Төп менюны ачу

Салават районы

Салават районы Башкортстанның төньяк-көнчыгыш өлешендә урнашкан.

Салават районы
Flag of Salavatsky rayon.svg
Байрак
Coat of Arms of Salavatskiy rayon (Bashkortostan).png
Илтамга
Башкала Малаяз
Халык исәбе 26 566 (2010, Җанисәп, постоянное население) Edit this on Wikidata
Нигезләнгән 31 гыйнвар 1935
Җәгърафия
АТБ Башкортстан
Мәйдан 2,182 дүрткел киламитер
Координатлар 55.221491°N 58.150041°E Edit this on Wikidata


СыйфатламаҮзгәртү

Районның зур өлеше Йөрүзән һәм Әй елгаларын аерган сырт өстендә урнашкан. Көньяк-көнчыгышта Урал тауларының көнбатыш битләре сузылган. Көньяк-көнчыгышта Каратау сырты, төньяк-көнбатышта – Өфә платосы. Уртача биеклек – 370 м.

Бокситлар, известняк, цемент балчыгы һ.б. файдалы казылма чыганаклары бар.

Район җирләренең 63,9 мең гектарда урман каплый (31,6%). Авыл хуҗалыгы биләмәләре 107,9 мең га алып тора. Шулардан 66,9 меңе – басу җире, көтүлекләр – 26,6 мең, печәнлекләр – 14,3 мең га.

Тарихи белешмәҮзгәртү

Малаяз районы 1935 елда Югары Кыйгы районыннан бүленеп чыга. Үзәге татарлар яшәгән Татар Малаязында була. 1939 елда авылда янгын чыгып, район идарәсе янып чыга. Шуны сылтау итеп, район идарәсен һәм бер өлеш исән калган корылмаларны Иске Михайловка авылына күчерәләр. Михайловка белән башкорт авылы Иске Каратаулы кушыла да, яңа торак урынына Малаяз дип исем кушалар (хәзер – район үзәк). 1941 елның 4 мартыннан район башкорт халкынынң милли батыры Салават Юлаев исемен йөртә.

Районда 60 авыл бар. 6 торак урынында 1 мең кешедән артык яши: Малаяз, Мөрсәлим, Аркавыл, Нәсибаш, Лаклы, Янгантау санаторие.

Демографик хәлҮзгәртү

Район халкының милли составы

Милләт Җанисәп 1970 Җанисәп 1989 Җанисәп 2002
башкортлар 17 185 (52,2%) 15 553 (59,9%) 19 091 (67%)
татарлар 9 861 (30%) 7 635 (26,9%) 6 306 (22,1%)
урыслар 2807 (9,8%)

Татар авыллары – Нәсибаш, Татар Малаязы, Лаклы, Таймый, Шәрип, Миәшагар, Чулпан, Черепаново.

ДемографияҮзгәртү

Халык саны
1939[2][3]1959[4][3]1970[5][3]1979[6][3]1989[7][3]2002[8][3]2010[9]1 гый 2018[10]1 гый 2019[11]
32 51632 28431 78528 08426 38228 51626 56623 87123 561

ИкътисадҮзгәртү

Районның авыл хуҗалыгы уҗым арышы, язгы ашлык, солы, арпа, бәрәңге үстерүдә, ит-сөт өчен эре мөгезле терлекчелектә, атчылыкта һәм дуңгызчылыкта махсуслаша.

Авыл хуҗалыгы продукциясен чыгаруда 22 зур хуҗалык, 43 игенче-фермер хуҗалык шөгыльләнә. Районда төзелеш материаллары өчен чимал чыгарыла. Мөрсәлимдә махсус вакташ («Башкиравтодор» өчен), ком-төзелеш известе («Башизвесть») чыгарыла, Яхьяда – вак таш карьеры. Мөрсәлимдә төзелеш өчен агач эшкәртелә.

Район казнасын дөньяда билгеле Янгантау шифаханәсе, Күргәзәк минераль аш-суын кою заводы баета.

ТранспортҮзгәртү

Район юллар белән начар тәэмин ителгән. Кропачево-Малаяз-Мәсәгуть-Олы Ыкбаш; Малаяз – Югары Кыйгы –Яңа Балакатай юллары бар. Көньяктан район аша ӨфәЧиләбе тимер юлы уза.

Танылган шәхесләрҮзгәртү

МәгарифҮзгәртү

Салават районында 1 башкорт гимназиясе, 14 тулы урта, 12 төп урта, 3 башлангыч, 9 башлангыч-филиал. Урта мәгариф мәктәпләрендә 3460 бала укый (2010 сентябре)

Татар теле Лаклы, Нәсибаш, Миәшагар, Шәрип тулы урта, Таймый 9-еллык мәктәпләрдә алып барыла.

ЧыганакларҮзгәртү

ИскәрмәләрҮзгәртү

  1. Численность населения Российской Федерации по городам, поселкам городского типа и районам на 1 января 2010 года
  2. ССҖБ җанисәбе (1939)
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 Население Башкортостана:XIX-XXI века: статистический сборник. — 2008.
  4. ССҖБ җанисәбе (1959)
  5. ССҖБ җанисәбе (1970)
  6. ССҖБ җанисәбе (1979)
  7. ССҖБ җанисәбе (1989)
  8. Бөтенрусия җанисәбе (2002)
  9. Бөтенрусия халык санын алу, 2010
  10. 26. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2018 годаФедераль дәүләт статистикасы хезмәте.
  11. Численность населения муниципальных образований Республики Башкортостан — 2019.
  12. Таймый авылы тарихы