Төп менюны ачу

Петрозаводск (рус. Петрозаводск, фин. Petroskoi, кар. Petroskoi/Петроской, вепс. Petroskoi яки Zavod) — Русиядә шәһәр, Карелия Республикасының башкаласы.

Петрозаводск
Flag of Petrozavodsk (Karelia).png
Coat of Arms of Petrozavodsk (Karelia).svg
Ил Русия
Өлкә Карелия
Шәһәр бүлгесе Петрозаводск
Координатлар 61°47'N, 34°21'E
Башлык Мирошник, Ирина Юрьевна[d][1]
Нигезләнгән 1703
Элеккеге исемнәр 17031704 — Шуйский Завод,[2]
17041777 — Петровский Завод,
17771941 — Петрозаводск,
19411944 — Әәнслинна
Мәйдан 135 км²
Мәркәз биеклеге 60 м
Халык саны 272 101[3] кеше
Сәгать кушагы UTC+4
Телефон коды +7 8412
почта индекслары 1850хх
Рәсми сайт петрозаводск.рф/
Кардәш шәһәрләр Нойбранденбург[4], Вагаршапат[d][5], Варкаус[d][6], Ля-Рошель[7], Дулут[d][8], Түбинген[9], Му-и-Рана[d][10], Умео[d][11], Брест[12], Алитус[d][13], Йоэнсуу[14], Нарва[15] һәм Мыколаив[16]
Шәһәр көне Июньнең соңгы шимбәсе
Бүләкләр Хезмәт Кызыл Байрагы ордены

Халык саны — 263 540 кеше.[17]

Эчтәлек

ГеографияҮзгәртү

Петрозаводск Онега күленең Петрозаводск култыгында, Мәскәүдән 924 километр төньяктарак, Питырбурдан 438 километр төньяк-көнчыгыштарак урнаша.

Шәһәрнең иң биек ноктасы — Кукковка тавы (197 м).

Октябрь тимер юлының Петрозаводск станциясе. Петрозаводск аша М18 «Кола» (ПитырбурМурманскНорвегия), А133 (Петрозаводск — Суоярви), Р119 (Петрозаводск — Вознесенье — Оштинский погост) автоюллар баралар.

«Петрозаводск» (Бесовец) аэропорты.

Кировтан эре шәһәрләр кадәр ераклыгы (автоюллар буенча)[18]
  Оулу ~ 788 км Мурманск ~ 934 км
Беломорск ~ 368 км
Архангил ~ 978 км
  Һелсинки ~ 695 км
  Тампере ~ 392 км
Котлас ~ 1085 км
Сыктывкар ~ 1411 км
Олонец ~ 153 км
Питырбур ~ 438 км
Тихвин ~ 361 км
Мәскәү ~ 1007 км
Вологда ~ 576 км
Нижгар ~ 1141 км

Сәгать поясыҮзгәртү

Петрозаводск һәм Карелия халыкара стандарт буенча Moscow Time Zone (MSK/MSD) сәгать поясында урнаша. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +4:00 гә тигез.

КлиматҮзгәртү

Климат — диңгез климаты сыйфатлары белән уртача континенталь. Елда айларның иң салкыны — гыйнвар (уртача −9,3 °C), иң җылысы — июль (уртача 17,0 °C). Елның урта җил тизлеге — 2,8 м/с, һава дымлылыгы — 80%.

Петрозаводск климаты
Күрсәткеч Гый Фев Мар Апр Май Июн Июл Авг Сен Окт Ноя Дек
Абсолют максимум, °C 5,4 7,3 15,5 24,2 29,6 31,9 33,9 32,4 28,5 21,3 11,1 9,4
Уртача максимум, °C −6,4 −5,9 −0,3 6,5 13,6 18,4 21,5 18,6 13,1 6,4 −0,5 −4,3
Уртача температура, °C −9,3 −9,1 −3,7 2,3 8,7 13,7 17,0 14,5 9,5 3,8 −2,8 −7
Уртача минимум, °C −12,6 −12,3 −7 −1,6 3,9 9,0 12,5 10,7 6,3 1,4 −5,2 −9,9
Абсолют минимум, °C −41,6 −39,3 −30 −19,3 −9,8 −2,6 −0,1 −1,7 −5 −13,4 −27,5 −36,8
Явым-төшем нормасы, мм 36 26 32 30 48 64 82 82 60 59 50 42
Чыганак: Погода һәм климат

ГидрографияҮзгәртү

Шәһәр Онега күленең Петрозаводск култыгы, Немец култыгы, Заяц култыгы ярыныда урнашкан. Шәһәрнең бер өлеше Онега күленең үзәк өлешендә урнашкан. Петрозаводск елгасы һәм каналлары системасы буенча Балтика, Ак, Баренцево, Каспий һәм Кара диңгезләргә чыгу мөмкинлеге бар, бу аны биш диңгез портында ясый. Шәһәр читендә күлләр бар: Денное, Карьер, Ламба, Логмозеро һәм Дүртверстное. Логмозеро һәм Онеж күлләре салам суы белән тоташтырылган.

Шәһәр территориясе аша берничә елгалар үтә: Лососинка, Неглинка, Томица, кече һәм зур елгалар.

Шәһәр территориясендә 100гә якын чишмә эшли. Аларның бер өлеше («Сулажгорский», «Онежский»,, «Трудовые резервы» («Әйләнеч»), «Вольной», «Неглинский», Курган өязендә чишмәләр, урман проспектында чишмәләр) Петрозаводскида яшәүчеләр тарафыннан актив була. Шәһәрнең көньяк өлешендә урнашкан 12 чишмәнең 12 ачкычы (хәзер төп урам) һәм бистә (хәзер — торак район) исемен алды.

ТарихҮзгәртү

 
Петрозаводск, 1915 ел.

Петрозаводск Пётр I указы буенча 1703 елда тимер ясау һәм пушка һәм металл кою заводы янындагы бистә буларак Шуйский Завод исеме астында нигезләнә.

1777 елда шәһәр статусын ала һәм Новгород наместниклыгының Петрозаводск өязе үзәге була. 17811784 елларда Петербург губернасы соствында.

1784 елдан — Олонец калгайлыгы (1801 елданОлонец губернасы) үзәге.

1856 елда Петрозаводскида 7 чиркәү, 862 йорт һәм 57 лавка (кибет) булган.

1861 елда Питырбур белән мөнтәзәм парахут элемтәсе урнаштырыла. 1916 елда Петрозаводск аша ПетроградРоманов-на-Мурмане тимер юлы төзелә.

XIXXX гасырның башында Петрозаводск сәяси сөрген урыны буларак таныш.

1920 елданКарел эшчеләр коммунасы үзәге, 19231940 һәм 19561991 елларда — Карел Автономияле Совет Социалистик Республикасының башкаласы; 19401956 елларда — Карел-Фин Совет Социалистик Республикасының башкаласы.

Бөек Ватан сугышы барышында, 1941 елның 2 октябрьдә, фин гаскәрләре Петрозаводскны басып алалар. Оккупацон хакимияте шәһәргә Әәнслинна (фин. Äänislinna — «Онега крепосте») исемен кушылалар. 1941—1944 елларда Петрозаводск территориясендә 6 концентрацион лагерь оештырыла. Кызыл Армия шәһәрне Выборг-Петрозаводск операциясе нәтиҗәсендә 1944 елның 28 июнендә азат итә.

1977 елда шәһәр составына Соломенное шәһәр тибындагы бистәсе кертелә.

1972 елда районнарга бүленеш индерелә; 1988 елда ул юкка чыгарыла.

ХалыкҮзгәртү

1811[19] 1840[20] 1856[19] 1897[21] 1913[19] 1926[19] 1931[19] 1939[19] 1959[22] 1970[23] 1979[24] 1989[25] 2002[26] 2010[17]
~4 700 6 652 ~10 100 15 222 ~16 200 ~26 000 ~37 600 ~69 700 135 256 184 481 234 103 269 485 266 160 263 540

Халык саныҮзгәртү

Халык саны
1723178718011811[27]18401856[27]1863[27]1897[28]1913[27]1914
2000200047004700510010 10011 40013 00016 20016 400
1926[28]1931[27]1939[28]1956[29]1959[30]1962[27]1967[27]1970[31]1973[27]1976[27]
26 00037 60070 000118 000135 256142 000171 000184 481198 000222 000
1979[32]1982[27]1986[27]1989[33]1992[27]1996[27]1998[27]2000[27]2001[27]2002[34]
234 103243 000259 000269 485279 500282 200282 300282 100282 700266 160
2003[27]2004[35]2005[27]2006[27]2007[27]2008[27]2009[36]2010[37]2011[27]2012[38]
266 200266 000266 000265 100266 300268 800271 112261 987262 000265 263
2013[39]2014[3]
268 946272 101

Милли составҮзгәртү

Милләт 2002[40] 2010[41]
руслар 81,8% 86,3%
кареллар 5,1% 4,0%
белоруслар 2,7% 2,0%
финнар 2,8% 1,8%
украиннар 2,3% 1,7%
вепслар 1,0% 0,8%

Шәһәрдә Карелия карелларның 20% өлеше һәм Русия вепсларның 25% өлеше тора.

ИкътисадҮзгәртү

Икътисадның төп тармаклары: машиналар төзү, металл эшкәртү, урман һәм агач эшкәртү, җиңел, азык-төлек һәм полиграфия сәнәгате, төзү материаллары сәнәгате.

Югары уку йортларыҮзгәртү

  • Петрозаводск дәүләт университеты
  • Карел дәүләт педагогика университеты
  • Заманча һуманитар академиясенең филиалы
  • Мәскәү халыкара хокук һәм икътисад институтының филиалы
  • Питырбур хокук институтының филиалы

һ.б. югары уку йортлары.

ГалереяҮзгәртү

ИскәрмәләрҮзгәртү

  1. http://xn--80aegbkvxddlre.xn--p1ai/petrozavodsk_new/gov/glava/biography.htm
  2. Петрозаводск. 300 лет истории. Том 1. Петрозаводск, Карелия. 2001
  3. 3,0 3,1 Параметрны бирергә кирәк trans-title= {{cite web}} калыбында. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2014 года. 2014 елның 2 август көнендә тикшерелгән. 2014 елның 2 август көнендә төп чыганагыннан архивланган.
  4. http://www.petrozavodsk-mo.ru/en/self/relations/view.htm?id=10202736@cmsArticle
  5. http://www.petrozavodsk-mo.ru/en/self/relations/view.htm?id=10202746@cmsArticle
  6. http://www.petrozavodsk-mo.ru/en/self/relations/view.htm?id=10202731@cmsArticle
  7. http://www.petrozavodsk-mo.ru/en/self/relations/view.htm?id=10202732@cmsArticle
  8. http://www.petrozavodsk-mo.ru/en/self/relations/view.htm?id=10202737@cmsArticle
  9. http://www.petrozavodsk-mo.ru/en/self/relations/view.htm?id=10202739@cmsArticle
  10. http://www.petrozavodsk-mo.ru/en/self/relations/view.htm?id=10202742@cmsArticle
  11. http://www.petrozavodsk-mo.ru/en/self/relations/view.htm?id=10202735@cmsArticle
  12. http://www.petrozavodsk-mo.ru/en/self/relations/view.htm?id=10202744@cmsArticle
  13. http://www.petrozavodsk-mo.ru/en/self/relations/view.htm?id=10230043@cmsArticle
  14. http://www.petrozavodsk-mo.ru/en/self/relations/view.htm?id=10202743@cmsArticle
  15. http://www.petrozavodsk-mo.ru/en/self/relations/view.htm?id=10500399@cmsArticle
  16. http://www.petrozavodsk-mo.ru/en/self/relations/view.htm?id=10202745@cmsArticle
  17. 17,0 17,1 http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/perepis2010/svod.xls
  18. Параметрны бирергә кирәк trans-title= {{cite web}} калыбында. Яндекс.Карты. Яндекс.Карты. 2011 елның 22 сентябрь көнендә тикшерелгән.
  19. 19,0 19,1 19,2 19,3 19,4 19,5 http://www.mojgorod.ru/kirovsk_obl/kirov/index.html
  20. Статистические таблицы о состоянии городов Российской империи, 1840
  21. http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd.php?reg=948
  22. 1959 елның Бөтенсоюз җанисәбе. РСФСР, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны
  23. 1970 елның Бөтенсоюз җанисәбе. РСФСР, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны
  24. 1979 елның Бөтенсоюз җанисәбе. РСФСР, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны
  25. 1989 елның Бөтенсоюз җанисәбе. РСФСР, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны
  26. 2002 елгы Бөтенрусия җанисәбе. РФ, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны
  27. 27,00 27,01 27,02 27,03 27,04 27,05 27,06 27,07 27,08 27,09 27,10 27,11 27,12 27,13 27,14 27,15 27,16 27,17 27,18 27,19 27,20 27,21 Параметрны бирергә кирәк trans-title= {{cite web}} калыбында. Народная энциклопедия «Мой город». Петрозаводск. 2013 елның 23 октябрь көнендә тикшерелгән. 2013 елның 23 октябрь көнендә төп чыганагыннан архивланган.
  28. 28,0 28,1 28,2 Параметрны бирергә кирәк trans-title= {{cite web}} калыбында. Города с численностью населения 100 тысяч и более человек. 2013 елның 17 август көнендә тикшерелгән. 2013 елның 17 август көнендә төп чыганагыннан архивланган.
  29. Параметрны бирергә кирәк trans-title= {{cite web}} калыбында. Народное хозяйство СССР в 1956 г. (Статистический сборник). Государственное статистическое издательство. Москва. 1956. 2013 елның 26 октябрь көнендә тикшерелгән. 2013 елның 26 октябрь көнендә төп чыганагыннан архивланган.
  30. Параметрны бирергә кирәк trans-title= {{cite web}} калыбында. Всесоюзная перепись населения 1959 года. Численность городского населения РСФСР, её территориальных единиц, городских поселений и городских районов по полу(рус.). Демоскоп Weekly. 2013 елның 25 сентябрь көнендә тикшерелгән. 2013 елның 28 апрель көнендә төп чыганагыннан архивланган.
  31. Параметрны бирергә кирәк trans-title= {{cite web}} калыбында. Всесоюзная перепись населения 1970 года Численность городского населения РСФСР, ее территориальных единиц, городских поселений и городских районов по полу.(рус.). Демоскоп Weekly. 2013 елның 25 сентябрь көнендә тикшерелгән. 2013 елның 28 апрель көнендә төп чыганагыннан архивланган.
  32. Параметрны бирергә кирәк trans-title= {{cite web}} калыбында. Всесоюзная перепись населения 1979 года Численность городского населения РСФСР, ее территориальных единиц, городских поселений и городских районов по полу.(рус.). Демоскоп Weekly. 2013 елның 25 сентябрь көнендә тикшерелгән. 2013 елның 28 апрель көнендә төп чыганагыннан архивланган.
  33. Параметрны бирергә кирәк trans-title= {{cite web}} калыбында. Всесоюзная перепись населения 1989 года. Численность городского населения. 2011 елның 22 август көнендә төп чыганагыннан архивланган.
  34. Параметрны бирергә кирәк trans-title= {{cite web}} калыбында. Всероссийская перепись населения 2002 года. Том. 1, таблица 4. Численность населения России, федеральных округов, субъектов Российской Федерации, районов, городских поселений, сельских населённых пунктов - райцентров и сельских населённых пунктов с населением 3 тысячи и более. 2012 елның 3 февраль көнендә төп чыганагыннан архивланган.
  35. Параметрны бирергә кирәк trans-title= {{cite web}} калыбында. 4.13. Города с численностью населения 100 тысяч и более человек. 2014 елның 1 май көнендә тикшерелгән. 2014 елның 1 май көнендә төп чыганагыннан архивланган.
  36. Параметрны бирергә кирәк trans-title= {{cite web}} калыбында. Численность постоянного населения Российской Федерации по городам, поселкам городского типа и районам на 1 января 2009 года. 2014 елның 2 гыйнвар көнендә тикшерелгән. 2014 елның 2 гыйнвар көнендә төп чыганагыннан архивланган.
  37. Всероссийская перепись населения 2010 года. Численность и состав населения Республики Карелия
  38. Параметрны бирергә кирәк trans-title= {{cite web}} калыбында. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям. Таблица 35. Оценка численности постоянного населения на 1 января 2012 года. 2014 елның 31 май көнендә тикшерелгән. 2014 елның 31 май көнендә төп чыганагыннан архивланган.
  39. Параметрны бирергә кирәк trans-title= {{cite web}} калыбында. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2013 года. — М.: Федеральная служба государственной статистики Росстат, 2013. — 528 с. (Табл. 33. Численность населения городских округов, муниципальных районов, городских и сельских поселений, городских населённых пунктов, сельских населённых пунктов). 2013 елның 16 ноябрь көнендә тикшерелгән. 2013 елның 16 ноябрь көнендә төп чыганагыннан архивланган.
  40. 2002 ел сан алу базасы
  41. 2010 ел сан алу базасы