Краков

Польша шәһәре

Краков (пол. Kraków  [ˈkrakuf], лат. Cracovia, алман. Krakau) — Польшаның көньяк өлешендәге шәһәр, Кече Польша воеводалыгының үзәге, Висла елгасы буендагы порт.

Краков
пол. Kraków
БайракИлтамга
Flag of Kraków.svgPOL Kraków COA.svg
Сурәт
Рәсми исем Kraków
Демоним krakkói, krakovano, Cracovian, krakowianin[1], krakowianka[2], Cracovien[3] һәм Cracovienne[3]
Рәсми тел поляк теле
Дөнья кисәге Европа
Дәүләт Flag of Poland.svg Польша[4]
Нәрсәнең башкаласы Малопольское воеводство[d]
Административ-территориаль берәмлек Малопольское воеводство[d]
Диңгез, күл яки елга эчендә яки янында урнашуы Висла
Хөкүмәт башлыгы вазыйфасы президент Кракова[d]
Хөкүмәт башлыгы Jacek Majchrowski[d]
Канунбирү органы Kraków City Council[d]
Әгъзалык Creative Cities Network[d][5]
Халык саны 766 739 (2017)[6]
Диңгез дәрәҗәсе өстендә биеклек 219 ± 0 метр
Сәгать поясы UTC+01:00 һәм UTC+02:00
Кардәш шәһәр Золотурн[d][7][8], Франкфурт[9][10], Вилнүс[11][12], Бордо[13][14], Братислава[15][16], Будапешт, Кембриҗ, Куритиба, Куско[17][18], Эдинбург[19][20], Фәс[d][21][22], Флоренция, Гөтеборг[d], Грозный, Гвадалахара (Миксикә), Иннсбрук[23][24], Киев[25][26], Ла Серена, Лейпциг[27][28], Лөвен[29][30][31], Львов, Милан[32][33], Ниш, Nürnberg[34][35], Орлеан[36], Печ[37][38], Кито, Рочестер[39][40], Рим[41], Санкт-Петербург[42][43], Сан-Франциско[44][45], Севилья, Сплит, Тбилиси[46][47], Велико-Тырново, Загреб, Мәскәү, Вибо-Валентия һәм Велико-Тырново[d]
Моның хуҗасы Стадион Краковии[d]
Чиктәш дәүләтләр Краковский повят[d]
Бүләкләр
ХФӘ билгесе ˈkrakuf
Мәйдан 327 ± 1 км²
Почта индексы 30-001
Рәсми веб-сайт krakow.pl(пол.)(ингл.)(рус.)(фр.)(алм.)(италь.)(исп.)
Харита сурәте
Подробная карта
Изображение печати/эмблемы
Коллаж
Панорамный вид
Ачык мәгълүматлар порталы Krakow's city data[d]
Феноменның икътисады economy of Kraków[d]
Категория для почётных граждан субъекта [d]
Беренче язма телгә алу 965
Җирле телефон коды 12
Номер тамгасы коды KR
Монда җирләргәннәр төркеме [d]
Бу якта төшерелгән фильмнар төркеме [d]
Commons-logo.svg Краков Викиҗыентыкта

Wawel castle.jpg

Польшаның халык саны буенча икенче шәһәре. Краков поляк милли үзаңында аеруча зур рольне уйный, чөнки монда 1038—1596 елларда Польша башкаласы урнашкан булган. Шәһәр тарихи һәйкәлләргә бай, тарихи үзәге ЮНЕСКО Бөтендөнья мирасы исемлегенә кертелгән. 1364 елда нигезләнгән Ягеллон универстеты илдә иң борынгы универститет булып тора.

ТарихҮзгәртү

Беренче тапкыр 966 елда телгә алынган. 1038 елдан Польша башкаласы булып киткән. 1241 елда шәһәргә монголлар бәреп керәләр һәм аны җимерәләр. 1259 елда монголлар шәһәрне кабат җимерәләр. Өченче һөҗүм 1287 елда булган, ләкин бу юлы монголлар шәһәрне ала алмаганнар. 1364 елда Казимир III Бөек тарафыннан Ягеллон университеты нигезләнгән. 15 һәм 16 гасырларны Краковның «алтын гасыры» булып санарга мөмкин — ул бай һәм һәм бөек дәүләтнең пайтәхете булган. 1596 елда, Люблин униясеннән соң, дәүләт башкаласы Варшавага күчерелә, ләкин Краков Польша корольларның таҗ кию урыны булып калган. Швед ябырылулары һәм чума эпидемиясе шәһәр халкын нык киметкән һәм аның мөһимлеген төшергән.

1794 елда Краковта Тадеуш Костюшко җитәкчелеге асытында кузгалыш башлап киткән. Польшаның өченче бүлүе нәтиҗәсендә шәһәр Австрия составына күчкән. 1809 елда Наполеон Варшава һерцоглыгын булдырылган, аның составына Краков да кертелгән. 1815 елда, Вена конгрессы карары буенча, шәһәр формаль рәвештә бәйсезлек алган (Ирекле Краков шәһәре). 1846 елгы кузгалышны бастыруыннан соң шәһәр Австрия составына күчкән.

1918 елда Польша составына күчкән. Бөтендөнья сугышлары арасында Краков аның мәдәни һәм мәгърифи мәркәзе статусын тагы да ныгыткан. Технология һәм сәнгать академияләре барлыкка килгәннәр. Өстәвенә шәһәр яһүди мәдәнтенең һәм сионизм хәрәкәтенең үзәге булган. Польшага Өченче Рейх бәреп керүеннән соң, шәһәр Генерал-губернаторлыкның башкаласы итеп билгеләнгән.

Социалистик Польша дәверендә шәһәрнең сәнәгый әһәмиятлелеге арта, Нова-Хута металлурги комибианты төзелә.

Халык саныҮзгәртү

1890[48] 1900[48] 1910[48] 1921[48] 1931[48] 1946[48] 1950[48] 1960[48] 1970[48] 1978[48] 1988[48] 2002[48] 2011[48]
69 100 85 300 137 592 183 751 219 300 299 396 343 638 481 296 583 444 693 200 746 440 757 547 759 137

Икътисад һәм мәдәниятҮзгәртү

Дәүләнең мөһим икътисади, гыйльми һәм мәдәни үзәге. Транспорт юллары төене. Аэропорты халыкара әһәмиятенә ия. Кара металлургия һәм машаиналар төзү үзәге (авыр машиналар төзү, электротехника вә радиоэлектроника) сәнәгатьләре үсеш алган. Химия, цемент, мебель, тегүчелек, фармацевтика, парфюмерия, полиграфия, тәмәке, азык-төлек сәнәгате эшлханәләре бар. Универстет (1364) һ.б. югары уку йортлары, музейлар, театрлар бар.

Краков — туризмның эре үзәкләрдән берсе. Краковның тарихи үзәге — Висланың сул ярындагы Вавель калкулыгында. архитектура һәйкәлләрдән Изге Мәрьям Капелласы (10 гасыр), король сарае (13— 17 гасырлар), костёллар, Польша ФА бинасы һ.б. сакланган. Краковта кинофестивальләр вә халыкара күргәзмәләр үткәреләләр.

Кардәш шәһәрләрҮзгәртү

Танылган шәхесләрҮзгәртү

ИскәрмәләрҮзгәртү

  1. https://sjp.pwn.pl/so/krakowianin;4454400.html
  2. https://sjp.pwn.pl/so/krakowianka;4454403.html
  3. 3,0 3,1 http://cnig.gouv.fr/wp-content/uploads/2020/02/CNT-PVM_r%C3%A9vis%C3%A9_2020-01-27-1.pdf
  4. archINFORM — 1994.
  5. https://en.unesco.org/creative-cities/krakow
  6. http://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/ludnosc/ludnosc/ludnosc-stan-i-struktura-w-przekroju-terytorialnym-stan-w-dniu-30-06-2017-r-,6,22.html
  7. https://www.krakow.pl/otwarty_na_swiat/2531,miasto,30,0,otwarty_na_swiat.html
  8. https://www.stadt-solothurn.ch/partnerstaedte
  9. https://www.krakow.pl/otwarty_na_swiat/2531,miasto,20,0,otwarty_na_swiat.html
  10. https://frankfurt.de/service-und-rathaus/verwaltung/aemter-und-institutionen/hauptamt-und-stadtmarketing/referat-fuer-internationale-angelegenheiten/partnerstaedte/krakau
  11. https://www.krakow.pl/otwarty_na_swiat/2531,miasto,31,0,otwarty_na_swiat.html
  12. http://www.ivilnius.lt/pazink/apie-vilniu/miestai-partneriai
  13. http://www.krakow.pl/otwarty_na_swiat/2531,miasto,14,0,otwarty_na_swiat.html
  14. http://www.bordeaux.fr/ebx/LinkResolverServlet?classofcontent=presentationStandard&id=5524
  15. https://www.krakow.pl/otwarty_na_swiat/2531,miasto,15,0,otwarty_na_swiat.html
  16. https://zastupitelstvo.bratislava.sk/data/att/11916.pdf
  17. http://www.krakow.pl/otwarty_na_swiat/2531,miasto,17,0,otwarty_na_swiat.html
  18. http://www.aatccusco.com/ciudades_hermanas.php
  19. http://www.krakow.pl/otwarty_na_swiat/2531,miasto,18,0,otwarty_na_swiat.html
  20. https://www.edinburghlive.co.uk/news/edinburgh-news/edinburghs-ten-sisters-remarkable-cities-18177349
  21. https://www.krakow.pl/otwarty_na_swiat/2531,miasto,2,0,otwarty_na_swiat.html
  22. http://fes.ma/index.php/fr/services-en-ligne/telechargement/summary/11-/179-024.html
  23. https://www.innsbruck.gv.at/page.cfm?vpath=buergerinnen--politik/innsbruck-international/innsbrucks-partnerstaedte#krakau
  24. https://www.bip.krakow.pl/?sub_dok_id=1052
  25. http://www.krakow.pl/otwarty_na_swiat/2531,miasto,1,0,otwarty_na_swiat.html
  26. https://old.kyivcity.gov.ua/files/2018/2/15/Mista-pobratymy.pdf
  27. http://www.leipzig.de/buergerservice-und-verwaltung/partnerstaedte/krakau/
  28. https://www.krakow.pl/otwarty_na_swiat/2531,miasto,23,0,otwarty_na_swiat.html
  29. https://www.leuven.be/subsidie-voor-jumelage-activiteiten
  30. https://www.krakow.pl/otwarty_na_swiat/2531,miasto,3,0,otwarty_na_swiat.html
  31. https://www.leuven.be/zustersteden
  32. https://www.krakow.pl/otwarty_na_swiat/2531,miasto,10,0,otwarty_na_swiat.html
  33. https://www.comune.milano.it/aree-tematiche/relazioni-internazionali/city-to-city-cooperation/gemellaggi/cracovia
  34. https://www.krakow.pl/otwarty_na_swiat/2531,miasto,11,0,otwarty_na_swiat.html
  35. https://www.nuernberg.de/internet/international/krakau_home.html
  36. http://www.orleans-metropole.fr/650/cracovie-pologne.htm
  37. https://www.krakow.pl/otwarty_na_swiat/2531,miasto,26,0,otwarty_na_swiat.html
  38. https://pecs.hu/testvervarosok-partnervarosok/
  39. https://www.krakow.pl/otwarty_na_swiat/2531,miasto,27,0,otwarty_na_swiat.html
  40. https://www.cityofrochester.gov/article.aspx?id=8589949396
  41. https://www.krakow.pl/otwarty_na_swiat/2531,miasto,35,0,otwarty_na_swiat.html
  42. https://www.krakow.pl/otwarty_na_swiat/2531,miasto,28,0,otwarty_na_swiat.html
  43. https://kvs.gov.spb.ru/en/agreements/
  44. https://www.krakow.pl/otwarty_na_swiat/2531,miasto,40,0,otwarty_na_swiat.html
  45. https://oewd.org/san-francisco-sister-cities
  46. https://www.krakow.pl/otwarty_na_swiat/2531,miasto,37,0,otwarty_na_swiat.html
  47. https://tbilisi.gov.ge/img/original/2018/6/12/tbilisiinfigures.pdf
  48. 48,00 48,01 48,02 48,03 48,04 48,05 48,06 48,07 48,08 48,09 48,10 48,11 48,12 Ludność Krakowa