һәм

Салават районы
баш. Салауат районы
Байрак[d]
Нигезләнү датасы 31 гыйнвар 1935
Сурәт
Атама Салауат районы
Дәүләт  Россия
Башкала Малаяз
Административ-территориаль берәмлек Башкортстан
Сәгать поясы UTC+05:00 һәм YEKT[d]
Халык саны 26 566 (2010)[1]
Нәрсә белән чиктәш Дыван районы, Кыйгы районы, Нуриман районы һәм Чиләбе өлкәсе
Мәйдан 2182 км²
Почта индексы 4524ХХ
Харита сурәте
Җирле телефон коды 34777
Карта
 Салават районы Викиҗыентыкта

Салават районы Башкортстанның төньяк-көнчыгыш өлешендә урнашкан.

Сыйфатлама

үзгәртү

Районның зур өлеше Йөрүзән һәм Әй елгаларын аерган сырт өстендә урнашкан. Көньяк-көнчыгышта Урал тауларының көнбатыш битләре сузылган. Көньяк-көнчыгышта Каратау сырты, төньяк-көнбатышта – Уфа платосы. Уртача биеклек – 370 м.

Бокситлар, известняк, цемент балчыгы һ.б. файдалы казылма чыганаклары бар.

Район җирләренең 63,9 мең гектарда урман каплый (31,6%). Авыл хуҗалыгы биләмәләре 107,9 мең га алып тора. Шулардан 66,9 меңе – басу җире, көтүлекләр – 26,6 мең, печәнлекләр – 14,3 мең га.

Тарихи белешмә

үзгәртү

Малаяз районы 1935 елда Югары Кыйгы районыннан бүленеп чыга. Үзәге татарлар яшәгән Татар Малаязында була. 1939 елда авылда янгын чыгып, район идарәсе янып чыга. Шуны сылтау итеп, район идарәсен һәм бер өлеш исән калган корылмаларны Иске Михайловка авылына күчерәләр. Михайловка белән башкорт авылы Иске Каратаулы кушыла да, яңа торак урынына Малаяз дип исем кушалар (хәзер – район үзәк). 1941 елның 4 мартыннан район башкорт халкынынң милли батыры Салават Юлаев исемен йөртә.

Районда 60 авыл бар. 6 торак урынында 1 мең кешедән артык яши: Малаяз, Мөрсәлим, Аркавыл, Нәсибаш, Лаклы, Янгантау санаторие.

Демографик хәл

үзгәртү

Район халкының милли составы

Милләт Җанисәп 1970 Җанисәп 1989 Җанисәп 2002
башкортлар 17 185 (52,2%) 15 553 (59,9%) 19 091 (67%)
татарлар 9 861 (30%) 7 635 (26,9%) 6 306 (22,1%)
руслар 2807 (9,8%)

Татар авыллары – Нәсибаш, Татар Малаязы, Лаклы, Таймый, Шәрип, Миәшагар, Чулпан, Черепаново.

Демография

үзгәртү
Халык саны
1939[2][3]1959[4][3]1970[5][3]1979[6][3]1989[7][3]2002[8][3]2008[9]2009[10]2010[1]2012[11]
32 51632 28431 78528 08426 38228 51628 14927 91626 56625 910
2013[12]2014[13]2015[14]2016[15]2017[16]1 гый 2018[17]1 гый 2019[18]2021[19]
25 44924 98724 62724 42224 19623 87123 56124 273

Икътисад

үзгәртү

Районның авыл хуҗалыгы уҗым арышы, язгы ашлык, солы, арпа, бәрәңге үстерүдә, ит-сөт өчен эре мөгезле терлекчелектә, атчылыкта һәм дуңгызчылыкта махсуслаша.

Авыл хуҗалыгы продукциясен чыгаруда 22 зур хуҗалык, 43 игенче-фермер хуҗалык шөгыльләнә. Районда төзелеш материаллары өчен чимал чыгарыла. Мөрсәлимдә махсус вакташ («Башкиравтодор» өчен), ком-төзелеш известе («Башизвесть») чыгарыла, Яхьяда – вак таш карьеры. Мөрсәлимдә төзелеш өчен агач эшкәртелә.

Район казнасын дөньяда билгеле Янгантау шифаханәсе, Күргәзәк минераль аш-суын кою заводы баета.

Транспорт

үзгәртү

Район юллар белән начар тәэмин ителгән. Кропачево-Малаяз-Мәсәгуть-Олы Ыкбаш; Малаяз – Югары Кыйгы –Яңа Балакатай юллары бар. Көньяктан район аша УфаЧиләбе тимер юлы уза.

Танылган шәхесләр

үзгәртү

Мәгариф

үзгәртү

Салават районында 1 башкорт гимназиясе, 14 тулы урта, 12 төп урта, 3 башлангыч, 9 башлангыч-филиал. Урта мәгариф мәктәпләрендә 3460 бала укый (2010 сентябре)

Татар теле Лаклы, Нәсибаш, Миәшагар, Шәрип тулы урта, Таймый 9-еллык мәктәпләрдә алып барыла.

Чыганаклар

үзгәртү

Искәрмәләр

үзгәртү
  1. 1,0 1,1 Бөтенрусия халык санын алу, 2010
  2. СССР җанисәбе (1939)
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 Население Башкортостана:XIX-XXI века: статистический сборник. — 2008.
  4. СССР җанисәбе (1959)
  5. СССР җанисәбе (1970)
  6. ССҖБ җанисәбе (1979)
  7. СССР җанисәбе (1989)
  8. Бөтенрусия җанисәбе (2002)
  9. 1.5. Численность населения республики Башкортостан по муниципальным образованиям на 1 января 2009 года
  10. Численность постоянного населения Российской Федерации по городам, посёлкам городского типа и районам на 1 января 2009 года
  11. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям. Таблица 35. Оценка численности постоянного населения на 1 января 2012 года
  12. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2013 года. Таблица 33. Численность населения городских округов, муниципальных районов, городских и сельских поселений, городских населённых пунктов, сельских населённых пунктовРосстат, 2013. — 528 бит
  13. Таблица 33. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2014 года
  14. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2015 года
  15. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2016 года — 2018.
  16. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2017 годаМосква: Росстат, 2017.
  17. 26. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2018 годаФедераль дәүләт статистикасы хезмәте.
  18. Численность населения муниципальных образований Республики Башкортостан — 2019.
  19. Итоги Всероссийской переписи населения 2020 года (по состоянию на 1 октября 2021 года)
  20. Таймый авылы тарихы