Нуриман районы

Нуриман районы (баш. Нуриман районы) — Башкортстан җɵмһүрᴎятсындагы муниципаль район. Районда барлыгы 47 торак пункт исәпләнә.

Нуриман райуны
Flag of Nurimanovsky rayon.svg
Байрак
Coat of Arms of Nurimanovo rayon (Bashkortostan).png
Герб
Башкала Кызылъяр
Халык исәбе 20 824 (2010, Җанисәп, даими яшәүче халык) Edit this on Wikidata
Нигезләнгән 20 август 1930
География
АТБ Башкортстан
Мәйдан 2,634 квадрат километр
Координатлар 55.1972°N 56.6694°E Edit this on Wikidata


Район үзәге — Кызылъяр исемле татар авылы Ɵфəдан 100 чакрым ералыкта урнашкан.

Районда 21 499 кеше яши (2009). Милләте буенча 38% татарлар, 29% башкортлар, 22% руслар.

ҖәгъpафияҮзгәртү

Район Ɵфə елгасының түбән агымының сул ярында, Ɵфə шәһәреннән төньяк-көнчыгышта урнашкан. Башкортстанның Иглин, Благовешчен һәм Караидел районнары, көньяк-көнчыгышта Чиләбе өлкәсе белән чиктәш. Районның мәйданы 2 634 дүрᴛᴋел ᴋиламитер тәшкил итә, шуның 78 процентын яки 203 мең һектарын урманнар били.

ТарихҮзгәртү

1920-21 елларда Бүләкәй-Көзәй вулысы 4 вулыска бүленгән:

  • Башкортлар яшәгән авылларны колачлаган Бүләкәй-Көзәй вулысы, үзәге — Яңа Күл.
  • Типтәр вулысына — татарлар һәм уpыcлар яшәгән авыллар кергән: Нимесләр, Үкәрле, Үктәй, Теңкәш һ.б. Үзәге — Байгилде авылы.
  • Яңаникольская олысына төньягракта урнашкан татар һәм рус авыллары кергән.
  • Яңа Александровка авылы шул исемле олысның үзәге булып тора.

Район 1930 елның 20 aугыcында барлыкка килә. Үз атамасын район Яңа Күлдән револүционер-коммунист Баһаветдин Нуриманов хөрмәтенә ала.[1]

ДемографияҮзгәртү

Халык саны
1939[2][3]1959[4][3]1970[5][3]1979[6][3]1989[7][3]2002[8][3]2010[9]1 гый 2018[10]1 гый 2019[11]
62 24942 20534 11928 07722 98521 93220 82420 12019 906

Танылган шәхесләрҮзгәртү

МәгарифҮзгәртү

Нуриман районында 8 тулы урта һәм 10 төп 9-еллык мәктәп бар. Укучылар саны 2783, шул исәптән[12]:

руслар– 684 24,5%,

башкортлар– 789 28,3%,

татарлар- 941 33,8%,

чирмешләр — 342 12, 2%,

чуашлар — 5 0,1%,

украиннар- 2 0,07%,

биларуслaр- 1 0,03%,

башкалар- 19 0,68%. Ике мәктәптә (Иске Күл (башлангычта) һәм Ишморатта) укыту башкорт телендә, берәр мәктәптә татар телендә (Нимесләр) һәм чирмеш телендә (Иске Бәдәй) укыталар. Калган мәктәпләрдә укыту рус телендә.

941 татар баласының 524е мәктәптә туган татар телен өйрәнә.

МатбугатҮзгәртү

1985 елга кадәр татар телендә Кызыл чишмә гәҗите нәшер ителгән.

Атнага 2 тапкыр русча «Красный клүч», айга 2 тапкыр башк. «НурИман» гәҗит-кушымтасы чыгып килә.

ИскәрмәләрҮзгәртү