Төп менюны ачу

Тыва́ Респу́бликасы (Тыва́, Тува́, тыв. Тыва Республика) — Себер федераль округы составында Русия Федерациясенә керүче җөмһүрият.

Тыва
Тыва Республика
флаг Тывы[d]герб Тывы[d]
Flag of Tuva.svgCoat of arms of Tuva.svg
Tuvans Horse riding.jpg
Нигезләү датасы 13 октябрь 1944
Рәсми исем Тыва Республика, Республика Тува, Тувинская АССР һәм Тувинская автономная область
Рәсми тел урыс теле һәм Тыва теле
Һимн Тыва Республикасы дәүләт гимны[d]
Дәүләт Flag of Russia.svg Русия
Башкала Кызыл
Административ-территориаль берәмлек Русия
Тиритуриясенә дәгъва итә Кытай Җөмһүрияте
Хөкүмәт башлыгы вазыйфасы глава Республики Тыва[d]
Хөкүмәт башлыгы Шолбан Валерьевич Кара-оол[d]
Халык саны 321 722 кеше кеше (1 гыйнвар 2018)[1]
Сәгать поясы красноярское время[d]
Чиктәш дәүләтләр Алтай Республикасы, Хакасия, Краснаяр крае, Өркет өлкәсе, Бүрәтия, Хувсгел[d], Завхан[d], Увс[d] һәм Баян-Улгий[d]
Мәйдан 170 500 км²
Рәсми веб-сайт gov.tuva.ru
Map of Russia - Tuva.svg
Монда җирләргәннәр төркеме Категория:Похороненные в Тыве[d]
Нумир тамгасы куды 17
Тыва (Җир)
Red pog.png
Commons-logo.svg Tyva Викиҗентыкта

1944 елның 11 октябрендә барлыкка килә.

Башкаласы - Кызыл шәһәре.

ГеографияҮзгәртү

Көньякта һәм көнчыгышта Монголия белән, төньякта Красноярск төбәге белән, төньяк-көнбатышта Хакасия белән, төньяк-көнчыгышта Бүрәтия һәм Өркет өлкәсе белән һәм көнбатышта Алтай Республикасы белән чиктәш.

ХалыкҮзгәртү

Тыва халкы саны — 313 940 кеше (2009), халык тыгызлыгы — 1,86 кеше/ км² (2009). Шәһәр халкы өлеше — 51,22 % (2009).

2002 елгы Русиякүләм халык санын алу мәгълүматлары буенча республиканың милли составы түбәндәгечә:

Халык 2002 елдагы өлеше, %.
Тыва халкы 77 %
Урыс халкы 20,1 %
Башкалар 2,9 %

Тыва Республикасы дәүләт һимныҮзгәртү

Тыва телендә Татар телендә
Мен — тыва мен (тат. Мин — тывалы)
Беренче куплет

Арт-арттың оваазынга
Дажын салып чалбарган
Таңды, Саян ыдыынга
Агын өргээн тыва мен.

Изге үткел оваасына
Таш салганда догалы –
Таңды, Саян тауларына
Аклык өргән тывалы.

Кушымта

Мен – тыва мен,
Мөңге харлыг дагның оглу мен.
Мен – тыва мен,
Мөңгүн суглуг чурттуң төлу мен.

Мин – тывалы,
Мәңгелек кар яткан тау улы,
Мин – тывалы,
Көмеш сулар аккан ил кызы.

Икенче куплет

Өгбелерим чуртунда
Өлчей тарып иженген,
Өткүт хөөмей ырынга
Өөрүп талаан тыва мен.

Ата-баба Ватанында
Үз бәхетенә юл салып,
Дәртле хөмәй җырларына
Гашыйк булган тывалы.

Кушымта

Мен – тыва мен,
Мөңге харлыг дагның оглу мен.
Мен – тыва мен,
Мөңгүн суглуг чурттуң төлу мен.

Мин – тывалы,
Мәңгелек кар яткан тау улы,
Мин – тывалы,
Көмеш сулар аккан ил кызы.

Өченче куплет

Аймак чоннар бүлези
Акы-дуңма найыралдыг,
Депшилгеже чүткүлдүг
Демниг чурттуг тыва мен.

Хөр гаиләдә халыклар -
Бер-берсенең туганы;
Алгарышка юл тоткан
Бердәм илле тывалы.

Кушымта

Мен – тыва мен,
Мөңге харлыг дагның оглу мен.
Мен – тыва мен,
Мөңгүн суглуг чурттуң төлу мен.

Мин – тывалы,
Мәңгелек кар яткан тау улы,
Мин – тывалы,
Көмеш сулар аккан ил кызы.

2011 елның 11 августында моңа кадәр дәүләт гимны буларак кулланылган "Тооруктуг долгай таңдым" ("Урманнарымда йөргәндә") тыва халык җыры урынына рәсми рәвештә кабул ителде. Окей Шанагаш сүзләре, Кантомур Сарыглар музыкасы.

Административ бүленешҮзгәртү

МәдәниятҮзгәртү

  • «Саян» — Тыва дәүләт җыр һәм бию ансамбле.

Моны да карагызҮзгәртү