Чишмә (Башкортстан)

ЧишмәБашкортстанның Чишмә районының административ үзәге. 2010 елның 1 гыйнварына 22 358 кеше яшәгән[2].

Чишмә
Сурәт
Нигезләнү датасы 1650
Дәүләт Flag of Russia.svg Россия
Нәрсәнең башкаласы Чишмә райуны һәм Чишминский сельсовет[d]
Административ-территориаль берәмлек Чишминский сельсовет[d]
Халык саны 22 408 кеше кеше (2017)[1]
Мәйдан 33,67 км²
Почта индексы 452170
Рәсми веб-сайт chishmy.info
Беренче язма телгә алу 1650
Җирле телефон коды 34797
Commons-logo.svg Чишмә Викиҗыентыкта

Тарихи мәгълүматларҮзгәртү

Чишмә – Куйбышев тимер юлының әһәмиятле тимер юл станциясе. Уфадан 58 км көньяк-көнбатышрак урнашкан.

ИсторияҮзгәртү

Чишмә авылы янында Бөгелмә-Уфа тимер юлында станция буларак пәйда була. Беренче кат 1888 елда искә алына. 1946 елда шәһәр төрендәге бистә статусын ала. Биредә Куйбышев тимер юлының ике "йөреше" кушыла (көньяк һәм төньяк йөрешләр). Көньяк тарафтан Бугуруслан аша Самарга барып була, төньяк йөрештән Бөгелмә, Норлат, Сембергә барып була.

ДемографияҮзгәртү

Халык саны
1939[3]1959[3]1970[3]1979[3]1989[3]2002[3]20102016[4]2017[1]1 гый 2018[5]
2704727411 04913 96318 62521 00821 19622 00822 40823 518
1 гый 2019[3]
22 733
  • 1917 елда хәзерге чишмә урынында ике станция була. Алар Сафар волостенә караганнар. Берсендә (станция Чишмы В.Б.ж.д) 349 кеше яшәгән, икенчесендә (станция Чишмы С.З.ж.д) – 254. Милләт буенча башлыча урыслар, шулай ук алманнар, украиннар, поляклар, башкортлар һ.б.[6]
  • 1939 елны халык саны 971 тәшкил иткән,
  • 1946 елда – 787
  • 1959 елда - 7367.
  • 2002 елда Чишмә бистәсендә 21008 кеше яшәгән. Шуларның 12013 – татар милләтеннән, ягъни бар халыкның 57,2%.[7]

Чишмә поселогында, район җиреннән аермалы буларак, татар телендәге әдәбиятны башлыча 50 яшьтән өлкәнрәкләр укый. Яшьләр (25 яшькә кадәргеләр) татар телен белсәләр дә, татарча укый-яза белмиләр.[7]

Социаль инфраструктураҮзгәртү

Кунакханә, базарлар, 50 пассажир урынлы автостанция, тимер юл вокзалы, Чишмә үзәк район хастаханәсе (310 урынлык), мәдәният Сарае, сәнгатьләр мәктәбе, кушылу Сарае, кинотеатр, район китапханәсе, өч мәктәп, гимназия, профтехучилище, балалар һәм үсмерләр өчен ятимнәр йорты.

ИкътисадҮзгәртү

Чишмә бистәсендә районның төп җитештерү предприятиеләре урнашкан: көненә 4 мең тонна чөгендер эшкәртә ала торган “Чишмә шикәр заводы” ААҖ, үсемлек мае җитештерүче ААҖ “Чишмә” (куәте – көненә 500 тонна чимал). Чишмәдә төзелеш оешмалары урнашкан: «Башмодульстрой» ҖЧҖ, ҖЧҖ «Аргон», ГУП «Башкортавтодор» Чишмә ДРСУ.

МатбугатҮзгәртү

Район газетасы өч телдә чыгарыла: “Чишмә” (татарча), “Родник” (урысча), “Дим буе” (башкортча)

ДинҮзгәртү

Мәчет, чиркәү бар

ШәхесләрҮзгәртү

ИскәрмәләрҮзгәртү

СылтамаларҮзгәртү