Нижгар

(Горький битеннән юнәлтелде)

Түбән Новгород, татарча Түбән Новгород яки Түбәншәһәр[20] (рус. Нижний Новгород, сөйләү телендә — Нижний, чуаш. Чулхула, чирм. Угарман, эрз. Алоош) — халык саны буенча Русиянең бишенче шәһәре, Түбән Новгород өлкәсе һәм Идел буе федераль округы үзәге. Идел елгасы буенда урнашкан.

Нижгар
рус. Нижний Новгород
Байрак[d]Илтамга[d]
Flag of Nizhny Novgorod.svgCoat of Arms of Nizhny Novgorod.svg
Сурәт
Нигезләнү датасы 1221
Рәсми исем Нижний Новгород
... хөрмәтенә аталган Нугурыт һәм Городетс
Демоним Nizhegorodian, нижегородцы, нижегородец һәм нижегородка
Нигезләүче Юрий Всеволодович[d]
Рәсми тел Рус теле
Дөнья кисәге Ауразия һәм Аурупа
Дәүләт Flag of Russia.svg Россия[1]
Нәрсәнең башкаласы Городской округ город Нижний Новгород[d][1]
Административ-территориаль берәмлек Городской округ город Нижний Новгород[d][1]
Диңгез, күл яки елга эчендә яки янында урнашуы Идел һәм Ока
Табигый-георафик объект эчендә урнашкан Идел буе федераль округы
Хөкүмәт башлыгы вазыйфасы мэр
Хөкүмәт башлыгы Владимир Панов[d]
Канунбирү органы Нижгар өлкәсенең канун чыгару җыелышы[d]
Халык саны 1 264 075 кеше кеше (2017)[2]
Административ бүленеше Нижгарның Автозавод районы, Сормово районы, Нижгарның Канавино районы, Нижгарның Совет районы, Нижгарның Ленин районы, Нижгарның Мәскәү районы, Нижгарның Ука буе районы һәм Нижгарның Нижгар районы
Диңгез дәрәҗәсе өстендә биеклек 200 метр
Сәгать поясы UTC+03:00
Кардәш шәһәр Эссен[3], Линц[4], Филаделфия[5], Тампере[6], Харкау[7], Нови-Сад[8], Минск[9], Цзинань[d][10], Матансас[11], Сувон[12], Сан-Бой-де-Льобергат[13], Сухум[14], Дьёр[15], Бельцы[d][16], Добрич[d][17], Ираклион[d][18], Хэфэй[d][19], Акмәсҗит, Вилнүс һәм Барселона
Чиктәш дәүләтләр Түбән Новгород өлкәсе, Бор (Түбән Новгород өлкәсе), Дзержинск һәм Кстово
Мәйдан 410,6 км²
Почта индексы 603000–603999
Рәсми веб-сайт admgor.nnov.ru(рус.)(фр.)(алм.)(исп.)(ингл.)
Харита сурәте
Коллаж
Панорамный вид
Һәйкәлләр исемлеге Список памятников культурного наследия Нижнего Новгорода (левый берег)[d], Список памятников культурного наследия Нижнего Новгорода (правый берег)[d], Список памятников культурного наследия Нижнего Новгорода (Кремль и монастыри)[d], Список памятников культурного наследия Нижнего Новгорода (кладбища)[d] һәм Список памятников культурного наследия Нижнего Новгорода (утраченное)[d]
Беренче язма телгә алу 1221
Җирле телефон коды 831
Монда җирләргәннәр төркеме [d]
Commons-logo.svg Нижгар Викиҗыентыкта

2020 елның 2 июленнән«Хезмәт даны шәһәре»[21].

Халык саны — 1 250 615 кеше, буйсындырылган торак пунктлары белән — 1 253 324 кеше.[22]

Бу шәһәрдә "ГАЗ" (Горький автомобиль заводы), Горький ГЭСы барлыгы мәгълүм. Ә соңгы елларда Түбән Новгород Идел буе федераль округы үзәге буларак таныш.

ГеографияҮзгәртү

Шәhәр Көнчыгыш Аурупа тигезлегендә, Уканың Иделгә кушылу урынында, Мәскәүдән 400 километр көнчыгыштарак урнашкан. Ука елгасы шәһәрне ике өлешкә — «таулы» сул ягына һәм тигез уң ягына бүлә. Шәһәрдә шулай ук тагын 12[23](Боровка, Старка, Левинка, Ржавка, һ. б.) кече елга ага.

Түбән Новгородтан башка шәһәрләр кадәр ераклыгы (автоюллар буенча)
Петербург ~ 1164 км
Вологда ~ 565 км
Кастрама ~ 341 км
Балахна ~ 37 км
Архангельск ~ 1257 км
Котлас ~ 679 км
Бөек Устюг ~ 617 км
Сыктывкар ~ 977 км
Киров ~ 562 км
Семёнов ~ 86 км
Бор ~ 26 км
Дзержинск ~ 35 км
Владимир ~ 245 км
Мәскәү ~ 400 км
  Минск ~ 1167 км
Кстово ~ 32 км
Чабаксар ~ 246 км
Казан ~ 402 км
Чиләбе ~ 1328 км
Павлово ~ 82 км
Мөрәм ~ 169 км
Рязань ~ 425 км
  Киев ~ 1326 км
Арзамас ~ 114 км
Пенза ~ 449 км
Сарытау ~ 646 км
Волгоград ~ 1028 км
Лысково ~ 95 км
Кнәгин ~ 111 км
Сембер ~ 482 км
Самар ~ 725 км

ТарихҮзгәртү

Шәһәргә 1221 елда владимир кенәзе Юрий Всеволодович белән нигез салына.

1500-1518 елларда таш кремле сафка кертелде. Кремль бер вакытта да яуланмады. Аның диварлары янында 1612 елда Кузьма Минин Пожарский кнәзе белән Мәскәүне поляк гаскәрләрдән коткару өчөн акчаны җыйган.

1817 елда Макаричев ярминкәсе Түбән Новгородка күчеп кала Рәсәйнен эре сәүдә үзәге статусын яулый.

1896 шәһәрдә Русия сәнгать күргәзмәсе үтте.

1930-елларда шәһәрдә күп машиналар төзү заводлары сафка индерелә. Шул исәптән эресе - "ГАЗ" (Горький автомобиль заводы).

1941-1945 елларда армия һәм флот сн хәрби техника җитештерү сәбәпле кала немец бомбардировкалар дучар булды.

1985 елның 20 ноябрендә шәһәрдә метроплитен сафка кертелде.

МәгарифҮзгәртү

  1. Н. И. Лобачевский исемендәге Түбән Новгород дәүләт университеты
  2. Идел дәүләт су-транспорт университеты
  3. Козьма Минин исемендәге Түбән Новгород дәүләт педагогия университеты
  4. Р. Е. Алексеев исемендәге Түбән Новгород дәүләт техник университеты

Сәгать поясыҮзгәртү

Түбән Новгород халыкара стандарт буенча Moscow Time Zone (MSK/MSD) сәгать поясында урнаша. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +3:00 гә тигез.

КлиматҮзгәртү

Шәһәр климаты — уртача-континенталь.

  • Уртача еллык температура — 4,8 °C
  • Уртача еллык җил тизлеге — 2,4 м/с
  • Уртача еллык һава дымлылыгы — 76%
Түбән Новгород климаты
Күрсәткеч Гый Фев Мар Апр Май Июн Июл Авг Сен Окт Ноя Дек Ел
Абсолют максимум, °C 5,5 7,0 17,3 26,3 32,5 36,3 38,3 38,0 31,0 24,2 13,2 8,5 38,3
Уртача максимум, °C −5,9 −5,3 1,2 10,9 18,7 22,6 24,7 22,1 15,7 8,0 −0,5 −4,6 9,0
Уртача температура, °C −8,9 −8,8 −2,6 6,1 12,9 17,2 19,4 16,9 11,1 4,7 −2,8 −7,3 4,8
Уртача минимум, °C −11,7 −11,8 −5,9 2,0 7,8 12,5 14,7 12,6 7,6 2,1 −4,8 −9,9 1,3
Абсолют минимум, °C −41,2 −37,2 −28,3 −19,7 −6,9 −1,8 4,1 0,9 −5,5 −16 −29,4 −41,4 −41,4
Явым-төшем нормасы, мм 45 36 35 35 46 78 78 68 61 62 52 52 648
Чыганак: Погода и климат

Эчке бүленешҮзгәртү

Түбән Новгород 8 районына бүленә:

  1. Автозавод районы
  2. Канавино районы
  3. Ленин районы
  4. Мәскәү районы
  5. Түбән Новгород районы
  6. Ока буе районы
  7. Совет районы
  8. Сормово районы

ХалыкҮзгәртү

1811[24] 1840[25] 1859[26] 1897[27] 1913[24] 1926[28] 1931[24] 1939[24] 1959[29] 1970[30] 1979[31] 1989[32] 2002[33] 2010[22]
~14 400 26 098 32 538 90 053 ~111 400 220 819 ~351 300 ~643 700 941 962 1 170 133 1 344 474 1 438 133 1 311 252 1 250 615

Милли составҮзгәртү

Милләт 2002[34] 2010[35]
руслар 95,0% 94,3%
татарлар 1,1% 1,0%

Түбән Новгород агломерациясеҮзгәртү

Түбән Новгород агломерациясе — халык саны буенча Русиянең бишенче агломерация. Халык саны — 2 млн кешедән артык (Идел буе федераль округы халкының ~7% өлеше, Түбән Новгород өлкәсе халкының ~63% өлеше). Агломерация составына Түбән Новгород, Дзержинск, Бор, Кстово шәһәрләре, Балахна, Богородск, Городец, Кстово, Павлово районнары керә.

Танылган шәхесләрҮзгәртү

Моны да карагызҮзгәртү

ГалереяҮзгәртү

КүренешҮзгәртү

Түбән Новгород панорамасы

ИскәрмәләрҮзгәртү

  1. 1,0 1,1 1,2 ОКТМО. 185/2016. Приволжский ФО
  2. https://web.archive.org/web/20170731141731/http://www.gks.ru/free_doc/doc_2017/bul_dr/mun_obr2017.rar
  3. https://admgor.nnov.ru/Gostyam/Goroda-pobratimy/Essen-
  4. https://admgor.nnov.ru/Gostyam/Goroda-pobratimy/Linc-Avstriya-Istoriya-razvitiya-pobratimskih-otnosheniy
  5. https://admgor.nnov.ru/Gostyam/Goroda-pobratimy/Filadelfiya-SSHA-Istoriya-razvitiya-pobratimskih-otnosheniy
  6. https://admgor.nnov.ru/Gostyam/Goroda-pobratimy/Tampere-Finlyandiya-Istoriya-razvitiya-pobratimskih-otnosheniy
  7. https://admgor.nnov.ru/Gostyam/Goroda-pobratimy/Harkov-Ukraina-Istoriya-razvitiya-pobratimskih-otnosheniy
  8. https://admgor.nnov.ru/Gostyam/Goroda-pobratimy/Novi-Sad-Serbiya-Istoriya-razvitiya-pobratimskih-otnosheniy
  9. https://admgor.nnov.ru/Gostyam/Goroda-pobratimy/Minsk-Belarus-Istoriya-razvitiya-pobratimskih-otnosheniy
  10. https://admgor.nnov.ru/Gostyam/Goroda-pobratimy/Czinan-Kitay-Istoriya-razvitiya-pobratimskih-otnosheniy
  11. https://admgor.nnov.ru/Gostyam/Goroda-pobratimy/Matansas-Kuba-Istoriya-razvitiya-pobratimskih-otnosheniy
  12. https://admgor.nnov.ru/Gostyam/Goroda-pobratimy/Suvon-Koreya-Istoriya-razvitiya-pobratimskih-otnosheniy
  13. https://admgor.nnov.ru/Gostyam/Goroda-pobratimy/Sant-Boy-de-Lobregat-Ispaniya-Istoriya-razvitiya-pobratimskih-otnosheniy
  14. https://admgor.nnov.ru/Gostyam/Goroda-pobratimy/Suhum-Abhaziya-Informaciya-o-sotrudnichestve
  15. https://admgor.nnov.ru/Gostyam/Goroda-pobratimy/Dyor-Vengriya-Istoriya-razvitiya-pobratimskih-otnosheniy
  16. https://admgor.nnov.ru/Gostyam/Goroda-pobratimy/Belcy-Moldova-Istoriya-razvitiya-pobratimskih-otnosheniy
  17. https://admgor.nnov.ru/Gostyam/Goroda-pobratimy/Dobrich-Bolgariya-Istoriya-razvitiya-pobratimskih-otnosheniy
  18. https://admgor.nnov.ru/Gostyam/Goroda-pobratimy/Iraklion-Greciya-Istoriya-razvitiya-pobratimskih-otnosheniy
  19. https://admgor.nnov.ru/news/1389
  20. http://www.edurm.ru/2009-11-17-10-23-48/2009-11-17-10-53-00/56-2009-11-18-11-42-16
  21. Указ о присвоении почётного звания Российской Федерации «Город трудовой доблести»
  22. 22,0 22,1 http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/perepis2010/svod.xls
  23. http://www.vgoroden.ru/?id=202484
  24. 24,0 24,1 24,2 24,3 http://www.mojgorod.ru/nizhegor_obl/nnovgorod/index.html
  25. Статистические таблицы о состоянии городов Российской империи, 1840
  26. Түбән Новгород губернасы торак урыннар исемлеге, 1863
  27. http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd.php?reg=874
  28. http://elib.shpl.ru/ru/nodes/8808-rsfsr-administrativno-territorialnoe-delenie-soyuza-ssr-i-spisok-vazhneyshih-naselennyh-punktov-dopolnenie-k-8-mu-izdaniyu-s-noveyshimi-dannymi-o-rayonirovannyh-v-1929-godu-oblastyah-m-1929#page/30/mode/inspect/zoom/4
  29. 1959 елның Бөтенсоюз җанисәбе. РСФСР, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны
  30. 1970 елның Бөтенсоюз җанисәбе. РСФСР, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны
  31. 1979 елның Бөтенсоюз җанисәбе. РСФСР, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны
  32. 1989 елның Бөтенсоюз җанисәбе. РСФСР, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны
  33. 2002 елгы Бөтенрусия җанисәбе. РФ, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны
  34. 2002 ел сан алу базасы
  35. 2010 ел сан алу базасы

Тышкы сылтамаларҮзгәртү