Новосибирск өлкәсе

Новосибирск өлкәсе (рус. Новосибирская область) – Рәсәй Федерациясенең субъекты.

Новосибирск өлкәсе
Байрак[d]Илтамга[d]
Flag of Novosibirsk oblast.svgCoat of arms of Novosibirsk oblast.svg
Сурәт
Нигезләнү датасы 28 сентябрь 1937
Дәүләт Flag of Russia.svg Россия
Башкала Новосибирск
Административ-территориаль берәмлек Россия[1]
Геомәгълүматлар Data:Russia/Novosibirsk Oblast.map
Хөкүмәт башлыгы Андрей Александрович Травников[d]
Халык саны 2 788 849 кеше кеше (1 гыйнвар 2018)[2][3]
Сәгать поясы Краснаяр вакыты[d]
Чиктәш дәүләтләр Омск өлкәсе, Тум өлкәсе, Кемерово өлкәсе, Алтай крае һәм Павлодар өлкәсе[d]
Кулланылган тел Себертатар теле
Мәйдан 178,2 км²
Рәсми веб-сайт nso.ru
Харита сурәте
Тема җәгърафиясе география Новосибирской области[d]
Нумир тамгасы куды 54 һәм 154
Монда җирләргәннәр төркеме [d]
Commons-logo.svg Новосибирск өлкәсе Викиҗыентыкта

Өлкә үзәге – Новосибирск шәһәре.

ГеографияҮзгәртү

ЧиктәшлекҮзгәртү

Як Русия субъекты яки дәүләт
Төньяк Тум өлкәсе
Көнбатыш Омск өлкәсе
Көньяк-көнбатыш Казакъстан
Көньяк Алтай крае
Көнчыгыш Кемерово өлкәсе

Новосибирск өлкәсе Көнбатыш Себер тигезлегенең көньяк-көнбатышында өлешендә, башлыча Об һәм Иртеш елгалар арасында урнаша, Васюган тигезлегенең көньякны һәм Бараба түбәнлекне бләп тора.

ГидрографияҮзгәртү

Төп елгалар — Об, Омь һәм Тара. Өлкәнең үзәгендә һәм көньяк-көнбатышында эре күлләр урнашалар: Чаны, Сартлан, Убинское, Урюм. Сазлыклар өлкә мәйданының 28% өлешен биләп торалар.

КлиматҮзгәртү

Кискен континенталь климаты; июльнең урта температурасы — +18…+20 °С, гыйнварның урта температурасы — -16…-20 °С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 450-500 мм.

Сәгать поясыҮзгәртү

Новосибирск өлкәсе халыкара стандарт буенча Omsk Time Zone (OMST) сәгать поясында урнаша. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +7:00 гә тигез.

ТарихҮзгәртү

Асаба халыклар — бараба татарлары һәм чатлар. Руслар XVII гасыр ахырында төпләнергә башлыйлар.

XVIII гасыр башында Бердск острогы нигезләнә, 1722 елда Себер саклану сызыгы (Усть-Тартас, Каинск, Убинское ныгытмалары) корыла.

1921 елга кадәр Новосибирск өлкәсе территориясе Тум губернасы, 19211925 елларда — Новониколаевск губернасы, 19251930 елларда — Себер крае, 19301937 елларда — Көнбатыш Себер крае кергән. 1937 елда ССРБ ҮБК карары белән Көнбатыш Себер крае Алтай краена һәм Новосибирск өлкәсенә бүленә.

1943 елда өлкә составыннан Кемерово өлкәсе, ә 1944 елдаТум өлкәсе чыгарыла.

ХалыкҮзгәртү

Торак пунктларҮзгәртү

Новосибирск өлкәсенең эре торак пунктлары

 
Новосибирск
 
Искитим

Шәһәр Халык саны Шәһәр Халык саны

 
Куйбышев
 
Бараба

1 Новосибирск 1 473 737 11 Черепаново 19 803
2 Бердск 97 288 12 Краснообск 18 448
3 Искитим 60 072 13 Болотное 16 570
4 Куйбышев 45 298 14 Коченёво 16 374
5 Бараба 30 394 15 Созын 15 364
6 Карасук 28 586 16 Купино 14 893
7 Обь 25 383 17 Маслянино 13 102
8 Татарск 24 217 18 Кольцово 12 319
9 Тогучин 21 900 19 Криводановка 11 984
10 Линёво 20 707 20 Колывань 11 842
2010 елның җанисәбе буенча


Милли составҮзгәртү

Халык 1959[4] 1970[5] 1979[6] 1989[7] 2002[8] 2010
К. с. % К. с. % К. с. % К. с. % К. с. % К. с. %
руслар 2 056 945 89,5% 2 286 554 91,3% 2 407 183 91,9% 2 556 934 92,0% 2 504 147 93,0% 2 365 845 88,7%
алманнар 78 769 3,4% 67 931 2,7% 64 895 2,5% 61 479 2,2% 47 275 1,8% 30 924 1,2%
татарлар 24 925 1,1% 28 823 1,2% 28 547 1,1% 29 428 1,1% 27 874 1,0% 24 158 0,9%
украиннар 62 261 2,7% 47 583 1,9% 46 997 1,8% 51 027 1,8% 33 793 1,3% 22 098 0,8%
башкалар 124 990 3,3% 143 694 2,9% 137 338 2,7% 52 485 2,9% 48 421 2,9% 222 828 8,4%
барлык 2 298 481 100,0% 2 505 249 100,0% 2 620 130 100,0% 2 778 724 100,0% 2 692 251 100,0% 2 665 853 100,0%

Новосибирск өлкәсе татарларыҮзгәртү

Моны да карагыз: Бараба татарлары

Татарлар күпләп Чан (халкының 11,1% өлеше, 2002), Куйбышев (7,1%), Кыштау (6,9%), Бараба (4,7%), һәм Уба (4,5%) районнарында торалар.

Адимнистратив бүленешеҮзгәртү

 
Новосибирск өлкәсе районнары

РайоннарҮзгәртү

  1. Кыштау районы
  2. Северное районы
  3. Устарка районы
  4. Венгерово районы
  5. Куйбышев районы
  6. Татарск районы
  7. Чан районы
  8. Бараба районы
  9. Чистоозёрное районы
  10. Купино районы
  1. Здвинск районы
  2. Баган районы
  3. Карасук районы
  4. Уба районы
  5. Каргат районы
  6. Довольное районы
  7. Краснозёрское районы
  8. Кочки районы
  9. Чулым районы
  10. Колыван районы
  1. Коченёво районы
  2. Урда районы
  3. Созын районы
  4. Искитим районы
  5. Черепаново районы
  6. Маслянино районы
  7. Тогучин районы
  8. Болотное районы
  9. Мошково районы
  10. Новосибирск районы

Шәһәр округларыҮзгәртү

  1. Новосибирск
  2. Бердск

ИкътисадҮзгәртү

 
Бараба тимер юлы вокзалы

СәнәгатьҮзгәртү

Республиканың сәнәгате күбесенчә Новосибирск агломерациясендә урнаша (монда өлкә сәнәгый продукциясенең якынча 82% өлеше җитештерелгән).[9]

Өлкә икътсадында бөртек җитештерүгә һәм ит-сөт терлекчегенә махсуслаштырылган авыл хуҗалыгы зур ролен уйный.

ТранспортҮзгәртү

Авиация транспорты: «Толмачёво» халыкара аэропорты

Тимер юл транспорты: Транссебер магистрале; тимер юлларның гомуми озынлыгы — 1530 км (Көнбатыш Себер тимер юлы белән хезмәтләндерелә).

Автомобиль транспорты: Өлкә территориясе аша М51 (ЧиләбеКурганПетропавелОмскНовосибирск), М53 (НовосибирскБийскМонголия белән чиге), М53 (Новосибирск — (Тум —) КемеровоКрасноярскИркутск), Р380 (НовосибирскКамень-на-ОбиБарнавыл), Р384 (НовосибирскЛенинск-КузнецкийКемерово), автоюллар баралар.

Шулай ук карагызҮзгәртү

ИскәрмәләрҮзгәртү