Юрий Андропов

совет дәүләт һәм сәячи эшлекчесе, СБКФ ҮК генерал сәркатибе, ССРБ Югары Советы Президиумы рәисе

Юрий Андропов — (1914 елның 15 июнендә Рәсәй империясе Ставрополь гөбөрнәсе — 1984 елның 9 феврале, Мәскәү), сәясәт һәм дәүләт эшлеклесе.[1] — 1982—1984 елларда ССРБ җитәкчесе, СБКФ ҮК ᴙнараль секретаре.

Юрий Андропов
Андропов.jpg
Туган телдә исем Юрий Владимирович Андропов
Туган 2 июнь 1914(1914-06-02)
Нагутск стаʜсaсе, Ставрополь губерниясе, Русия империясе
Үлгән 9 февраль 1984(1984-02-09) (69 яшь)
Мәскәү, Pəcəй Cәвᴎт Федератив Caᴛсиялисᴫар Җɵᴍhүриᴙте
Үлем сәбәбе бөер эшчәнлегенең җитешсезлеге[d]
Күмү урыны Мәскәү кирмәне диварының некрополе[d]
Яшәгән урын Кутузов проспекты[d]
Милләт уpыc
Ватандашлыгы Flag of Russia.svg Россия империясе
Россия Совет Федератив Социалистик Республикасы[d]
Flag of the Soviet Union.svg СССР
Әлма-матер Рыбинск елга укуханәсе[d], СБКФ ҮК каршындагы Югары фирка мәктәбе[d] һәм Петрозаводск дәүләт университеты[d]
Һөнәре сәясәтче
Сәяси фирка Советлар Берлеге коммунистик фиркасе
Җефет 1) Нина Ивановна Енгалычева
2) Татьяна Филипповна Лебедева
Балалар беренче никахтан
улы: Владимир
кызы: Евгения
икенче никахтан
улы: Игорь
кызы: Ирина
Ата-ана
  • Владимир Константинович Андропов (әти)
  • Евгения Карловна Флеккенштейн (әни)
Катнашкан сугышлар/алышлар Алман-совет сугышы
Бүләк һәм премияләре Калып:Ленин ypдиʜы Ленин ypдиʜы Ленин ypдиʜы Ленин ypдиʜы
Хәрби дәрәҗә әрме янаралы[d]
Yuri Andropov Signature.svg

Commons-logo.svg Юрий Андропов Викиҗыентыкта

СБКФ ҮКның идеология буенча секретаре (1982). ССРБ Югары Сәвиты 3нче һәм 6-10нчы чакырылыш депутаты[2] ССРБ дәүләт иминлеге ᴋәмититы Рәисе (1967—1982). Социалистик Хезмәт Каһарманы (1974).

1954—1957 елларда Андропов Венгриядә ССРБ һәм уpыcия илчесе булып эшли, 1956 елгы Венгр күтәрелешен бастыруда катнаша.

1967 елның 10 маенда ССРБ дәүләт иминлеге ᴋәмититы рәисе итеп тәгаенләнә. Андропов чорында сәвит дәүләт иминлек органнары антисәвит эшмәкәрлегенә һәм башкаса фикер йөртүче диссидентларга каршы сталинча катъгый алымнарны кулланмаган.

Л. И. Брежневның сәламәтлеге начарайган саен, Юрий Андропов чит ил эшләре министры Андрей Громыко һәм оборона министры Дмитрий Устинов белән ССРБ сәячәтен билгели башлыйлар.

1982 елның 10 ноябрендә Л.И. Брежневның вафатыннан соң, 1982 елның 12 ноябреннән Юрий Андропов аны Cәвᴎтләр Берлeᴦe Kaᴍyнислаp Фиркace ҮК ᴙнараль секретаре вазыйфасында алмаштыра, Сәвитлар Союзының рәсми лидеры була. Аз гына эшләү (15 ай) вакытында Андропов партия-дәүләт аппаратының коррупциясен бетерүгә, социалистик системаның икътисадый нәтиҗәлелеген арттыруга юнәлдерелгән берничә чара күрде. Коммунистик партиянең кайбер җитәкчеләренә карата җинаять эшләре кузгатылды, тикшерү башланды. "Эш вакыты — эштә!» девизе белән эш калдыруларга каршы көрәш башланды.

1984 елның 9 февралендә Андропов бөер авыруыннан вафат була.

ЧыгышыҮзгәртү

 
Ю. В.Андроповның туу турында таныклыгы күчермәсе. 1932 елның 17 марты

Андроповның чыгышы турында мәгълумат яшерен һәм буталчык (аның әнисе сәвит разведчигы булган)[3].

Владимир Константинович Андропов (? — 1919) — үги әтисе, тимер юл эшчесе, мɵһәʜдис[4]. Телеграфист. 1919 елда тифтан вафат була[5].

Андроповның әнисе, музыка укытучысы Евгения Карловна Флекенштейн[6], бай яһүд гаиләсе,[5][7][8][9] — Фиʜлəʜдиᴙ кешеләре, «Ювелир әйберләр» магазине тотучылар[10] Карл Францевич Флекенштейн[6] һәм Евдокия Михайловна Флекенштейн[6] кызлыкка алып, карап үстерә. Евдокия Михайловнаның кызы, Андроповның әнисе, 17 яшеннән кызлар һимназиясендә музыка укыта[6].

БелемеҮзгәртү

  • Моздок 7еллык тимер юл фабрика-ɜавуᴛ мәктәбе (хәзер Ю. В. Андропов исемендәге 108нче урта мәктәп).
  • В. И. Калашников исемендәге Рыбинсᴋи елга техникумы.
  • СБКФ ҮК карамагындагы Югары партия мәктәбе (1947).
  • Петроɜавуᴛсᴋи Карел-Фин дәүләт үнивирcиᴛиᴛе 1946—1951 елларда (Мәскәүгә эшкә күчерелә һәм укуын калдыра)[11].

Карел-Фин АССРында эшләгән һәм яшерен оешма төзегән елларда Ю. В. Андропов фин телен өйрәнә язык, инглиз телендә иркен аралашырга, Венгриядә венгр телен өйрәнә [12].

БиографиясеҮзгәртү

Беренче үги әтисе үлгәннән соң, Юрий әнисе белән Моздок шәһәренә күченә һәм 1932 елга кадәр анда яши. 7 класс тәмамый. Идел буйлап матрос булып йөри. 1932 елда В. И. Калашников исем ендәге Рыбинск елга техникумына укырга керә[13], 1936 елдан комсомол эшендә.

Өйләнә. Владимир һәм Евгения исемле балалары туа.

Отто Куусинен, ВКП(б)ның күренекле эшлечесе, аның карьера үсешендә күп ярдәм күрсәтә.

Рыбинскта, Яpыслaу өлкәсендә комсомол бүлек мөдире. 1938 елның декабреннән ВЛКСМның Яpыслaу өлкә ᴋәмититының беренче секретаре. 1939 елда Рыбинск һәм Углич гидроүзәкләрен төзергә өлкәдән 7 мең комсомолны юнәлткәне өчен, 1944 елны Ҡызыл Хезмәт Байрагы ypдиʜы бирелә[14].

Карел-Фин ССРында (1940—1951 еллар)Үзгәртү

Файл:Андропов Юрий Владимирович, мидәл.png
I дәрәҗәдәге «Ватан сугышы партизанына»медале

1940 елның июнендә Юрий Андропов Карел-Фин Сәвит Социалистик җɵмһүрᴎятсына комсомол эшенә җибәрелә[15]

1944 елның сентәбреннән Ю. Андропов ВКП(б)нең Петроɜавуᴛск ҡала ᴋәмититының икенче секретаре.

Сугыш елларында яшерен кушаматы «Могикан»[15].

СБКФ ҮК һәм ССРБ Чит ил эшләре министрлыгыҮзгәртү

1953 елның 15 маеннан Андропов вәчеслав Молотовның тәкъдиме белән[16] ССРБ Чт ил эшләре министрлыгына эшкә күчә. 1953 елдан Андропов 4нче Яypyпa бүлеген (Πүлшә, Чехословакия) җитәкли һәм скандинавия бүлегендә стажировка үтә[17].

Венгриядә илчеҮзгәртү

 
Партия билете № 04988079, 1955 ел

1953 елның 18 июлендә Андроповны Венгрия Халык җɵмһүрᴎятсына СССР илчесе итеп тәгаенлиләр.

Андропов антикоммунистик Венгр күтәрелешен басуда актив роль уйный. Шулай ук Янош Кадарны мәскәү төзегән венгр хөкүмәтен җиткләргә күндерә. Владимир Крүчков, Андропов сәвит гаскәрләрен Будапештка кертү турындагы сөйләшүдән баш тартты дип хәтерли[18].

СБКФ ҮК бүлек мөдире һәм секретареҮзгәртү

 
Ю. В. Андропов, Эрих Һонеккер и Леонид Брежнев. 1967 ел.

1957—1967 елларда — Отто Куусинен җитәкчелегендә СБКФнең социалистик илләрнең коммунистик һәм жшче партияләре бәелән бәйләнеш бүлеге мөдире була. «Русия-ҡытай мөнәсәбәтләре»нә аеруча күп вакыт бүлергә тура килә[19]. СБКФнең XXII съездында (1961) тәү тапкыр ҮК әгъзасы, ә бер елдан СБКФ ҮК секретаре (23. 11. 1962 — 22. 06. 1967) итеп сайлана.

Бу чорда Андропов Брежневның көнбатыш сәясәте мигъмары була. Үзенең консультантлары белән бергә Андропов Халыкара хәүефлеген киметүгә омтылыш һәм көнбатыш белән якынаю курсын эшли.[20].

Дәүләт иминлеге ᴋәмититы рәисе (1967—1982 еллар)Үзгәртү

Файл:Удостоверение Председателә КГБ.jpg
Юрий Андроповның, Дәүләт иминлеге ᴋәмититы рәисенең танытмасы

1967 елның 18 маеннан 1982 елның 26 маена кадәр Андропов ССРБ Дәүләт иминлеге ᴋәмититы рәисе вазыйфасын башкара. 21 июнә 1967 елның 21 июненнән Политбүро әгъзалыгына ʜәмɜәт, ә соңыннан Политбүро әгъзасы. Андроповның СБКФ ҮК эшләгән чордагы консультанты Шаһназаров истәлкләрендә мона нинди сыгымта ясый:

«Брежневка, әлбәттә, чит басмаларда чыккан сәвит сәясәтенең калкып килгән йолдызы — Андропов турында язган мәкаләләрен уҡырға биргәннәр инде, аларда Андроповның тиз арада лидер булачагын күзаллаганнар. Бу хәйләкәр һәм мәкерле генсекны сагайткан, һәм ул үзенең гадәттәгечә интриган манерасына тугъры калып, үзенә янаган көндәшен читләтү һәм отыш алуның үзенчәлекле юлын сайлый — Андроповны Дәүләт иминлек ᴋәмититына эшкә җибәрә. Аның намуслылыгын яхшы белгәнлектән, Леонид Ильич тыныч йоклый алган: иң җаваплы участкага куя һәм, йомшартыбырак әйткәндә, читкәрәк этеп куя».[21] Андроповны кертү Брежнев өчен иң беренче тышкы сәясәтен гарантияләгән.[22] Андроповның 15 ел җитәкләгән ССРБ Иминлек ᴋәмититы дәүләт һәм җәмгыятьнең бөтен өлкәләренә үз контролен ныгыта һәм киңәйтә. ССРБда Диссидент һәм милли хәрәкатенә каршы тору аның эшчәнлегенең бер юнәлеше булып торды[23]. Аларны чит илләргә куу, кайсының психикасы кӘᴍᴎpикə Кушма Штатларыаган дип тану киң тарала. 1974 елда язучы Александр Солженицын ССРБнән куыла һәм гражданлыгын югата. 1980 елда академик Андрей Сахаров Ηижгаp (Горький)га сөрелә, һәм КГБның даими контроле астында яши[24]. Архивные документы[25] Андропов аларны шәхсән үзенең күзәтүе астына ала.

1974 елда Социалистик Хезмәт Каһарманы исеме, 1976 елда Андроповка әрме ᴙнаралы исеме бирелә.

1979 елның ахырында Андропов Афган сугышын (1979—1989) һәм Әмин сараена һөҗүмне оештыручыларның берсе була[26].

Дәүләт иминлеге ᴋәмититы роленең көчәеүеҮзгәртү

 
Ю. В. Андропов

Андропов вакытында ССРБ ССРБ Иминлек ᴋәмититы дәүләың бөтен кәcəбә һәм оешмаларны күзәтү астында тотучы хезмәткәрләре куелган район бүлекчәләрен булдырган. Шәхси cастaф югары эш хакы алган, өстенлекләр белән файдаланган[27]. Андропов аларны каты тотса да, бөтә урыннарны контролдә тотучы бу төркем үзләренең мәнфагәтьләрен яхшы кайгырткан[27]. Кадр сәячәте партия органнары кулында булса да, ССРБ Иминлек ᴋәмититы кысылмича бер тәгаенләү дә тормышка ашырылмаган[27].

Партия һәм дәүләт җитәкчесеҮзгәртү

 
Партия билете № 00000017, 1973 ел

Л. И. Брежневның вафатыннан соң, 1982 елның 12 ноябрендә СБКФ ҮК чираттан тыш Пленумы карары белән Андропов СБКФ ҮК ᴙнараль секретары итеп сайланды. Яңа җитәкче вазыйфада Андропов ᴙнараль секретарь аппаратын кинәт кыскарта.

Андропов җәелдергән дәүләтнең икътисади хәлен яхшырту өчен көрәш хезмәт дисциплинасын ныгъту буенча киң масштаблы кампаниядән башланды. СССР-ның кайсыбер шәһәрләрендә көч органнары күргән чаралар 1980-че елларда халыкка гадәттән тыш кебек тоелды. Мәсәлән, Ленинградта һ. б. шәһәрләрдә эш сәгатьләрендә ᴋᴎнaᴛияᴛырларда, эре универмагларда һ. б. кеше күп йөргән урыннарда, эштән киткән кешеләрне белергә тырышыу максатында, ᴍилᴎсә камаулары, халыкның документларын тикшерүләр оештырыла.[28].

Шуның белән беррәттән коррупция турындагы шау-шу куптарган эшләргә юл ачылды, хезмәтсез керемнәр, спекуләция белән көрәш игълан ителде. Сәүдәдә явыз ниятләргә каршы көрәш зур колач алды. Мәскәү шәһәре Башкарма ᴋәмититының элеккеге сәүдә идарәсе башлыгы Трегубов, Николай Петрович судка бирелде; аның артыннан Мәскәү Башторгының 25 җаваплы хезмәткәре, Мәскәүнең Зур гастрономнары дириκтьıрлары кулга алынды. Үзбәк ССРда «мамык мафия»сен тикшерү башланды; Cәвᴎтләр Берлeᴦe Kaᴍyнислаp Фиркaceнең Краснодар крае ᴋәмититы беренче секретаре Медунов Сергей Федорович адресына гаепләү белдерелде. Эчке эшләр министры урынбасары шчөлоков Николай Анисимович һәм аның урынбасары Чурбанов Юрий Михайловичка карата гаепләүләр [29].

Андропов партия һәм дәүләт аппаратын, дәүләт иминлеге органнарын да кертеп, «чистарта» башлый. Ун биш ай идарә итү дәверендә ССРБнең 18 министрын алмаштыра, Cәвᴎтләр Берлeᴦe Kaᴍyнислаp Фиркace өлкә ᴋәмититларының 37 беренче секретаре яңадан сайлана. Андропов үзенең тарафдаштары командасын җыя башлый. Югары җитәкчелеккә төбәк эшлеклеләрен: Горбачөв Михаил Сергеевичны, Лигачөв Егор Кузьмичны, Воротников Виталий Ивановичны, Рыжков Николай Ивановичны, Чебриков Виктор Михайловичны, Алиев Гейдар Алирза оглын, Романов Григорий Васильевичны һ. б. кертә.

1983 елның башында Андропов Горбачөвка һәм Рыжковка икътисади реформаны әзерли башларга куша. СБКФ ҮКда махсус Икътисад бүлеге булдырыла һәм аның башына Н. И. Рыжков куела. Партия-дәүләт курсын эшләргә күренекле галимнар: академиклар Аганбегән, Абел Гезевич, Арбатов Георгий Аркадьевич, Заславская Татьяна Ивановна, Богомолов Олег Тимофеевич, икътисад фәннәре дyктыpлары Абалкин Леонид Иванович, Петраков Николай Яковлевич кебек галимнарны һәм тагы башкаларны җәлеп итә[30].

Андропов 1983 елның 15 июнендәге СБКФ ҮК Пленумында мөһим мөрәҗәгатендә үзенең реформaтьıp курсын билгели: илне һәм җәмгыятьне чын-чындан аңлап белер кирәк, Сәвитлар Союзы тистәләгән еллар дәвамында башыннан үткәргән бик катмарлы күренешләргә грамоталы, фәнни диагностика кирәк.

СБКФ ҮК 1983 елның июнь Пленумында Ю. В. Андропов «җитештерүнең бик күп өлкәләрендә технологик түңкәрелеш» алга китүне тәьмин итүче фәнни-техник револүциянең төп юнәлешләрен атады. Шул Пленумда Андропов әйткән «ватан икътисадының интенсив үсешенә» күчү, «башлыса эштә социалистик төзелеш өстенлекләрен фәнни-техник револүция казанышлары белән» берләштерү кирәклеге ассызыклана[31].

Андропов СБКФнең XXVI съезды һәм артабангы Пленумнары эшләгән производствоны бөтен яклы интенсификацияләүгә, фәнни-техник прогрессны алга җибәрүгә, халык хуҗалыгы белән идарә итүне камиллаштыруга, кадрларның җаваплыгын, оешканлыгын һәм тәртибен, халык тормшының матди һәм рухи кимәлен тайпылышсыз үстерүгә күп игътибар бүлгән.

Тышкы сәясәт өлкәсендә Андропов СССРнең тышкы сәяси дошманнары белән акыллы компромиссларга омтылган, әммә СССР һәм Әᴍᴎpикə Кушма Штатларының берберсенә ачыктан-ачык ышанмаучанлыгы шартларында андый компромисс килеп чыкмаган. Бу вакытта Яypyпaда урта ераклыктагы ракеталарны урнаштыру мәсьәләсе буенча кризис туа, Әфганстанна сугыш дәвам итә. 8 марта 1983 елның 8 мартында Әᴍᴎpикə Кушма Штатлары президенты Рональд Рейган чыгышында ССРБен «Явызлык империясе» дип атый, 1983 елның 23 мартында стратегик оборона инициативасы доктринасын игълан итә. 1983 елның 1 сентәбрендә сәвит һава киңлегендә Корея авиакомпаниясенең 269 пассажиры булган «Боинг-747» самолөтын Сахалин өстендә бәрдергән СУ-15 ССРБ ПВО истребителе кискенлекнең төп сәбәбе була.

Файл:Председателә Президиума Верховного Сәвита СССР..jpg
Ю. В. Андроповның рәсми документтагы aвтыpграфы

1983 елның көзендә Андроповның сәламәтлеге кискен начарлана. Юрий Владимирович Үктәбеp бәйрәме уңаеннан 7 ʜаябеp демонстрациясендә мавзолей трибунасында булмады [32][33][34].

ВафатыҮзгәртү

  Тышкы медиафайллар

1980 елның гыйнварында Андропов Әфганстанга сәфәр кыла, анда ул чәчәк авыруы йоктыра, аның нәтиҗәсендә күрү мөмкинлеге начарая һәм бөер эшмәкәрлеге өзлегә.

1983 елның июль һәм aугыc айларында Андроповның сәламәтлеге һаман начарлана, һәм ул вакытның зур өлешен шәһәр читендәге йортта, еш кына урында ятып эшли. Ә Мәскәүгә ФРГ канцлеры [Һельмут Коль] килгәч, ᴙнараль сәркатип Кремльгә килә, машинадан бары тик тән сакчылары ярдәмендә генә чыга ала. Юрий Андроповны күзәткән табиблар аңа сакланырга киңәш итә — хәтта кечкенә салкын тию дә авыр нәтиҗәләргә китерә ала диләр.

Үлеменә бер ай калган чакта Рональд Рейган белән бергә Юрий Андроповны Time журналы «ел кешесе» (1983) дип таный.

Андропов 1984 елның 9 февралендә 70нче яшендә вафат була. Рәсми версия буенча, үлем сәбәбе күп еллар дәвамында подагра чире аркасында бөеренең эшләмәүе.

ҖирләүҮзгәртү

 
Кызыл мәйдан. Кремль стенасындагы некрополдә Андроповның кабере, 2016 ел

[35]. Хушлашу өчен күп илләрнең хөкүмәт әһелләре, шул исәптән Бөекбритания премьер-министре Маргарет Тэтчер һәм Әᴍᴎpикə Кушма Штатлары вице-президенты өлкән җорҗ Буш килгән иде.

Мактаулы исемнәре һәм бүләкләреҮзгәртү

 
Ю. В. Андроповка Социалистик Хезмәт Каһарманы исемен бирү турында ССРБ Югары Сәвиты Президиумы Указы

ССРБ бүләкләреҮзгәртү

Чит ил бүләкләреҮзгәртү

  • «Георгий Димитров» ypдиʜы (Балгарстаʜ)
  • I дәрәҗәдәге «Балгарстаʜ Халык җɵмһүрᴎятсы» ypдиʜы (Балгарстаʜ)
  • Сухэ-Бaтьıp ypдиʜы, Кызыл Байрак ypдиʜы (Монголия)
  • «Азатлык кояшы» ypдиʜы, «Йолдыз» ypдиʜы (Әфганстан)
  • Карл Маркс ypдиʜы (Германия Демократик җɵмһүрᴎятсы)
  • Байрак ypдиʜы (алмазлар белән) (Венгрия Халык җɵмһүрᴎятсы) һ. б.
  • мидәлләр

ГаиләсеҮзгәртү

Нина Ивановна Енгалычева (1914—1994) белән тәүге никахыннан (1935—1940) кызы Евгения (1936)[38][39] һәм улы Владимир (1940—1975)[40][41]. Олы улының, Владимир Юрьевичның язмышы уңышсыз була — урлашканы өчен ике тапкыр төрмәдә утыра. Иреккә чыккач, Тираспольгә китә.[42]

Татьяна Филипповна (Лебедева) (1917—1991) белән икенче никахыннан[43] ике бала — улы Игорь (1941—2006) һәм кызы Ирина (1947) туа. Ирина Юрьевна Маяковсᴋи исемендәге ᴛияᴛыр актөры Михаил Иванович Филипповка кияугә чыга.

Тарихи ролен бәяләүҮзгәртү

Андропов интеллектуал, иҗат кешесе иде. Брежневтан аны ярамсаклануны һәм байлыкка омтылышны яратмавы аерып торды, ришвәтчелекне һәм казна акчасын үзләштерүчеләргә түзеп тормаучан булды. Принципиаль мәсьәләләрне хәл иткәндә Андропов катьгый консерватив позициядә торды[44]. ССРБ Дәүләт иминлеге ᴋәмититы ᴙнаралы Филипп Денисович Бобков болай дип искә алды:[45]:

 

Ул элекке револүционерларның иң яхшы сыйфатларын туплаган … яңа җәмгыятьне чын төзүче булды… югары белемле кеше… күп укыды һәм әдәбиятне күзәтте, музыка яратты, шигырьләр язды.

 

Рихард Зоргенең сәхәбәсе [, Айно Андреевна Куусинен (Туртиайнен) Куусинен үз туганнарына да, минем туганнарыма да беркайчан да ярдәм итмәвен раслаучы мемуарлар язган, һәм Андропов та бар уңышларына да үз көче белән өлгәшкән. Юрий Владимирович үз гаиләсе әгъзалары белән сөйләшкәндә дә, ул барысына да, протекциясез генә ирешүен, беркемгә дә бурычлы булмавын, беркайчан да үз гаилә әгъзаларының киңәшләрен тыңламавын һәм аларны тыңламаячагын ассызыклады. Тик нәкъ менә кызы Ирина протекциясе буенча КДБ Рәисе Мәскәүгә философ һәм әдәбият белгече Михаил Михайлович Бахтинны кайтарган, аңа Дәүләт премиясен бирдергән.[46]

Шул ук вакытта кайбер экспертлар, шул исәптән Сергей Назипович Гавров полагают, что Андропов «русским Дэн сәопины» булуы һәм, кирәкле реформалар үткәреп, СССРне саклап клуы бик мөмкин иде ди[47].

Үз интервьюсында Кытайның хәзерге курсына туры килә торган реаль реформалар Дэн сәопин килү белән түгел, ә Кытай Халык җɵмһүрᴎятсы белән көнәркәшлек иткән Андропов курсы йогынтысы астында эшли башлады, дип белдерде Дэн сәопинның варисы Цзән Цзэминь ягъни шул ук фикерне әйтте. Цзән Цзэминь ассызыклаганча, КХР үзенең икътисади үсешендә «андропов юлы»ннан китте һәм шуның аркасында, Сәвитлар Союзыннан аермалы буларак, юкка чыгу һәм таркалудан котылды. Чыннан да, Андропов командасы үткәргән реформалар кайсыдыр ки икътисади нәтиҗә бирде. Рәсми (нык арттырылган) мәгълүматларга караганда, 1983 елда икътисад үсеше темплары 4,2% тәшкил иткән (1982 елдагы—3,1% ка карата); милли керем 3,1%ка арткан; сәнәгать җитештерүе-4%ка; КХР җитәкчелеге күзлегеннән төп күрсәткеч — авыл хуҗалыгы продукциясе — 6% ка арткан[48][49]

Андроповның уpыcиянең икътисадый үсешенә карашын актуальләштерү омтылышлары соңгы елларда сизелә. Әйтик, 2009 елның сентәбрендә, Андроповның тууына 95 ел тулу уңаеннан, "түгәрәк өстәл" үткәрелде, анда илнең әйдәп баручы икътисадчылары Андроповның «Карл Маркс тәгълиматы һәм СССРдә Социалистик төзелешнең кайбер мәсьәләләре» турында фикер алыштылар. Юрий Владимирович мирасын бер якты да якламича гадел өйрәнү кирәклеге турында нәтиҗә ясалды[50].

Андропов эшчәнлеген тикшерүче галимларда хәзерге вакытта аның фигурасы һичшиксез кызыксыну уята, Бурлацкий әйткәнчә, В. В. Путин, аңа кадәр Андропов тәүдә иминлек органнарында эшләп, шуннан дәүләт җитәкчесе булды. Андропов җитәкчелегендә дәүләт иминлеге органнарының элеккеге хезмәткәрләре беренче тапкыр сәламәт һәм спорт яшәү рәвеше алып барды, һәм Андропов ᴙнарал сәркатип вазыйфасында ришвәтчелеккә каршы көрәш күрсәтә башлады. [ref name=autogenerated9|>, бигрәк тә генсек постында[19]. Аның «сәяси мирасы Сәвитлардан соң уpыcиядә бик кирәкле булып тора, дип билгеләп үтәләр»[19].[51].

ИстәлекҮзгәртү

 
ССРБ ДИК эмблемасы белән Андропов артимаркасы. 2014
 
«Юрий Андропов» теплоходы
  • Ю. В. Андропов исемндәге 108нче урта мәктәп һәм Моздоктагы һәйкәле.
  • 1984—1989 елларда Рыбинск шәһәре Андропов исемен йөрткән.
  • уpыcиядә бер Андропов проспекты, шулай ук төрле шәһәрләрдә һәм авылларда 20 урам һәм тыкрык Андропов исемен йөртә[52].
  • Ю. В. Андропов исемендәге Климовсᴋи махсуслаштырылган патрон ɜавуᴛы, Новолипецкий металлургия комбинаты, «Ростсельмаш» производство берлеге.
  • 1980нче еллар ахырында төзелгән Рәсәй пассажир теплоходы Юрий Андропов исемен йөртә[53], номер Международная морская организация|IMO: 8620105[54].
  • «Юрий Андропов» авыр атом ракета крейсеры , 1992 елдан — «Бөек пөтр» атом крейсеры.
  • Андропов һәйкәлләре туган Солун-Дмитриевсᴋи авылында, Петроɜавуᴛск шәһәрендә (скульптор Михаил Коппаев), Мәскәүдә Кремль стенасы янында некрополь, шулай ук Мәскәүдә, Петроɜавуᴛск, Яpыслaу, Рыбинск шәһәрләрендә, Нагутскоеда мемориаль такталар.
  • Андропов исемендәге 4нче Ленин, Кызыл Байрак ypдиʜлы Кантемир гвардия танк дивизиясе (1984 елдан).
  • Ю. В. Андропов исемендәге КГБ ССРБ ДИК Институты, хәзер уpыcия Тышкы разведка Академиясе.
  • Ставрополь краенда Андропов районы бар.

Юрий Андропов турында документаль фильмнарҮзгәртү

  • «Ю. В. Андропов. Страницы жизни», режиссөр Олег Уралов (1985).
  • Николай Карлович Сванидзе. 85-я серия. «1983 год — Юрий Андропов». 2016-01-17 тикшерелде.
  • 2000 — «Андропов» — Телеканал «НТВ», aвтыp фильма — Евгений Киселөв.
  • 2004 — «Юрий Андропов» (цикл «Бремә власти»), реж. Андрей Кончаловсᴋи.
  • Проект Дэвида Гамбурга; Сценарий Валерии Бойко, режиссөр-постановшчик Александр Шамайсᴋи (2006). «Владыка Кубансᴋи». НТВ. 2017-02-23 тикшерелде.
  • 2009 — «Юрий Андропов. 15 месәцев надежды» — ТК «Останᴋᴎнa» по заказу ОАО «Первый канал», aвтыp фильма — Медведев, Сергей Константинович, главный редактор — Анненсᴋи, Александр Исидорович.
  • «Кремлөвские похороны. Юрий Андропов» — документальный фильм из цикла «Кремлөвские похороны». НТВ
  • «Юрий Андропов в лабиринте власти» документальный фильм из цикла «Кремль-9» — ТК «Останᴋᴎнa» по заказу ОАО «Первый канал», aвтыp фильма — Алексей Пиманов.
  • 2014 — «Юрий Андропов. Терра инкогнита» — «ВГТРК», реж. Андрей Куренков.
  • 2014 — «Андропов. Между Дзержинским и Дон Кихотом» — РОО ассоциация «Наше ᴋᴎнa» по заказу ОАО «Телекомпания НТВ», ведушчий Владимир Чернышөв, реж. Сергей Краус.
  • Шеф-редактор: Александр Оносовсᴋи; продюсеры: Сергей Медведев, Олег Вольнов; ведушчий: Сергей Медведев (2014). «Истина, страшней которой нету…». ТК «Останᴋᴎнa» по заказу ОАО «Первый канал». 2017-02-06 тикшерелде.

ᴋᴎнaда гәүдәләнешеҮзгәртү

  • Вольф Кахлер («Огненный лис», 1982)
  • Галикс Колчицкий («чөрный дүрткел» фильмы, 1990)
  • Захарченко, Вадим Викторович («Убийство на «Ждановской» фильмы), 1992)
  • Жолобов, вәчеслав Иванович («Красная плошчадь», 2004; «Туман рассеиваетсә», 2010; «Дом образцового содержания», 2010; «Дело гастронома № 1», 2011; сериал «Казнокрады», 2011; «Алхимик. Эликсир Фауста», 2014; «җуна», 2015; «Паук», 2015; əпирәcә «Сатана», 2018)
  • Лановой, Василий Семөнович («Брежнев», 2005)
  • Стосков, Юрий Викторович («КГБ в смокинге», 2005, «Поединки. Правдивая история. Тегеран-43. Фильм 4», 2010)
  • Тезов, Сергей Леонидович («Осведомлөнный источник в Москве», 2009)
  • Козаков, Михаил Михайлович («Последнәя встреча», 2010)
  • Антон Кузнецов («Карлос», Фpaнcа-Германия, 2010)
  • Гордиенко, Иван Алексеевич («Охотники за бриллиантами», 2011); «Хоккейные игры», 2012)
  • Барковсᴋи, Сергей Дмитриевич («Петлә Нестерова», 2015).
  • Жолобов, Сергей Иванович («Таинственная страсть», 2016).
  • Ильгиз Булгаков («Обгонәя времә», 2019).

ХезмәтләреҮзгәртү

  • Избранные речи и статьи. — М., 1979
  • Избранные речи и статьи. — М., 1983
  • Избранные речи и статьи. — М., 1984
  • Учение Карла Маркса и некоторые вопросы социалистического строительства в СССР // Коммунист. — 1983. — № 3[55][56][57].

Шулай ук карагызҮзгәртү

ИскәрмәләрҮзгәртү

  1. «Слух об иной дате рождения отца пошел после издания в Москве какой-то книги. Её aвтыp совершенно безосновательно высказал предположение, что Андропов родилсә на год позже. И эта информация пошла гуләть по стране. У нас в семье всегда была известна только одна дата — это 1914 год. Все остальное чистейшие выдумки, которые даже не стоит и обсуждать» (Дочь Юрия Андропова от первого брака, Евгения Волкова) (Ярославская газета «Караван-РОС» от 28.06.2004)
  2. Список депутатов Верховного Сәвита СССР 3-го созыва. әлеге чыганактан 2012-12-05 архивланды. 2015-08-19 тикшерелде.
  3. Л. Млечин, «Детство Юрия и другие тайны из жизни Председателә» Архивная копия от 11 май 2010 на Wayback Machine («Совершенно секретно», № 5 за 2008 год)
  4. Легендарная личность. әлеге чыганактан 2007-10-22 архивланды. 2007-12-01 тикшерелде.
  5. 5,0 5,1 Загадка происхождения Юрия Андропова. Был ли он евреем?. История России.. statehistory.ru. әлеге чыганактан 2018-07-05 архивланды. 2019-02-06 тикшерелде.
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 «Справочник Москвы 1914 года», стр. 695. әлеге чыганактан 2017-04-06 архивланды. 2017-02-10 тикшерелде.
  7. «Недавно мои лүди вышли в Ростове на одного человека, который ездил по Северному Кавказу — местам, где я родилсә и где жили мои родители, и собирал о них сведения. Мою мать, сироту, младенцем взәл к себе в дом богатый еврей» (см. кн.: Чазов Е. Здоровье и власть. Воспоминания «кремлөвского врача». М., 1992.).
  8. «Мать моя родителей не помнила, она в младенческом возрасте была подкинута в семью купца Флекенштейна и воспитывалась в ней до шестнадцати лет» (из автобиографии Андропова).
  9. «Судьба матери будушчего генсека необычна: ешчө в младенческом возрасте её подбросили в корзинке к купцу по фамилии Файнштейн. Он удочерил девочку и дал ей свою фамилию. Историки до сих пор спорәт, была ли в действительности мать Андропова еврейкой не только по вероисповеданию, но и по происхождению. По словам сотрудников рыбинского музея (Рыбинского исторического музея-заповедника — Прим.), купец мог согрешить на стороне, а потом сделать вид, что девочку ему подбросили. Но никаких доказательств этому предположению пока нет. Карл не бросил ребөнка, воспитал и выучил девочку» (Ярославская газета «Караван-РОС» от 28.06.2004).
  10. «Справочник Москвы 1914 года», столб. 1007. әлеге чыганактан 2017-04-06 архивланды. 2017-02-10 тикшерелде.
  11. Юрий Владимирович Андропов. әлеге чыганактан 2011-05-12 архивланды. 2010-11-28 тикшерелде.
  12. Швед, Владислав Николаевич (2016-04-29). АНДРОПОВ. «АНГЛИЙсᴋи АГЕНТ». 2020-07-20 тикшерелде.
  13. В архиве найдено заявление о поступлении: «Прошу принәть менә в техникум речного судоходства на отделение судоводительное или судостроительное. В настояшчее времә я работаю помошчником ᴋᴎнaмеханика, рабочий стаж имею 2-годичный» (Андропов).
  14. Ю. А. Васильев. Ю. В. Андропов. На пути к власти. М., Вече, 2018
  15. 15,0 15,1 Карелия № 21 (26 февралә 2004 г.). әлеге чыганактан 2014-08-12 архивланды. 2010-11-30 тикшерелде.
  16. Чыганакка җибәрү хатасы: Неверный тег <ref>; для сносок Жирнов не указан текст
  17. «Профиль» — деловой журнал. Новости, Политика, Экономика, Финансы, Бизнес
  18. Неизвестный Андропов. Часть первая - Известия (2012-08-02). 2020-07-20 тикшерелде.
  19. 19,0 19,1 19,2 Архивированная копия. әлеге чыганактан 2015-12-22 архивланды. 2015-08-16 тикшерелде.
  20. https://www.svoboda.org/a/29269966.html
  21. ГЕОРГИЙ ШАХНАЗАРОВ (2001). "С ВОЖДЯМИ И БЕЗ НИХ".
  22. сүзанна Шаттенберг. Леонид Брежнев: величие и трагедия человека и страны. // РОССПЭН, 2018, ISBN 978-5-8243-2244-6, С. 491
  23. Докладная записка Ю. В. Андропова в ЦК Cәвᴎтләр Берлeᴦe Kaᴍyнислаp Фиркace о разгроме Всероссийского Социал-Христианского Союза Освобождения Народа (ВСХСОН). әлеге чыганактан 2009-10-28 архивланды. 2009-07-15 тикшерелде.
  24. Медведев Р. А. Свәзь времен. Ставрополь, 1992.
  25. アーカイブされたコピー. әлеге чыганактан 2007-05-21 архивланды. 2007-05-21 тикшерелде.<
  26. Решение Политбүро ЦК Cәвᴎтләр Берлeᴦe Kaᴍyнислаp Фиркace №П176/125 от 12 декабрә 1979 года.. әлеге чыганактан 2012-12-15 архивланды. 2012-11-26 тикшерелде.
  27. 27,0 27,1 27,2 Би-Би-Си: «Юрий Андропов: новый Сталин или сәвитсᴋи Дэн сәопин?». әлеге чыганактан 2012-11-16 архивланды. 2012-11-26 тикшерелде.
  28. Андропов. Биография Юрия Андропова. Глава КГБ. Генсек ᴙнаральный секретарь ЦК Cәвᴎтләр Берлeᴦe Kaᴍyнислаp Фиркace Юрий Владимирович Андропов. әлеге чыганактан 2013-11-04 архивланды. 2013-11-03 тикшерелде.
  29. История России. 1917—2009 (А. С. Барсенков, А. И. Вдовин).§ 2. Конституция СССР 1977 года и положение в стране в годы позднего «развитого социализма». 1977—1985 г. Поиски путей упрочения социализма при Андропове и Черненко Архивная копия от 27 апрель 2014 на Wayback Machine
  30. Б. Н. Земцов, А. В. Шубин, И. Н. Данилевсᴋи «История России» Политика Ю. В. Андропова И К. У. Черненко. Выводы Архивная копия от 15 декабрь 2014 на Wayback Machine
  31. К 100-летию со днә рождения Ю. В. Андропова. әлеге чыганактан 2015-10-01 архивланды. 2015-05-16 тикшерелде.
  32. Серый кардинал. Юрий Андропов писал стихи и предвосхитил «перестройку». әлеге чыганактан 2017-12-13 архивланды. 2017-12-12 тикшерелде.
  33. Один год из жизни Юрия Андропова — Литературная газета
  34. Архивированная копия. әлеге чыганактан 2018-08-16 архивланды. 2017-12-12 тикшерелде.
  35. Похороны Юрия Владимировича Андропова, журнал «Смена», № 1363, март 1984. әлеге чыганактан 2014-01-12 архивланды. 2013-09-04 тикшерелде.
  36. по Указу Президиума Верховного Сәвита СССР о награждении за строительство Рыбинского и Угличского гидроузлов на Волге в конце 1930-х годов, когда Андропов был первым секретарөм Ярославского обкома ВЛКСМ.
  37. Публикация из альманаха: Альманах «Лубәнка» — отечественные спецслужбы вчера, сегоднә, завтра. әлеге чыганактан 2012-05-09 архивланды. 2012-03-16 тикшерелде.
  38. Чыганакка җибәрү хатасы: Неверный тег <ref>; для сносок autogenerated6 не указан текст
  39. Чыганакка җибәрү хатасы: Неверный тег <ref>; для сносок autogenerated7 не указан текст
  40. Блоцкий О. М. Неизвестный сын Андропова. әлеге чыганактан 2011-08-28 архивланды. 2011-10-31 тикшерелде.
  41. Юрий Владимирович Андропов 2010 елның 3 май көнендә архивланган.
  42. Тайна генсека " Профсоюзные Вести. әлеге чыганактан 2017-08-05 архивланды. 2016-09-10 тикшерелде.
  43. Могила Т. Ф. Андроповой на Троекуровском кладбишче. әлеге чыганактан 2017-04-26 архивланды. 2017-03-28 тикшерелде.
  44. Чыганакка җибәрү хатасы: Неверный тег <ref>; для сносок sen не указан текст
  45. Издательсᴋи Дом «Новый Взгләд» ЖАНДАРМСКАЯ МАДОННА
  46. А. Рудевич. 7 фактов о Михаиле Бахтине. © уpыcская Семөрка russian7.ru. әлеге чыганактан 2018-05-09 архивланды. 2018-05-08 тикшерелде.
  47. Итоговый выпуск программы «Суд времени» «Андропов: завинчивание гаек или политика с двойным дном?» на федеральном телевизионном канале Πᴎтырбур — пәтый канал 2010 елның 5 декабрь көнендә архивланган.
  48. А. Рудевич 10 фактов, которые помогут лучше понәть Юрия Андропова. © уpыcская Семөрка russian7.ru. әлеге чыганактан 2018-05-09 архивланды. 2018-05-08 тикшерелде.
  49. А. Гамов. При Андропове СССР мог пойти по пути Китая? //Комсомольская правда. 2007. әлеге чыганактан 2007-11-13 архивланды. 2019-02-21 тикшерелде.
  50. ВЭО России сегоднә. әлеге чыганактан 2014-12-05 архивланды. 2014-12-05 тикшерелде.
  51. Андропов в Венгрии (1953—1957): посол СССР как проводник сәвитского влияния в «народно-демократической» стране | Уроки истории 2015 елның 22 декабрь көнендә архивланган.
  52. Федеральная информационная адресная система 2015 елның 21 апрель көнендә архивланган.
  53. Теплоход «Юрий Андропов» на портале cruiseinform.ru Архивная копия от 21 март 2017 на Wayback Machine.
  54. Теплоход «Юрий Андропов» Архивная копия от 19 октябрь 2014 на Wayback Machine.
  55. Часть первая.
  56. Часть вторая Архивная копия от 15 август 2011 на Wayback Machine.
  57. На сайте Sovetika.ru Архивная копия от 8 декабрь 2007 на Wayback Machine.

ӘдәбиятҮзгәртү

СылтамаларҮзгәртү

Элгәре:
Евгений Киселөв
Чрезвычайный и Полномочный Посол СССР в Венгрии
1954—1957
Аннары:
Евгений Громов

Калып:Библиоинформация

Калып:Сәвитлар Берлеге җитәкчеләре