Төп менюны ачу

Кизләү мәдрәсәсе

Кизләү мәдрәсәсе19131918 елларда Казан, Самар һ. б. губерналар өчен дин әһелләре әзерләгән мәдрәсә. Хәзерге Татарстанның Норлат районы Кизләү авылында урнашкан уку йорты.

Кизләү мәдрәсәсе
Эшләү еллары XII гасыр1918 ел
Адрес 423001 Татарстан, Норлат районы, Кизләү, Мәктәп урамы, 2а.


Мәдрәсә бинасы. Хәзерге күренеш

ТарихҮзгәртү

Кизләү мәхәлләләреҮзгәртү

Кизләүдә 4 мәхәллә була. 1858 елда төзелгән беренче җәмигъ мәчете һәм 1867 елда төзелгән икенче җәмигъ мәчете 1891 елгы янгында янып бетәләр. 1892 елда ике мәчет тә яңабаштан корылган. Беренче мәхәлләдә имам-хатыйп булып Гобәйдуллиннар эшли: 18331865 елларда Мөхәммәт Гобәйдуллин, 18651899 елларда аның улы Сөләйман Гобәйдуллин. 1850 елда указ алган икенче мулла вазифасында Сөләйманның абыйсы Әхмәт Гобәйдуллин тора. 1899 елдан имам-хатыйп вазифасына Хәсәнҗан Әхмәт улы, икенче мулла булып Ибраһим Сөләйман улы Гобәйдуллин сайлана. Икенче җәмигъ мәчетендә 18681888 елларда имам-хатыйп булып Мәхмүт Мөхәммәт улы Гобәйдуллин, 18881901 елларда Мирхәйдәрҗан Әхмәт улы Гобәйдуллин, аннан соң Вәлиәхмәт Мәхмүт улы Гобәйдуллин тора. 1909 елда өченче җәмигъ мәчетенә нигез салына. 1910 елдан аның белән Вәлиәхмәт Габделсабиров җитәкчелек итә. 1911 елда Казан губерна идарәсеннән дүртенче мәчет салырга рөхсәт алына[1].

Кизләү мәдрәсәсеҮзгәртү

Кизләүдә мәдрәсә XXII гасырларда ук эшләгән, дигән фаразлар бар (текстолог Әнвәр Нәҗип улы Хәйруллин 1985 елда авыл зиратында алып барган эзләнүләреннән соң, авылда 1304 елда ук укый-яза белгән кешеләр булган, дигән фикергә килә).

XVIIIXIX гасырларда мәдрәсә мәгърифәт үзәге булып танылган, биредә соңрак татар мәдәниятендә, әдәбиятында танылу алачак шәхесләр укыган. XX гасыр башында биредә динне саклап калу эшендә Әхмәтзәки хәзрәт Сафиуллин (Күлбай Мораса авылыннан) күп көч салган.

1918 елда мәдрәсә ябыла. 19181924 елларда мәдрәсә бинасында яңача укытуга күчкән башлангыч мәктәп, 19241926 елларда керәстиян яшьләр мәктәбе эшли. 19261935 елларда мәдрәсә бинасында җидееллык мәктәп эшли. Җидееллык мәктәпне тәмамлаучыларның берсе — Хәбибулла Кәрим улы Әсәров (19131983), агрохимик, авыл хуҗалыгы фәннәре докторы (1967), Мәскәүнең К. А. Тимирязев исемендәге авыл хуҗалыгы академиясе профессоры (1967), 19371939 елларда ТАССР авыл хуҗалыгы министры[2]. 19351980 елларда урта мәктәп, 19801982 елларда ССПТУ-33, 19821988 елларда сигезьеллык, 19882011 елларда урта мәктәп эшли. Урта мәктәпкә Сембер, Самар өлкәләреннән дә килеп укыганнар. Урта мәктәпнең беренче чыгарылышыннан (1936) – генерал Ибраһим Кәрим улы Сафин. 2011 елдан бинада Кизләү төп гомуми белем бирү мәктәбе урнашкан[3].

БинаҮзгәртү

Мәдрәсәнең агач бинасы искергәч, XX гасыр башында әлеге уку йорты өчен кызыл кирпечтән ике катлы бина салына. Төзелеш эшләре 1911 елда төгәлләнә. 1913 елда яңа бинада мәдрәсә беренче шәкертләрен кабул итә. Икенче катка бизәкләп, кырып эшләнгән баскычлар алып менә. Кизләү мәдрәсәсе бинасы — «Татарстанның тарихи һәйкәлләре исемлеге»нә кертелгән.

Мәдрәсә белән бәйле шәхесләрҮзгәртү

ӘдәбиятҮзгәртү

  1. Мәдрәсәләрдә китап киштәсе (төзүче Р. Мәһдиев). К.: ТКН, 1992, 220нче бит. ISBN 5-298-01052-0
  2. Расиха Фәизова. Ил хәтере — вакыт күпере. Мәгариф, 2019, июль, 11-14нче бит.

СылтамаларҮзгәртү

ИскәрмәләрҮзгәртү

  1. Радик Салихов, Рамиль Хайрутдинов. Республика Татарстан: памятники истории и культуры татарского народа (конец XVIII – начало XIX веков). К.: Фест, 1995, с. 247-248 ISBN 5-900866-01-7
  2. Татар энциклопедиясенең шәхесләр исемлеге. Казан: ТР ФА Татар энциклопедиясе институты, 1997, 24нче биттә
  3. Кизләү төп гомуми белем мәктәбе. Төп мәгълүмат