Мурманск

Русиядә шәһәр

Мурманск (килд. Мурман ланнҍ, 1917 елга кадәр — Рома́нов-на-Му́рмане) — Русиянең төньяк-көнбатышында урнашкан шәһәр, Мурманск өлкәсе үзәге.

Мурманск
рус. Мурманск
Илтамга
RUS Murmansk COA.svg
Сурәт
Нигезләнү датасы 4 октябрь 1916
Демоним мурманчане
Дәүләт Flag of Russia.svg Россия
Нәрсәнең башкаласы Мурманск өлкәсе, Мурманский округ[d], Мурманская губерния[d] һәм Кольский уезд[d]
Административ-территориаль берәмлек Мурманск өлкәсе, Мурманский округ[d], Мурманская губерния[d], Кольский уезд[d], Мурманская губерния[d], Северная область[d], Мурманский край[d] һәм Кольский уезд[d]
Хөкүмәт башлыгы Андрей Сысоев[d]
Халык саны 298 096 кеше кеше (2017)[1]
Диңгез дәрәҗәсе өстендә биеклек 50 метр
Сәгать поясы UTC+03:00
Кардәш шәһәр Щецин[2], Лулео[d][3], Җәксонсвилл[3], Акүрейри[3], Минск[3], Рованиеми[3], Тромсө[d][3], Вадсө[3], Грониңен[3], Аланья[d][3], Куксһафен[3], Дуарнене[3], Һомел[3] һәм Харбин[4]
Бүләкләр
Мәйдан 154,4 км²
Почта индексы 183000
Рәсми веб-сайт citymurmansk.ru(рус.)
Коллаж
Җирле телефон коды 8152
Монда җирләргәннәр төркеме [d]
Commons-logo.svg Мурманск Викиҗыентыкта

2010 ел җанисәбе буенча шәһәрдә 307 257 кеше яши[5]. 2018 ел башында шәһәрдә 295 374 кеше яши [6].

Мурманск — Төньяк котып түгәрәге аръягында урнашкан шәһәрләрләреннән иң зрусы. Барнец диңгезенең Кола култыгы ярларындагы туңмый торган порт. Тимер юл стансасы. Сәнәгатьнең төп тармаклары — балык тоту һәм аны эшкәртү, көймә төзәтү, төзелеш материаллары һ.б. Котып фәнни-тикшеренү, диңгез балыкхуҗалыгы һәм океанография институты, 3 югары уку йорты, 3 театр, өлкәне өйрәнү, нәфис, хәрби-диңгез музейлары бар.

Мурманск Кола култыгында туңмый торган портны төзелүе нәтиҗәсендә барлыкка килгән. 1930-еллардан Мурманск Төньяк диңгез юлының башлангыч урыны. Икенче Бөтендөнья сугышы вакытында Мурманск порты мөһим стратегик әһәмияткә ия булды.

Икенче Бөтендөнья сугышы елларында немец гаскәрләреннән саклаган өчен Мурманскка 1985 елның 6 маенда Каһарман шәһәр исеме бирелә. Ленин ордены, I дәрәҗә Ватан сугышы ордены, Кызыл Байрак Хезмәт ордены һәм «Алтын Йолдыз» медале белән бүләкләнгән.

ЭтимологиясеҮзгәртү

"Мурманлар", "урманлар" дип руслар норвегиялеләрне, норманннарны атаган. Соңрак бу исем чит ил кешеләре катнашында вакыйгалар барган җиргә дә күчерелгән. "Мурман" Баренц диңгезе, Норвегия белән күрше, аннары бөтен Кола култыгының ярымутрлары ярларын атый башлый. Димәк, "Мурманск" исеме "Мурманда шәһәре" дигәнне аңлата.

ТарихҮзгәртү

Төньяк котып түгәрәге аръягында порт шәһәрен урнаштыру планнары 1870 нче елларда барлыкка килгән. Беренче эзләнүчеләр 1912 елда яңа урыннарны эзләү өчен Мурманга килә. 1915 елның 3 апрелендә, Беренче бөтендөнья сугышы вакытында, Баренц диңгезенең Кола култыгының көнчыгыш ярында Морман диңгез порты төзелә һәм аның белән бергә — бохта исемендәге порт бистәсенә нигез салына. Порт төзү Россиянең Төньяк бозлы океанга, кара һәм Балтик диңгез блокадасы шартларында союзниклардан хәрби йөкләрне туктаусыз китереп тору өчен, тиз арада Төньяк бозлы океан аша чыгу омтылышы белән бәйле. Романов шәһәрен төзү идеясе «шәһәрнең Мурманск яр буенда учреждение уңаеннан " дигән темага аралашу юллары министры А. Ф. Треповның докладында яңгырады, ул 1916 елның 29 июнендә император Николай II тарафыннан хупланды.

ХалыкҮзгәртү

1926[7] 1931[8] 1939[7] 1959[9] 1970[10] 1979[11] 1989[12] 2002[13] 2010[5]
~9 000 ~29 200 ~119 000 221 874 308 642 380 817 468 039 336 137 307 257

Милләтләр (2010): руслар — 89,6%, украиннар — 4,6%, белоруслар — 1,6%.

Эчке бүленешҮзгәртү

Шәһәр 3 бүлгегә бүленә:

  1. Ленин округы
  2. Октябрь округы
  3. Беренче Май округы

Танылган шәхесләрҮзгәртү

ИскәрмәләрҮзгәртү

  1. http://www.gks.ru/free_doc/doc_2017/bul_dr/mun_obr2017.rar
  2. https://web.archive.org/web/20120925040418/http://citymurmansk.ru/strukturnye_podr/?itemid=127
  3. 3,00 3,01 3,02 3,03 3,04 3,05 3,06 3,07 3,08 3,09 3,10 3,11 http://www.citymurmansk.ru/strukturnye_podr/?itemid=127
  4. https://www.murman.ru/news/2016/09/09/1313
  5. 5,0 5,1 2010 елгы Бөтенрусия җанисәбе. РФ, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны
  6. [1]
  7. 7,0 7,1 http://www.gks.ru/free_doc/doc_2011/year/year2011.rar
  8. http://www.mojgorod.ru/voronezh_obl/voronezh/index.html
  9. http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus59_reg2.php
  10. 1970 елның Бөтенсоюз җанисәбе. РСФСР, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны
  11. 1979 елның Бөтенсоюз җанисәбе. РСФСР, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны
  12. 1989 елның Бөтенсоюз җанисәбе. РСФСР, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны
  13. 2002 елгы Бөтенрусия җанисәбе. РФ, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны