Төп менюны ачу

Сурина́м (голл. Suriname), рәсми атамасы Сурина́м Респу́бликасы (голл. Republiek Suriname) – Көньяк Америкада урнашкан дәүләт. Көнбатышта Гайана белән, көнчыгышта Француз Гвианасы белән, көньякта Бразилия белән чиктәш һәм төньякта Атлантик океан сулары белән юыла.

Суринам
Flag of Suriname.svg
Байрак
Coat of arms of Suriname.svg
Илтамга
Шигарь Justice – Piety – Trust Edit this on Wikidata
Башкала Парамарибо
Халык саны 539 276 (2013) Edit this on Wikidata
Нигезләнгән 25 ноябрь 1975 Edit this on Wikidata
Сәгать кушагы UTC−03:00
Рәсми тел нидирлан теле
Җәгърафия
Мәйдан 163,270 дүрткел киламитер
Координатлар 4°N 56°W Edit this on Wikidata
Сәясәт
Дәүләт башлыгы Дези Баутерсе
Хөкүмәт башлыгы Дези Баутерсе
Икътисад
ТЭП 3324 миллион АКШ дуллыры (2017) Edit this on Wikidata
Акча берәмлеге Суринам дуллыры
Инфеләсә 52.4% (2016)
Эшсезлек дәрәҗәсе 6% (2014)[1]
Туу күрсәткече 2.36 (2014)[2]
КПҮИ 0.720 (2017)[3]
Яшәү озынлыгы 71.405 ел (2016)[4]
Башка мәгълүмат
Ярдәм телефоннары
  • 112
  • 110 (янгын сакчылары)[5]
  • 113 (ашыгыч тыйб ярдәме)[5]
  • 111 (пүлисә)[6]
  • 115 (пүлисә)[6]
  • Электр аергычы төре Europlug,[7] Schuko[7]
    Автомобил хәрәкәте ягы сул[8]
    Челтәр көчәнеше 127 вольт[7]
    Телефон коды +597
    ISO 3166-1 коды SR
    ХОК коды SUR
    Интернет домены .sr


    Эчтәлек

    Гомуми мәгълүматҮзгәртү

    Географик торышыҮзгәртү

    Суринам - Көньяк Американың төньяк-көнчыгышында урнашкан дәүләт. Көнчыгышта Француз Гвианасы белән, көньякта - Бразилия белән, көнбатышта - Гайана белән чиктәш. Төньякта Атлантик Океан белән чиктәш.

    МәйданыҮзгәртү

    Суринам территориясе 163 265 кв. км алып тора.

    Төп шәһәрләреҮзгәртү

    Суринам башкаласы - Парамарибо (180 мең кеше).

    Дәүләт төзелешеҮзгәртү

    Суринам - җөмһүрият. Дәүләтнең башы - президент, хакимият башы - премьер-министр. Төп канун бирү органы - Милли Җыелыш.

    ТабигатьҮзгәртү

    РельефҮзгәртү

    Суринам якынча 80 км булган сазлыклы яр буе тигезлегеннән һәм үзәк платодан тора. Көньякта куе урман белән капланган таулар урнашкан.

    Геологик төзелеш һәм файдалы казылмаларҮзгәртү

    Илнең җирләре эчендә тимер рудасы бокситлары запаслары бар.

    КлиматҮзгәртү

    Илнең климаты тропик, дымлы. Уртача еллык температура якынча +27°С. Яңгырлар фасылы декабрьдән апрельгә кадәр дәвам итә.

    Эчке суларҮзгәртү

    Илнең төп елгалары - Марони, Курантин һәм Коппенейм.

    Туфраклар һәм үсемлекләрҮзгәртү

    Территориянең 90%-ыннан артыгы - гел яшел булган урманнар.

    Хайваннар дөньясыҮзгәртү

    Суринамда маймыллар, ягуар, пума, тапир, кырмыскаашар, броненосец, крокодиллар, күп еланнар һәм кошлар бар.

    Административ бүленешҮзгәртү

    Суринам ун өлкәгә бүленә:

    Өлкә Үзәк Мәйдан, мең км² Халык саны
    1. Брокопондо Брокопондо 7,364 8,340
    2. Коммевийн Ньив-Амстердам 2,353 25,200
    3. Корони Тотнесс 3,902 3,480
    4. Маровийн Албина 4,627 20,250
    5. Никкери Ньив-Никкери 5,353 41,080
    6. Пара Онвервахт 5,393 15,120
    7. Парамарибо Парамарибо 0.183 213,840
    8. Сарамакка Гронинген 3,636 13,600
    9. Сипалуини юк 130,567 29,210
    10. Ваника Лелидорп 0,444 76,320
     
    Суринам өлкәләре

    ХалыкҮзгәртү

    Халык саны – 494 347 (2007 ел бәяләмәсе)

    Еллык арту – 1,1 %;

    Туу – 1000 кешегә 17;

    Үлүләр – 5,5 на 1000;

    Эмиграция – 1000 кешегә 0,5.

    Этник төркемнәр: индуслар - 37%, креоллар - 31%, индонезиялеләр (явалылар) - 15%, маруннар (качкан коллар токымы) - 10%, индеецлар - 3%, кытайлар - 2%, европалылар - 1%.

    Телләр: голландча (рәсми), (саран-тонга) таки-таки (милләтара аралашу телләреннән иң таралганы, инглиз теленә нигезләнгән), хинди, малай теле, кытайча, инглиз теле

    Диннәр: индуистлар 27,4 %, протестантлар (нигездә мораваннар) 25,2 %, католиклар 22,8 %, мөселманнар 19,6 %, калганнар 5 %.

    Кыскача тарихи тасвирламаҮзгәртү

    Европалылар килгәнче Суринамда аравак, кариблар һәм варрау кабиләләре яшәгән. Беренче европалылар булып 1581 елда голландиялеләр булган. 1922 елда Суринам (ул вакытта Голландия Гвианасы) Нидерландларның өлеше булып киткән, 1954 елда корольлекнең тигез әгъзасы статусына ия булган. 1975 елның 25 ноябренда Суринам бәйсез булган, шуннан соң 40 мең кеше Голландиягә эмиграцияләгән.

    Кыскача икътисади тасвирламаҮзгәртү

    Икътисадның нигезе - бокситлар табу һәм эшкәртү. Балчык җире, әлүмин җитештерү; авыл хуҗалыгы чималын эшкәртү. Урман кисү, агач эшкәртү. Тропик агач җитештерү. Креветкалар тоту. Бокситлар, балчык җире, әлүмин, агач экспорты.

    Акча берәмлеге - Суринам гульдены.

    Сәнгать һәм архитектура.Үзгәртү

    Парамарибо. Археология, мәдәният һәм табигый тарих экспонатлары белән музей.

    ЧыганакларҮзгәртү

    Энциклопедический справочник "Все страны мира", Издательство "ВЕЧЕ", 2003.

    1. http://data.worldbank.org/indicator/SL.UEM.TOTL.ZS.
    2. http://data.uis.unesco.org/index.aspx?queryid=239; Институт статистики ЮНЕСКО.
    3. http://hdr.undp.org/en/data; Отчёт о развитии человечества.
    4. http://data.uis.unesco.org/Index.aspx?DataSetCode=DEMO_DS; Институт статистики ЮНЕСКО.
    5. 5,0 5,1 "International Numbering Resources Database"; подзаголовок: ITU-T E.129 National-only numbers linked with emergency services and other services of social value; тикшерү датасы: 8 июль 2016; мөхәррир: Халыкара иликтер элемтәсе береге.
    6. 6,0 6,1 "International Numbering Resources Database"; подзаголовок: ITU-T E.129 National-only numbers linked with emergency services and other services of social value; тикшерү датасы: 10 июль 2016; мөхәррир: Халыкара иликтер элемтәсе береге.
    7. 7,0 7,1 7,2 "World Plugs"; тикшерү датасы: 10 июнь 2016; мөхәррир: Халыкара иликтер тихникасы кәмисиясе.
    8. http://chartsbin.com/view/edr.