Румын теле

Румын теле (үзатамасы Limba română [limba ro’mɨnə]) — румыннарның милли теле, роман телләренең берсе. Румыния халкының 90 % өчен туган тел.

Румын теле
Үзисем:

Limba română

Илләр:

Румыния, Молдавия, Сербия, Россия, Украина, Маҗарстан, Алмания, Исраил, АКШ

Төбәкләр:

Аурупа, Америка

Рәсми халәт:

Румыния байрагы Румыния, Молдавия байрагы Молдавия, Аурупа Берлеге байрагы Аурупа Берлеге

Күзәтүдә тора:

Румын академиясе

Сөйләшүчеләр саны:

25 млн.

 Классификация
Төркем:

???

Язу:

латин язуы

Тел кодлары
ГОСТ 7.75–97:

рум 565

ISO 639-1:

ro[1]

ISO 639-2:

rum[1] һәм ron[1]

ISO 639-3:

ron[1]

Гомуми сөйләшүчеләр саны — 25 миллион кеше. Румыниядән тыш, румын теленең диалекты булып саналган молдав телендә Молдавиянең 78,4 % халкы сөйләшә. Шулай ук Украинаның Одесса һәм Черновиц өлкәләрендә сөйләшүчеләр бихисап. Аурупа Берлегенең рәсми телләре хисабына керә.

Румын телендә бай фәнни һәм матур әдәбият бар. Ләкин телне өйрәнү юнәлеше XVIIIXIX гасырларда гына башлана.

Географик таралышыҮзгәртү

Румын теле күбесенчә Үзәк Аурупада һәм Көньяк Аурапаның Балкан төбәгендә сөйләшелә, гәрчә румын телендә сөйләшүчеләр бөтен дөньяда бар, күбесенчә румыннарның эмиграциясенә һәм иммигрантларның кире килеп чыккан илләренә кайтуына күрә. Румын телендә сөйләшүчеләр дөнья халкының 0,5%-ын [2] һәм дөньяның роман телләрендә сөйләшүчеләрнең 4%-ын тәшкил итәләр.[3]

Икенче һәм чит тел буларакҮзгәртү

Румын теле румын азчылыгы булган кайбер даирәләрдә укытыла, мәсәлән Сербиядә Войводинада, Болгариядә, Украинада һәм Венгриядә. Румын Мәдәни Институты (ICR) 1992 елдан бирле тел укытучылары өчен җәйге курслар оештырган.[4] Шулай ук румын телен чит тел буларак румын булмаганнар бар, мәсәлән, Венгриядә Гьюлада Николаэ Балсеску Югары Мәктәбендә. Румын теле чит тел буларак югары уку йортларында укытыла, күбесенчә Германия, Франция һәм Италия кебек илләрдә һәм шулай ук Америка Кушма Штатларында. Шуңа өстәп ул чит тел буларак дөньяның 43 илендә өйрәнелә.[5]

ДиалектларҮзгәртү

Гадәттә румын телендә банат, кришан һәм валаш диалектлары аерыла. Кайбер галимнәр шулай ук арумын, мегленорумын һәм истрорумын телләрен румын теленең диалекты булып карыйлар, ләкин әлеге телләр хәзерге вакытта юкка чыгу дәрәҗәсендә.

Мунтения, Молдова, Марамуреш, Банат һәм Трансильвания сөйләшләре бер-берсеннән аерылмый диярлек.

ЯзуҮзгәртү

Румын теле латин әлифбасына нигеләнгән. Кайбер аерым районнарда яшәгән румынтеллеләр кирил графикасын куллана.

Шулай ук карагызҮзгәртү

ИскәрмәләрҮзгәртү

СылтамаларҮзгәртү

Википедиянең
румынском телендә бүлеге бар!
ro:Pagina principală