Толбазы

авыл, Авыргазы районы үзәге (Башкортстан, Россия)

[1]

Толбазы
баш. Талбазы
Нигезләнү датасы 1747
Сурәт
Рәсми исем Талбазы
Рәсми тел башкорт теле һәм рус теле
Дәүләт  Россия[1]
Нәрсәнең башкаласы Толбазы авыл җирлеге[d][2] һәм Авыргазы районы
Административ-территориаль берәмлек Толбазы авыл җирлеге[d]
Сәгать поясы UTC+05:00
Халык саны 2603 (1959)[3],
4773 (1970)[4],
6963 (1979)[5],
9096 (1989)[6],
10 164 (2002)[7],
9730 (2009)[8],
10 114 (2010)[9],
9946 (2021)[10]
Почта индексы 453480
Җирле телефон коды 34745
Карта
 Толбазы Викиҗыентыкта

Толбазы[11] яки Талбазы[12] (баш. Талбазы, рус. Толбазы́) – авыл, Башкортстанның Авыргазы районы административ үзәге, шулай ук Толбазы авыл советы үзәге. Райондагы иң зур татар авылы.[12]

География үзгәртү

Авыл республика башкаласы Уфадан көньякка таба 78 км һәм Стәрлетамактан төньякка таба 35 км, Ак Күл тимер юл станциясеннән көнбатышка таба 30 км ераклыкта урнашкан. Авылның мәйданы: 1221,097 га.

Авылның рельефы дулкынлы-сөзәк битләүле; түбәнлектә буалар һәм күлләр урнашкан. Авыл территориясендә табигый күлләр бар: Өченче (Эчкәрекүл), Икенче (Авылкүл), Беренче (Аргыкүл), Урал һәм башкалар. Су үткәргеч уздырганчы, күлләр суы халык өчен эчә торган суның төп чыганаклары булып торган. Күлләрдә табан балыгы, сазан, корбан балыгы, ротан һәм башка балык төрләре бар.

Тарих үзгәртү

Толбазы авылы 1747 елдан билгеле. Авылны асабалардан арендага алган җирдә типтәрләр һәм мишәрләр нигезли. Аларга Түбән Новгород губернасының Зур Кызыл Яр авылыннан күчеп килгән йомышлы татарлар кушыла.

1865 елга кадәр авыл Ырынбур губернасы Стәрлетамак өязенә керә. 1865 елда губерна икегә бүленгәч, Толбазы Уфа губернасының Стәрлетамак өязенә карый башлый.

1930 елдан авыл Яңа Карамалы районына керә.

1940 елда район исеме Авыргазы итеп үзгәртелә, ә Толбазы аның административ үзәге итеп билгеләнә.

Халкы үзгәртү

Халык саны
2002[13]2009[14]2010[15]
10 164973010 114

2010 елгы халык санын алу мәгълүматы буенча, авылда 10 114 кеше яшәве мәгълүм[16].

2002 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча, күпчелек милләтләр: татарлар (62,1 %), чуашлар (15,2 %), башкортлар (10,2 %)[17].

Икътисад үзгәртү

Авыл хуҗалыгына хезмәт күрсәтүче һәм авыл хуҗалыгы продукциясен эшкәртүче тармаклар урнашкан.

Транспорт үзгәртү

Авыл аша Р-240 Уфа ― Ырынбур федераль юлы уза.

Якындагы Ак Күл тимер юл станциясе 27 км ераклыкта урнашкан.

Социаль өлкә үзгәртү

Авылда, нигездә, бер катлы агач һәм кирпеч йортлар торгызылган, шулай ук ике һәм өч катлы йортлар бар. Авыл көньяк-көнбатыш, төньяк, көнчыгыш микрорайоннарга, шулай ук Софиполь микрорайонына бүленгән. Иң озын урам – бөтен авыл буйлап төньяктан көньякка сузылган Ленин урамы.

Мәгариф һәм мәдәният үзгәртү

Ике урта мәктәп, лицей һәм башкорт гимназиясе, Б. Гайсин исемендәге Балалар музыка мәктәбе, биш балалар бакчасы, район хастаханәсе, район мәдәният сарае, үзәк район китапханәсе филиалы, туган якны өйрәнү музее эшли.

Истәлекле урыннар үзгәртү

  • Тыл хезмәтчәннәренә куелган һәйкәл[18]

Радио үзгәртү

  • 65,96 МГц — Радио России;
  • 101,4 МГц — Авторадио (Стәрлетамак);
  • 101,9 МГц — Спутник FM (Стәрлетамак);
  • 103,8 МГц — Юлдаш радиосы (Стәрлетамак);
  • 104,3 МГц — Русское радио (Стәрлетамак);
  • 104,8 МГц —Ретро FM (Стәрлетамак);
  • 106,7 МГц —Радио Маяк (Стәрлетамак).

Шәхесләр үзгәртү

Фотогалерея үзгәртү

Искәрмәләр үзгәртү

  1. 1,0 1,1 GEOnet Names Server — 2018.
  2. ОКТМО
  3. Всесоюзная перепись населения 1959 года. Численность сельского населения РСФСР - жителей сельских населённых пунктов - районных центров по полу
  4. Всесоюзная перепись населения 1970 года. Численность сельского населения РСФСР - жителей сельских населенных пунктов - районных центров по полу. 2013-10-14 тикшерелгән.
  5. Всесоюзная перепись населения 1979 года. Численность сельского населения РСФСР - жителей сельских населённых пунктов - районных центров. 2013-12-29 тикшерелгән.
  6. Всесоюзная перепись населения 1989 года. Численность сельского населения РСФСР - жителей сельских населённых пунктов - районных центров по полу. 2013-11-20 тикшерелгән.
  7. Всероссийская перепись населения 2002 года. Том. 1, таблица 4. Численность населения России, федеральных округов, субъектов Российской Федерации, районов, городских поселений, сельских населённых пунктов - райцентров и сельских населённых пунктов с населением 3 тысячи и более.
  8. Единый электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан ВПН-2002 и 2009
  9. Всероссийская перепись населения 2010 года. Численность населения по населённым пунктам Республики Башкортостан. әлеге чыганактан 2023-08-11 архивланды. 2024-04-28 тикшерелгән.
  10. Таблица 5. Численность населения России, федеральных округов, субъектов Российской Федерации, городских округов, муниципальных районов, муниципальных округов, городских и сельских поселений, городских населенных пунктов, сельских населенных пунктов с населением 3000 человек и более (XLSX). 2022-09-01 тикшерелгән.
  11. Толбазы үзәк район дәваханәсенә яңа аппарат кайтты. Кызыл таң, 19.07.2022
  12. 12,0 12,1 Татар энциклопедиясе. Авыргазы районы.
  13. Всероссийская перепись населения 2002 года. Том. 1, таблица 4. Численность населения России, федеральных округов, субъектов Российской Федерации, районов, городских поселений, сельских населённых пунктов - райцентров и сельских населённых пунктов с населением 3 тысячи и более. әлеге чыганактан 2012-02-03 архивланды.
  14. Единый электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан ВПН-2002 и 2009
  15. Всероссийская перепись населения 2010 года. Численность населения по населённым пунктам Республики Башкортостан. әлеге чыганактан 2014-08-20 архивланды. 2014-08-20 тикшерелгән.
  16. Всероссийская перепись населения 2010 года. Численность населения по населённым пунктам Республики Башкортостан. Дата обращения: 20 августа 2014. Архивировано 20 августа 2014 года
  17. Итоги Всероссийской переписи населения 2002 года: В 14 т. / Рос. Федерация. Федер.служба гос.статистики. — Офиц.изд. — М.: Статистика России, 2004. — Т.4: Национальный состав и владение языками, гражданство. — 1 электрон.опт.диск (CD-ROM). — (Всероссийская перепись населения 2002 года; Т.4).
  18. В с.Толбазы состоялось открытие памятника «Труженикам тыла» (2014-10-10). әлеге чыганактан 2021-08-01 архивланды. 2021-08-01 тикшерелгән.

Сылтамалар үзгәртү