр, 3% – урыслар. Шулай ук азәриләр, казаклар, татарлар һ.б. халыклар да яши.

    ГаскәрҮзгәртү

    Гаскәр саны якынча 100 000 сугышчы һәм әфисәр.

    ЧыганакҮзгәртү

    ИскәрмәләрҮзгәртү

    1. http://data.worldbank.org/indicator/SL.UEM.TOTL.ZS.
    2. http://data.uis.unesco.org/index.aspx?queryid=239; Институт статистики ЮНЕСКО.
    3. http://hdr.undp.org/en/data; Отчёт о развитии человечества.
    4. http://data.uis.unesco.org/Index.aspx?DataSetCode=DEMO_DS; Институт статистики ЮНЕСКО.
    5. 5,0 5,1 5,2 "World Plugs"; тикшерү датасы: 10 июнь 2016; мөхәррир: Халыкара иликтер тихникасы кәмисиясе.
    6. http://chartsbin.com/view/edr.