Төп менюны ачу

Самоа Бәйсез Дәүләте (самоанча Malo Sa’oloto Tuto’atasi o Samoa, ингл. Independent State of Samoa [səˈmoʊə]) — Тын океанның көньяк өлешендә урнашкан утрау-дәүләт. Элекке атамалары — Герман Самоасы (19001914) һәм Көнбатыш Самоа (19141997).

Самоа
Flag of Samoa.svg
Байрак
Coat of arms of Samoa.svg
Илтамга
Башкала Апиа
Халык саны 190 372 (2013) Edit this on Wikidata
Нигезләнгән 1962 Edit this on Wikidata
Сәгать кушагы UTC+13:00
Кардәш шәһәрләр Окленд
Рәсми тел инглиз теле, самоан теле
Җәгърафия
Мәйдан 2,842.0 дүрткел киламитер
Координатлар 14°S 172°W Edit this on Wikidata
Сәясәт
Дәүләт башлыгы Туималеалиифано Ваалетоа Суалауви
Башлык исеме Самоа беренче министры
Хөкүмәт башлыгы Малиелегаои, Туилаэпа Аионо Саилеле
Икътисад
ТЭП 856,6 миллион АКШ дуллыры (2017) Edit this on Wikidata
Акча берәмлеге самоа таласы
Инфеләсә 2.3% (2016)
Туу күрсәткече 4.086 (2014)[1]
КПҮИ 0.713 (2017)[2]
Яшәү озынлыгы 75.013 ел (2016)[3]
Башка мәгълүмат
Ярдәм телефоннары
  • 9-9-9
  • 994 (янгын сакчылары)[4]
  • 995 (пүлисә)[4]
  • 996 (ашыгыч тыйб ярдәме)[4]
  • Электр аергычы төре AS/NZS 3112[5]
    Автомобил хәрәкәте ягы уң,[6] сул[6]
    Челтәр көчәнеше 230 вольт[5]
    Телефон коды +685
    ISO 3166-1 коды WS
    ХОК коды SAM
    Интернет домены .ws

    1976 елда БМОга керә.

    Көнбатыш СамоаҮзгәртү

    (Бәйсез Көнбатыш Самоа дәүләте)

    Гомуми мәгълүматҮзгәртү

    Географик урнашуыҮзгәртү

    Көнбатыш Самоа - Тын океанның көньяк өлешендә урнашкан утрау-дәүләт, Самоа архипелагының көнбатыш өлешен били, ике эре - Савайи һәм Уполу һәм җиде кече утраулардан тора.

    МәйданыҮзгәртү

    Көнбатыш Самоаның территориясе 2842 кв. км.

    Төп шәһәрләр, административ бүленешҮзгәртү

    Көнбатыш Самоаның башкаласы - Апиа шәһәре (33 мең кеше). Илнең административ-территориаль бүленеше: 11 округ.

    Дәүләт төзелешеҮзгәртү

    Көнбатыш Самоа - конституцион монархия. Илнең башы - самоалыларның кабилә башы. Канун бирү органы - Канун бирү ассамблеясы. Ил Милләтләр Дуслыгына керә.

    ТабигатеҮзгәртү

    РельефҮзгәртү

    Утрауларның өслеге яр буе тигезлекләреннән һәм эчке өлештә урнашкан кыялы таулардан тора.

    Геологик төзелеш һәм файдалы казылмаларҮзгәртү

    Илнең җир эчендә нинди булса да файдалы ресурслар юк.

    КлиматҮзгәртү

    Илнең климаты тропик, яңгырлар фасылы октябрьдән майга кадәр дәвам итә.

    Туфраклар һәм үсемлекләрҮзгәртү

    Архипелагның өчтән ике өлеше урманнар белән капланган (агачсыман абагалар, подокарпус, мускат чикләвеге, пальмалар, каучык бирүче үсемлекләр).

    Хайваннар дөньясыҮзгәртү

    Илдә күпсанлы һәм күптөрле кошлар яши.

    Халкы һәм телеҮзгәртү

     
    Самоалылар гаиләсе
     
    Маталафа Иосефо (1832-1912) - Самоа патшасы булуга көндәш һәм югары кабилә башы.

    Илнең халкы якынча 224 мең кеше, халыкның уртача тыгызлыгы 1 кв. км - га 79 кеше. Самоалыларның күпчелеге халкы 100 дән 600 гә кадәр булган 400 яр буе бистәсендә яши. Этник төркемнәр: самоалылар (полинезиялеләр) - 92%, евронезиялеләр (җирле халык белән европалыларның никахларыннан туган кешеләр) - 7%, европалылар. Телләр: инглиз теле, самоа теле (икесе дә дәүләт теле).

    ДинҮзгәртү

    Протестантлар - 70%, католиклар - 20%.

    Кыскача тарихи тасвирламаҮзгәртү

    1900 елдә Самоа архипелагының көнбатыш утраулары Германия тарафыннан аннексияләнгәннәр. Беренче бөтендөнья сугышы башланудан соң 1914 елда аларны Яңа Зеландия армиясе оккупацияләгән. 1920 елда Көнбатыш Самоа рәсми рәвештә Яңа Зеландия хакимияте астына бирелгән. 1961 елның 18 октябренда БМО Самоа идарәсенә мандатны гамәлдән чыгарган һәм 1962 елның 1 январенда Самоа бәйсез дәүләт булган.

    Кыскача икътисади тасвирламаҮзгәртү

    Икътисадның нигезе - авыл хуҗалыгы. Төп товар авыл хуҗалыгы культуралары: һинд чикләвеге пальмасы, таро, бананнар, какау. Хайван үрчетү. Урман кисү. Балыкчылык. Авыл хуҗалыгы чималын эшкәртү. Һинд чикләвеге мае, какау ногыт борчагы, таро, копра экспорты. Акча берәмлеге - тала.

    Кыскача мәдәният тасвирламасыҮзгәртү

    Сәнгать һәм архитектураҮзгәртү

    Апиа. Роберт Льюис Стивенсон яшәгән өй, шулай ук Стивенсонның кабере.

    ЧыганакларҮзгәртү

    • Энциклопедический справочник "Все страны мира", издательство "Вече", 2003

    ИскәрмәләрҮзгәртү

    1. http://data.uis.unesco.org/index.aspx?queryid=239; Институт статистики ЮНЕСКО.
    2. http://hdr.undp.org/en/data; Отчёт о развитии человечества.
    3. http://data.uis.unesco.org/Index.aspx?DataSetCode=DEMO_DS; Институт статистики ЮНЕСКО.
    4. 4,0 4,1 4,2 "International Numbering Resources Database"; подзаголовок: ITU-T E.129 National-only numbers linked with emergency services and other services of social value; тикшерү датасы: 8 июль 2016; мөхәррир: Халыкара иликтер элемтәсе береге.
    5. 5,0 5,1 "World Plugs"; тикшерү датасы: 10 июнь 2016; мөхәррир: Халыкара иликтер тихникасы кәмисиясе.
    6. 6,0 6,1 http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/8240992.stm.