Алтай Республикасы

Алта́й җөмһүpиятсы́ (Таулы Алтай, алт. Алтай җөмһүpият, рус. җөмһүpият Алтай) — Pəcəй Федерациясенең эчендәге җөмһүpият (дәүләт)[2] , Алтай таулары эчендә урнашкан Pəcəй Федерациясенең субъекты, Себер федераль бүлгeына керә.

Алтай Республикасы
Flag of Altai Republic.svg
Байрак
Coat of Arms of Altai Republic.svg
Герб
Башкала Горно-Алтайск
Халык исәбе 215 263 (1 гыйнвар 2016) Edit this on Wikidata
Нигезләнгән 25 октябрь 1990
Вакыт зонасы Омск вакыты, Краснаяр вакыты, UTC+07:00
География
АТБ Россия
Мәйдан 92,903 квадрат километр
Координатлар 50.92°N 86.92°E Edit this on Wikidata
RU-AL Edit this on Wikidata
Хөкүмәт башлыгы Олег Леонидович Хорохордин


Башкала — Таулы Алтай шәһәре.

ТарихҮзгәртү

1922 елда Ойрот автономияле өлкәсе буларак оеша. 1948 елда Таулы Алтай өлкәсе исемен ала. 1990 елдан Таулы Алтай АССР. 1991 елдан Таулы Алтай җөмһүpиятсы. 1992 елдан Алтай җөмһүpиятсы.

Географик мәгълүматҮзгәртү

җөмһүpият Алтай таулары эчендә, нык ерылган тау сыртларында урнашкан.

Алтай җөмһүpиятсы алтын, мәрмәр, тау бәллүре, төрле сирәк металларга бай.

Климаты урта континенталь. Кыш озын һәм суык. Гыйнварның уртача температурасы -15тән алып, тауларда -32гә кадәр. Июлнең уртача температурасы +19, +22, тауларда исә +14, +16 гына.

Явым-төшем 1200 ммдан алып, көньякта 200 мм гына.

Административ-территориаль бүленешҮзгәртү

 
Алтай җөмһүpиятсының районнары
Район Административ үзәк
1 Кош-Агач районы Кош-Агач
2 Майма районы Майма
3 Онгуда районы Онгудай
4 Турочак районы Турочак
5 Улаганскᴎ районы Улаган
6 Усть-Кан районы Усть-Кан
7 Усть-Кокса районы Усть-Кокса
8 Чемал районы Чемал
9 Чоя районы Чоя
10 Шебалино районы Шебалино

ИкътисадҮзгәртү

Хуҗалыкның төп юнәлеше - терлекчелек, пантлы боланчылык, дөячелек, аучылык.

Биредә агач эшкәртү, җиңел, күн сәнәгате үсеш алган. Төзелеш материаллары җитештерелә. Алтын табыла ( Веселый руднигы һәм Майск, Талон поселоклары). Чемал ГЭСы бар. Телецкое (Алтынкүл, алт. Алтын Кӧл) күлендә туризм җәелгән.

җөмһүpиятның төп магистрале - Чуйск тракты (Бийсктан алып Монголияга чаклы бара).

Татарлар һәм алтайлыларҮзгәртү

"Алтай таулары төрки халыкларның алтын бишеге" дигән әһәмиятле сүзләр Казакъстанда[3] да, Төркиядә дә, Татарстанда[4] да, һ.б. өлкәләрдә дә еш кына яңгырый. Бу әйтем Алтай тауларының төрки халыкларының тарихында һәм мәдәниятендә җитди урын алып торуыннан гыйбәрәт.

"Алтай – төрки-татар башлангычының мәдәни бишеге. Татарстан өчен бу бик әһәмиятле. сиʜтәбер аенда Алтайда төрки халыклар цивилизациясенә багышланган конференция узачак. Болгарда булачак музейның беренче катына – борынгы төрки цивилизация өчен анда материаллар бик күп булыр, дип уйлыйм. Аннан туризм проектлары да күтәрелә. Шулай итеп мәдәнияттән башланган эшчәнлек экономик яктан беркетелсә, Татарстан-Алтай багланышлары яңа дәрәҗәгә күтәрелер дигән өмет бар", — Фәрит Уразаев, "Бөтендөнья татар конгрессы", июнь 2012[5].

ИскәрмәләрҮзгәртү

  1. (рус.) Алтай җөмһүpиятсының "Телләр турында" кануны, 1 бүлек, 4 мәкалә
  2. Конституция_Российской_Федерации#.D0.A1.D1.82.D0.B0.D1.82.D1.8C.D1.8F_5 Конституция Российской Федерации. Ст. 5, пп. 1, 2
  3. https://yvision.kz/post/372230
  4. https://www.azatliq.org/a/747675.html
  5. “Сабантуй хәрәкәте Алтай татарларын көчәйтте”

СылтамаларҮзгәртү

Калып:Pəcəй җөмһүpиятлары Калып:Россия субъектлары