Алатыр (чуаш. Улатӑр, рус. Алатырь, эрз. Ратор ош) — 1552 елда нигезләнгән Чуашиядә урнашкан шәһәр, Алатыр районының административ үзәге.

Алатыр
рус. Алатырь
Байрак[d]Илтамга[d]
Flag of Alatyr.svgCoat Alatyr with the crown.svg
Сурәт
Нигезләнү датасы 1552[1]
Рәсми тел чуаш теле һәм рус теле
Дәүләт Flag of Russia.svg Россия
Нәрсәнең башкаласы Алатыр районы һәм Алатыр өязе[1]
Административ-территориаль берәмлек Чуашстан
Диңгез, күл яки елга эчендә яки янында урнашуы Сура[1] һәм Алатыр[1]
Халык саны 11 086 (1897)[2]
Ир-ат халкы 4818[1]
Хатын-кыз халкы 5172[1]
Диңгез дәрәҗәсе өстендә биеклек 130 метр
Сәгать поясы MSD һәм UTC+03:00
Мәйдан 41,7 км²
Почта индексы 429820–429828
Рәсми веб-сайт gov.cap.ru/main.asp?govid=56(рус.)
Беренче язма телгә алу 1552
Җирле телефон коды 83531
Commons-logo.svg Алатыр Викиҗыентыкта

Халык саны — 41 552 кеше (2010).

ГеографияҮзгәртү

 
Алатырдагы XX гасыр йорты

Шәһәр Сыры сул ярында, Сырыга Алатыр елгасы кушылу урыны янында урнашкан. Шәһәрнең территориясе 41,7 км².

ТарихҮзгәртү

 
Иоанн Предтечи чиркәве (1703)
 
XIX гасырда салынган йорт

Алатыр 1552 елда телгә алына. Ләкин аңа кадәр дә нигезләнүе ихтимал. Россия Империясендә Алатыр чуаш һәм мордва халыкларының милли аң үзәкләренең берсе булып торган. Чуаш үзаңы барлыкка килгән Сембер каласының форпосты дип тә әйтеп була.

1925 елның 20 июлендә Сембер губернасы составыннан Чуаш АССР составына күчерелгән.[3]

ХалыкҮзгәртү

1897[4] 1931[5] 1939[5] 1959[6] 1979[7] 1989[8] 2002[9] 2010[10]
12 209 ~22 700 ~29 800 36 900 45 300 47 600 43 161 41 552

Милли состав: чуашлар — 2,9%, руслар — 85,1%, мордва — 8,5%.[11]

ИкътисадҮзгәртү

Кайчандыр Алатыр Чуашиянең иң алдынгы сәнәгать үзәкләренең берсе булса, Советлар Союзы таркалганнан соң икътисады какшый, тик соңыннан үз сәнәгатен кире торгыза алмый.

Югары уку йортларыҮзгәртү

ИскәрмәләрҮзгәртү

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 Алатырь // Энциклопедический словарь / мөхәррир И. Е. АндреевскийСПб: Брокгауз — Ефрон, 1890.
  2. Алатырский уезд // Энциклопедический словарьСПб: Брокгауз — Ефрон, 1905. — 956 бит
  3. Из истории административно-территориального устройства и государственных учреждений дореволюционной и Советской Чувашии(үле сылтама)
  4. http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd.php?reg=1361
  5. 5,0 5,1 http://www.mojgorod.ru/chuvashsk_r/alatyr/index.html
  6. http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus59_reg2.php
  7. http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus79_reg2.php
  8. http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus89_reg2.php
  9. http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus02_reg2.php
  10. http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/perepis2010/svod.xls
  11. 2002 ел сан алу базасы, archived from the original on 2019-07-12, retrieved 2013-05-13 

Моны да карагызҮзгәртү

СылтамаларҮзгәртү