СарапулУдмуртиянең көньяк-көнчыгышында урнашкан шәһәр, 1991 елга кадәр Сарапул районның административ үзәге.

Сарапул
Сарапул
Флаг Сарапула[d]
Flag of Sarapul.jpgSarapul COA (Vyatka Governorate) (1781).png
Sarapul Fire Tower.jpg
Рәсми исем Сарапул
Дәүләт Flag of Russia.svg Россия
Нәрсәнең башкаласы Сарапул өязе, Сарапул районы, Сарапул бүлгесе һәм Q56357851?
Административ-территориаль берәмлек Удмуртия
Халык саны 97 910 кеше кеше (2017)[1]
Диңгез дәрәҗәсе өстендә биеклек 80 метр
Сәгать поясы UTC+04:00
Мәйдан 88 км²
Почта индексы 427960–427980
Рәсми веб-сайт adm-sarapul.ru
Җирле телефон коды 34147
Commons-logo.svg Sarapul Викиҗыентыкта

ГеографияҮзгәртү

Сарапул Чулман елгасы буенда, Ижаудан 66 километрга көньяк-көнчыгышрак урнаша.

Сарапулдан башка шәһәрләр кадәр ераклыгы (автоюллар буенча)
Ижау ~ 62 км
Киров ~ 477 км
Воткинск ~ 81 км Пермь ~ 303 км
Можга ~ 124 км Яңавыл ~ 106 км
Яр Чаллы ~ 213 км
Казан ~ 407 км
Ырынбур ~ 776 км Камбарка ~ 29 км
Уфа ~ 420 км

КлиматҮзгәртү

Бу төбәктә климат уртача континенталь. Уртача еллык температура — +3,4 °C, һава дымлылыгы — 69,7 %.

Сарапулның климаты
Күрсәткеч Гый Фев Мар Апр Май Июн Июл Авг Сен Окт Ноя Дек Ел
Уртача максимум, °C −7,9 −7,3 −1,1 7,9 16,9 22,5 24,1 20,6 14,5 6,2 −2,8 −7,5 7,2
Уртача температура, °C −11,4 −11,2 −5,8 3,7 12,3 17,9 19,7 16,7 11,1 3,6 −5,5 −10,7 3,4
Уртача минимум, °C −15,2 −15,3 −10,5 −0,9 6,8 12,4 14,4 12,2 7,5 0,9 −8,5 −14,3 −0,9
Чыганак: Метеоданные

ЭтимологияҮзгәртү

Сарапул исем чыгышның ике версия бар:

ТарихҮзгәртү

Сарапул елгасы - 1596 елда, ә Вознесенское авылы 1621 елда беренче тапкыр телгә ала («село Вознесенское, что на Сарапуле»[2]). 1780 елда шәһәр статусын ала, Сарапул өязенең үзәге була. Шул вакыттан бирле архитектура планнары буенча төзелә; шәһәр территориясендә ике монастырь һәм 33 чиркәү бар. Кайбер биналарны әсирлеккә эләккән француз солдатлары төзегән.

1923—1934 елларда Сарапул округы Урал өлкәсенең үзәге булган. 1934— 937 елларда Киров крае (өлкәсе) составында булган. 1937 елда Удмурт АССР составына кертелгән.

1981 елда шәһәрнең 12 нче мәктәбендә, ССРБ тарихында беренче тапкыр буларак, заложниклар алу булды. Заложникларны азат итү операциясендә ССРБ Дәүләт иминлеге комитетының "Альфа" бүлекчәсеннән гаскәриләр катнашты.[3]

1992 елда шәһәр составына Симониха ШТБ-се кертелә.

ХалыкҮзгәртү

1840[4] 1897[5] 1926[6] 1939[6] 1959[6] 1970[7] 1979[8] 1989[9] 2002[10] 2010[11]
5 205 20 550 ~25 000 ~42 200 68 741 97 020 106 649 110 381 103 141 101 381

Милли составҮзгәртү

Милләт 2002[12] 2010[13]
урыслар 82,4% 84,2%
татарлар 9,2% 9,0%
арлар 3,4% 3,1%

МәгарифҮзгәртү

32 балалар бакчасы, 11 мәктәп, 2 лицей, 2 башлангыч мәктәп, 2 коррекция мәктәбе, прогимназия, мәктәп-интернат.

Сарапул азык-төлек сәнәгате техникумы, педагогия колледжы, 4 ПТУ. Удмурт дәүләт университетының филиалы бар.

Массакүләм мәгълүмат чараларыҮзгәртү

Газеталар, интернет-басмаларҮзгәртү

  • «Красное Прикамье» (1919 елдан бастырып чыгарыла)
  • Sarapul.Ru сайты (2002 елдан бастырып чыгарыла)
  • Заводская литражка (2007 елдан бастырып чыгарыла)
  • «Фортуна» газетасы
  • «СОВЕТник» газетасы
  • «Сарапул» газетасы

ТелеканалларҮзгәртү

  • Первый канал
  • Россия 1 + гтрк Удмуртия
  • ТНТ + 5 океан
  • Рен + Центр-Сарапул
  • Пятый + Моя Удмуртия
  • ТВЦ + ТВС
  • Перец
  • НТВ

РадиоҮзгәртү

  • Европа плюс (98,9 МГц и 106,5 МГц)
  • Радио Моя Удмуртия (99,4 МГц)
  • Русское Радио (100,3 МГц)
  • DFM (101,6 МГц)
  • Ретро FM (102,1 МГц и 107,1 МГц)
  • Авторадио-Сарапул (104,0 МГц)
  • Юмор ФМ (106,3 МГц)

Интернет-провайдерларҮзгәртү

  • РостКом
  • Ростелеком Волга
  • Девятый узел
  • Ойл-Телеком
  • MTC
  • МегаФон
  • Скай Линк
  • Билайн
  • Теле2

Сарапул белән бәйле шәхесләрҮзгәртү

ТатарларҮзгәртү

ФотогалереяҮзгәртү

ИскәрмәләрҮзгәртү