Тыва́ Респу́бликасы (Тыва́, Тува́, тыв. Тыва Республика) — Себер федераль округы составында Русия Федерациясенә керүче җөмһүрият.

Тыва
тыв. Тыва Республика
Байрак[d]Илтамга[d]
Flag of Tuva.svgCoat of arms of Tuva.svg
Сурәт
Нигезләнү датасы 13 октябрь 1944
Рәсми исем Тыва Республика, Республика Тува, Тувинская АССР һәм Тувинская автономная область
Демоним tuvai
Рәсми тел Рус теле һәм Тыва теле
Һимн Тыва Республикасы дәүләт гимны[d]
Дөнья кисәге Азия
Дәүләт Flag of Russia.svg Россия
Flag of the Soviet Union.svg СССР
Башкала Кызыл
Административ-территориаль берәмлек Россия
Тиритуриясенә дәгъва итә Кытай Җөмһүрияте
Геомәгълүматлар Data:Russia/Tuva Republic.map
Хөкүмәт башлыгы вазыйфасы глава Республики Тыва[d]
Хөкүмәт башлыгы Шолбан Валерьевич Кара-оол
Халык саны 321 722 кеше кеше (1 гыйнвар 2018)[1]
Сәгать поясы Краснаяр вакыты[d]
Чиктәш дәүләтләр Алтай Республикасы, Хакасия, Красноярск крае, Өркет өлкәсе, Бүрәтия, Хувсгел[d], Завхан[d], Увс[d] һәм Баян-Улгий[d]
Мәйдан 170 500 км²
Рәсми веб-сайт gov.tuva.ru
Харита сурәте
Нумир тамгасы куды 17
Монда җирләргәннәр төркеме [d]
Экономика темы economy of Tyva[d]
Commons-logo.svg Тыва Викиҗыентыкта

1944 елның 11 октябрендә барлыкка килә.

Башкаласы - Кызыл шәһәре.

ГеографияҮзгәртү

Көньякта һәм көнчыгышта Монголия белән, төньякта Красноярск төбәге белән, төньяк-көнбатышта Хакасия белән, төньяк-көнчыгышта Бүрәтия һәм Иркутск өлкәсе белән һәм көнбатышта Алтай Республикасы белән чиктәш.

ХалыкҮзгәртү

Тыва халкы саны — 313 940 кеше (2009), халык тыгызлыгы — 1,86 кеше/ км² (2009). Шәһәр халкы өлеше — 51,22 % (2009).

2002 елгы Pəcəйкүләм халык санын алу мәгълүматлары буенча республиканың милли составы түбәндәгечә:

Халык 2002 елдагы өлеше, %.
Тыва халкы 77 %
Рус халкы 20,1 %
Башкалар 2,9 %

Тыва Республикасы дәүләт гимныҮзгәртү

Тыва телендә Татар телендә
Мен — тыва мен (тат. Мин — тывалы)
Беренче куплет

Арт-арттың оваазынга
Дажын салып чалбарган
Таңды, Саян ыдыынга
Агын өргээн тыва мен.

Изге үткел оваасына
Таш салганда догалы –
Таңды, Саян тауларына
Аклык өргән тывалы.

Кушымта

Мен – тыва мен,
Мөңге харлыг дагның оглу мен.
Мен – тыва мен,
Мөңгүн суглуг чурттуң төлу мен.

Мин – тывалы,
Мәңгелек кар яткан тау улы,
Мин – тывалы,
Көмеш сулар аккан ил кызы.

Икенче куплет

Өгбелерим чуртунда
Өлчей тарып иженген,
Өткүт хөөмей ырынга
Өөрүп талаан тыва мен.

Ата-баба Ватанында
Үз бәхетенә юл салып,
Дәртле хөмәй җырларына
Гашыйк булган тывалы.

Кушымта

Мен – тыва мен,
Мөңге харлыг дагның оглу мен.
Мен – тыва мен,
Мөңгүн суглуг чурттуң төлу мен.

Мин – тывалы,
Мәңгелек кар яткан тау улы,
Мин – тывалы,
Көмеш сулар аккан ил кызы.

Өченче куплет

Аймак чоннар бүлези
Акы-дуңма найыралдыг,
Депшилгеже чүткүлдүг
Демниг чурттуг тыва мен.

Хөр гаиләдә халыклар -
Бер-берсенең туганы;
Алгарышка юл тоткан
Бердәм илле тывалы.

Кушымта

Мен – тыва мен,
Мөңге харлыг дагның оглу мен.
Мен – тыва мен,
Мөңгүн суглуг чурттуң төлу мен.

Мин – тывалы,
Мәңгелек кар яткан тау улы,
Мин – тывалы,
Көмеш сулар аккан ил кызы.

2011 елның 11 августында моңа кадәр дәүләт гимны буларак кулланылган "Тооруктуг долгай таңдым" ("Урманнарымда йөргәндә") тыва халык җыры урынына рәсми рәвештә кабул ителде. Окей Шанагаш сүзләре, Кантомур Сарыглар музыкасы.

Административ бүленешҮзгәртү

 
Тыва Республикасының административ бүленеше
  1. Бай-тайга кожуун
  2. Барыын-Хемчик кожуун
  3. Чөөн-Хемчик кожуун
  4. Каа-Хем кожуун
  5. Кызыл кожуун
  6. Монгун-Тайга кожуун
  7. Өвүр кожуун
  8. Бий-Хем кожуун
  9. Сүт-Хөл кожуун
  10. Таңды кожуун
  11. Тере-Хөл кожуун
  12. Тес-Хем кожуун
  13. Тожу кожуун
  14. Улуг-Хем кожуун
  15. Чаа-Хөл кожуун
  16. Чеди-Хөл кожуун
  17. Эрзин кожуун

МәдәниятҮзгәртү

  • «Саян» — Тыва дәүләт җыр һәм бию ансамбле.

Моны да карагызҮзгәртү

ИскәрмәләрҮзгәртү

Калып:Pəcəй республикалары

Калып:Россия субъектлары