Төп менюны ачу

Исхак Казакóв, Исхак Мостафа улы Казакóв, рус. Казакóв Исхак Мустафиевич (1876-1939) — сәясәтче, җәмәгать эшлеклесе, педагог, журналист. ТАССР ҮБК рәисе урынбасары, ТАССР ХКШ рәисе урынбасары (1921-1923). Мулланур Вахитовның туганы (әнисенең энесе). РКП (б) әгъзасы (1918 елдан).

Исхак Казаков
И.М.Казаков.jpg
Туган телдә исем Исхак Мостафа улы Казаков
Туган 26 декабрь 1876(1876-12-26)
Казан
Үлгән 16 октябрь 1939(1939-10-16) (62 яшь)
Казан
Милләт татар
Ватандашлыгы Русия империясеFlag of Russia.svg Русия империясе
РСФСРFlag of the Russian Soviet Federative Socialist Republic.svg РСФСР
ССРБFlag of the Soviet Union.svg ССРБ
Һөнәре укытучы
Җефет Нәфисә Закир кызы
Балалар уллары Хаҗиморат (1914-1984), рәссам, Измаил,
кызлары Флора, Мария
Ата-ана

Эчтәлек

Тәрҗемәи хәлеҮзгәртү

1876 елның 26 декабрендә Казанда туган. 4 яшеннән олы абыйсы Әхмәтҗан тәрбиясендә кала. Мәдрәсәнең башлангыч сыйныфларын, шәһәр урыс мәктәбен, реальный укуханәнең 1 курсын тәмамлагач, Казан татар укытучылар мәктәбенә укырга керә, «урыс теле укытучысы» белгечлегенә ия була.

Хезмәт юлыҮзгәртү

1897-1900 Вятка губернасы Сарапул өязе (хәзерге Әгерҗе районы) Кадыбаш авылы мәктәбендә укыта. 1900 елда Муллаҗан Вахитов (И. Казаков апасының ире, М. Вахитовның әтисе) ярдәме белән Тәтештә яңа ачылган урыс-татар мәктәбенә укытырга күчерелә. Тиздән аны мәктәпнең мөдире итеп билгелиләр. Укытуны үрнәк итеп оештыра: урыс һәм татар телләреннән тыш, табигать белеме, җәгърафия, химия, физика, кул хезмәте (ир балалар сыйныфларында) һәм кулинария нигезләре (кыз балалар сыйныфларында) фәннәре укытыла.

Кулга алынуҮзгәртү

1911 елның июлендә И. Казаковны, аның хатыны Нәфисә Закир кызын, мөгаллимнәр Шәмсетдинов, Иксановны жандармнар кулга ала. Тентү вакытында гектографта күбәйтелгән, РСДРП (б) үзәк комитеты чыгарган 169 тыелган брошюра табыла. 8 ай төрмәдә тотканнан соң, И. Казаковны гаиләсе белән Сембер губернасына, ике айдан, укыту хокукыннан мәхрүм итеп, зур шәһәрләрдә яшәү тыелып, Ырынбур губернасына сөрәләр.

Беренче бөтендөнья сугышыҮзгәртү

Хәрби хезмәттән азат итә торган укытучы льготасыннан мәхрүм калгач, И. Казаковны хәрби хезмәткә алалалар, Нарва шәһәренә хәрәкәттәге армиягә, Юрьев (Дерпт) гарнизонына җибәрәләр. Ул анда, яраланып, госпитальдә дәвалана. 1917 елда, хәрби хезмәттән азат ителгәч, Тәтешкә кайта һәм укытучылык эшен дәвам итә. 1919 елда «Тәтеш хакыйкате» (хәзерге «Тәтеш таңнары») газетасы мөхәррире була[1].

Ватандашлар сугышыҮзгәртү

Сугыш елларында Эчке Русия мөселманнары эшләре буенча комиссариат коллегиясе әгъзасы, Үзәк мөселман хәрби коллегиясенең матбага бүлеге мөдире, РКП (б) Казан губерна комитеты каршындагы мөселман бюросы рәисе, Казан губернасы башкарма комитеты әгъзасы вазифаларында була.

ТАССР төзелүҮзгәртү

1920 елның 27 маенда Татарстан АССР төзелү турында Бөтенсоз ҮБК һәм РСФСР ХКШ декреты игълан ителгәч, 7 кешедән төзелгән ТАССР Вакытлы инкыйлаб комитетына И. Казаков та кертелә. Татар шуралар халык хуҗалыгы (рус. Татсовнархоз) рәисе урынбасары булып эшли. 1921-1923 елларда ТАССР ҮБК рәисе урынбасары, ТАССР ХКШ рәисе урынбасары, ТАССР ачларга ярдәм итү комиссиясе (рус. Татпомгол) рәисе урынбасары булып тора. 1924 елдан укыту һәм җитәкче хуҗалык эшендә. Республика газеталарында мәкаләләр бастыра[2]. 1930 елда персональ пенсия билгеләнә.

РепрессияҮзгәртү

Соңгы елларында ТАССР социаль тәэминат халык комиссариатының идарә башлыгы булып эшли. 1937 елда фиркадән чыгарыла һәм кулга алына. 1939 елда төрмә хастаханәсендә үлә[3]. 1957 елда аклана.

ЧыганакларҮзгәртү

  1. Татарский энциклопедический словарь. Казань: Институт Татарской энциклопедии АН РТ, 1998.
  2. Борцы за счастье народное. 2 нче китап. Казан: ТКН, 1983.

СылтамаларҮзгәртү

ИскәрмәләрҮзгәртү