Гавриил Державин

Гавриил Державин, Гавриил (Гаврила) Роман улы Державин (рус. Гавриил Романович Держа́вин, (1743 елның 3 (14) июле, РИ, Казан губернасы, Лаеш өязе, Сокуры1816 елның 8 (20) июле, Новгород губернасы, Новгород өязе, Званка утары) — шагыйрь, сенатор, Россия империясе юстиция министры (1802―1803).

Гавриил Державин

Г.Р. Державин (1743-1816)
Тугач бирелгән исеме: Гавриил Романович Державин
Туу датасы: 3 (14) июль 1743[1][2][3]
Туу урыны: РИ, Казан губернасы, Лаеш өязе, Сокуры
Үлем датасы: 8 (20) июль 1816[1][2][3] (73 яшь)
Үлем урыны: РИ, Түбән Новгород губернасы Званка авылы
Милләт: рус
Ватандашлык: Русия империясе Русия империясе
Эшчәнлек төре: язучы, сәясәтче
Юнәлеш: поэзия
Жанр: мәдхия
Иҗат итү теле: рус теле
Бүләкләр:
Изге Александр Невский ордены
Изге Александр Невский ордены
II дәрәҗә Изге Владимир ордены
II дәрәҗә Изге Владимир ордены
III дәрәҗә Изге Владимир ордены
III дәрәҗә Изге Владимир ордены
I дәрәҗә Изге Анна ордены
I дәрәҗә Изге Анна ордены
Имза:

Тәрҗемәи хәле

үзгәртү
 
Казандагы һәйкәле. 2003
 
И.Е.Репин. «Пушкин Царское Селода имтиханда». 1911

1743 елның 3 (14) июлендә Казан губернасы Лаеш өязе (хәзерге Лаеш районы) Сокуры авылында туган. XV гасырда Мәскәү кенәзе Василий IIгә хезмәткә күчкән Олы Урда татар морзасы Бәһрамнан килүче асылзат Державиннар Казан губернасында Мишә буенда җир биләмәләренә хуҗа булган [4].

Г. Р. Державин Казанда 1763, 1774-1775, 1778 елларда була. Соңгы тапкыр — әнисе вафат булгач.

1758-1861 Казанда Беренче ир балалар гимназиясендә укый.

Болгарга археологик экспедициягә бара.

Чабаксар шәһәренең планын төзүдә катнаша.

Яхшы укыганы өчен кондуктор дәрәҗәсе ала.

Хезмәт юлы

үзгәртү

Гаиләсе

үзгәртү
  • I хатыны (1778-1794) — Екатерина Яков кызы Бастидон.
  • II хатыны — Дарья Алексей кызы Дьякова.

Әсәрләрендә Казан мотивлары чагылыш таба. Шигырьләрендә Екатерина IIгә, гаскәр башлыкларына мәдхия җырлый, тәкәббер түрәләрне, патша сарае даирәсенең әхлаксызлыгын фаш итә.

  • 1779 «Кенәз Мещерский үлеменә мәрсия» (Ода на смерть князя Мещерского)
  • 1782 «Фелица»
  • 1784 «Ходай» (Бог)
  • 1789 «Морза хыялы» (Видение Мурзы, 1791 елда басылган)
  • 1791-1794 «Шарлавык» (Водопад, 1798 елда басылган)
  • 1779 «Императрицаның Казанга килүе уңае белән» (На шествие императрицы в Казань)
  • 1779 «Казанда императрицага күрсәтелгән маскарад уңаеннан» (На маскарад, бывший перед императрицей в Казани)
  • 1811-1813 «Язмалар» (Записки, 1859 елда басылган)
  • 1814 «Явыз Иван, яки Казанны буйсындыру» (Грозный, или Покорение Казани) опера либреттосы.

Өземтәләр

үзгәртү
  Афина кебек үк, минем туган шәһәрем Казан үзенең иң яхшы тел-әдәбият укуханәләре белән дан казаныр
Г. Державин[5]
 


  ... Ул даһиның фикер йөртүе дә татарча иде
А.С. Пушкин
 


  Их, бу алтын вакытның Казанда тәгәрәве!

И минем тәүге көннәремнең бишеге!
Минем пакьлегемнең һәм яшьлегемнең мәркәзе!
Кабат синең таң яктысын күргәндә,
Мин һаман да казанлы булырмынмы?
Миңа мирастан күчкән көтүләремне,
Карт Чулман имәннәрен кайчан күрермен икән?
Кайчан Идел буйлап авыллар арасыннан җилкән кебек очып барырмын
Һәм әти-әни каберен кочып җылармын?
И арфа, җырла миңа гел Казан турында!
Анда Павел пәйда булгандай җырла!
Туган як турындагы яхшы хәбәр безгә бик кадерле:

Туган якның төтене дә безгә татлы һәм хуш исле.
«Арфа» (1798)
 

Әсәрләре

үзгәртү
  1. Сочинения, с объяснительными примечаниями Я.К. Грота. В 9 т. СПб., 1864-1883.
  2. Стихотворения. М., 1963.

Чыганаклар

үзгәртү
  1. Татар энциклопедиясе. Казан, 2010.

Әдәбият

үзгәртү
  1. Сочинения Державина. Китапта: Белинский В.Г. Полное собрание сочинений. Т. 6. М.,1955.
  2. Г. Державин. История и современность. Казан, 1993.

Сылтамалар

үзгәртү

Искәрмәләр

үзгәртү
Элгәре:
?
Россия империясе юстиция министры
18021803
Аннары:
?