Австрия империясе

Австрия империясе (алман. Kaisertum Österreich) — Венада башкаласы булган дәүләт берәмлеге; Габсбурглар монархиясенең 1804 елда империя дип игълан ителгәннән алып, 1867 елда дуалистик Австро-Венгриягә үзгәргәнче исеме. Габсбургларның мирас биләмәләрен: төрле чыгыш һәм дин кешеләре яшәгән Чехия, Маҗарстанны Словакия белән, Карпат Русь, Банат, Хорватия, Трансильвания (Румыния), Галиция, Буковина һәм Төньяк Италиянең шактый өлеше (Ломбардия-Венеция корольлеге) халыкларын берләштергән.

Австрия империясе
алман. Kaisertum Österreich
БайракИлтамга
Flag of the Habsburg Monarchy.svgImperial Coat of Arms of the Empire of Austria (1815).svg
Нигезләнү датасы 11 август 1804
Демоним Autrichien, Autrichienne һәм osztrák
Рәсми тел алман теле
Һимн Гимн Австро-Венгрии[d]
Дөнья кисәге Аурупа
Дәүләт Flag of the Habsburg Monarchy.svg Австрия империясе
Башкала Вена
Геомәгълүматлар Data:Mitchell Map 1850 Austrian Empire Map.map
Идарә итү формасы абсолютная монархия[d]
Дәүләт башлыгы вазыйфасы император Австрии[d]
Ил башлыгы Франц II[d]
Канунбирү органы Рейхсрат[d] һәм Рейхстаг[d]
Әгъзалык Алман берлеге[d] һәм Изге Рум империясе
Халык саны 21 200 000 (1804)
Акча берәмлеге талер[d]
Чиктәш дәүләтләр Пруссия кыйраллыгы[d], Русия империясе, Госман империясе, Княжество-епископство Черногория[d], Княжество Черногория[d], Папа өлкәсе[d], Моденское герцогство[d], Пармское герцогство[d], Сардиния кыйраллыгы[d], Италия корольлеге[d], Швейцария, Лихтенштейн, Королевство Бавария[d] һәм Саксония кыйраллыгы[d]
Әүвәлгесе Австрия Эрцгерцоглыгы, Боһемия кыйраллыгы[d], Хорватия в Габсбургской империи[d], Королевская Венгрия[d] һәм Винисә җөмһүрияте[d]
Киләсе Аустрия-Маҗарстан һәм Италия корольлеге[d]
Алмаштырылган Аустрия-Маҗарстан
Алыштырган Изге Рум империясе
Кулланылган тел алман теле, маҗар теле, поляк теле, украин теле, чех теле[d], ыславак теле[d], ыславин теле[d], харват теле, румын теле, итальян теле һәм идиш теле
Гамәлдән чыгу датасы 8 июнь 1867
Мәйдан 698 700 км²
Харита сурәте
Рәсми дине Католицизм
Феноменның икътисады economy of the Austrian Empire[d]
Commons-logo.svg Австрия империясе Викиҗыентыкта

Барлыкка килүҮзгәртү

Австрия империясе 1804 елда император Франц II тарафыннан Наполеон Бонапартның Франция императоры игълан итүенә җавап итеп Наполеон империясенә каршы буларак барлыкка килә. 1806 елда Наполеон басымы астында Изге Рим империясе бетерелә, аның монархы, гадәттә, Габсбург монархиясе хөкүмәте булган. Австриялеләр француз гаскәрләреннән берничә зур җиңелүгә дучар була, тик ахыр чиктә Наполеон сугышларында җиңүчеләр булып чыгалар (VI һәм VII Франциягә каршы коалицияләре составында) һәм Вена конгрессын үзендә кабул итәләр.

Бу чорда Изге Рим империясе Көнбатыш Европада монарх император титулын йөрткән бердәнбер дәүләт булганга күрә, ул еш кына «Империя» буларак билгеле була. XVIII гасыр Россия документларында шулай ук «Цессария» исеме дә кулланылган[1]. XIX гасырда, Австрия империясе төзелгәннән соң, шул ук династия хакимиятендә булганга, бу исем аңа рәсми булмаган рәвештә күчерелә.

1848—1849 елгы революцияҮзгәртү

 
Венгрия революциясе вакытында Комаром каршындагы көрәш, 1849 ел

1848 елның мартында, икътисади кризис чорында, Венадагы дулкынланулар канцлер Меттернихның отставкасына китерә. Яңа конституция радикаль лидерлар өчен демократик булмаган булып чыга. Алар 1848 елның 15 маенда массакүләм чыгыш ясыйлар. 1835 елда вафат булган Франц Iне алыштырган император Фердинанд I Иннсбрукка йөгерә, соңрак престолдан баш тарта. Австрия империясенең төрле өлешләрендә революция башлана, шулай ук «Халыклар язы» дип атала, чөнки алман булмаган җирләрендә (бигрәк тә Маҗарстанда) ул шулай ук милли-азатлык характерына ия була.

1848 елның декабрендә тәхеткә Фердинандның 18 яшьлек туганнан туган энесе Франц Иосиф I утыра[2].

Маҗарстан революциясе 1849 елда бастырыла, шул исәптән ул вакытта Австрия империясенең кыска вакытлы союздашы Россия гаскәрләре ярдәме белән дә.

Австро-Венгрияне төзүҮзгәртү

Милли таләпләрне канәгатьләндерергә омтылып, Австрия хакимиятләре яңа, федераль конституцияне тәкъдим итә, тик бу соңарган адым була һәм 1867 елда алга таба җиңелүләрдән соң хакимият маҗарлар белән компромисска килә. Австрия империясе ике яклы монархия — Австрия (Цислейтания) һәм Маҗарстан (Транслейтания) коронасы җирләренә бүленгән Австро-Венгриягә үзгәртелә.

ИскәрмәләрҮзгәртү

  1. ArtOfWar. Магерамов Александр Арнольдович. Глава 1. Военнопленные «Великой армии» на службе в Сибирском линейном казачьем войске. 2011-05-07 тикшерелде.
  2. Sked, Alan. The Decline and Fall of the Habsburg Empire, 1815-1918. London: Longman, 1989. Print.

СылтамаларҮзгәртү