Йорт аты

кешеләр йөртү һәм йөк ташу, азык, чабыш өчен файдаланыла торган йорт хайваны, эре терлек
(Ат битеннән юнәлтелде)

Йорт аты (лат. Equus ferus caballus) — атлар ыругына керүче, кешеләр йөртү һәм йөк ташу, азык, чабыш өчен файдаланыла торган йорт хайваны, эре терлек. Ат кымызы һәм ат ите — сәламәтлек өчен иң файдалы ризыклар.

Йорт аты
Сурәт
Йөрәк тибеше ешлыгы 38 ± 6 ударов в минуту[1]
Нәрсәнең чыганагы лошадиный волос[d], конина[d], конский навоз[d], horse leather[d] һәм Equine chorionic gonadotropin[d]
Кайда өйрәнелә Иппология
Изображается на лошадь в искусстве[d]
Походка Аллюр[d]
Тавыш чыгара ржание[d]
Commons-logo.svg Йорт аты Викиҗыентыкта

Кыргый атларның сакланып калган бердән-бер төре булып тора (Пржевальcкᴎ атыннан тыш).

Йорт атлары, Антарктидадан тыш, барлык континентларда да таралган. Тарпаннарны беренче итеп төрки халыклар б.э.к. 7–8 гасырларда кулга ияләштерелгән дип уйланыла. Бу хәл Башкортстанның Дәүләкән районы территориясендә булган дип фаразлана.[2] Яурупaда бозлык чоры тәмамлану белән кешеләр тарпаннарны кырып бетерәләр, анда атлар булмый. Шуңа күрә, мәсәлән рус һәм башка телләрдә ат лексикасында татар сүзләре күп: рус. лошадь, мерин, табун, каурый, буланый һ.б.

АтамаларҮзгәртү

Яшь һәм җенескә карап ат атамалары:

  • Айгыр — үсеп җиткән (4 яшьтән) печтерелмәгән иркәк ат.
  • Алаша — печтерелгән иркәк ат.
  • Бия — үсеп җиткән (4 яшьтән) теше ат.
  • Байтал — яшь теше ат.
  • Дүнән — 4 нче яшьтәге ат.
  • Конан (конаҗын) — 3 нче яшьтәге ат.
  • Тай — 2 нче яшьтәге ат.
  • Колын — 1 яшькә кадәр ат.

Ат төрләреҮзгәртү

  • Олау атлары — авыр йөкләр ташый торган атлар (мәсәлән, сәвит олау аты).
  • Җигем атлар — җигелә торган атлар (мәсәлән, беларус җигем аты).
    • Юртак атлар — елдам юртаклауга тумыштан сәләте белән җиңел җигем атлар (мәсәлән, орлов юртагы).
  • Менге атлар — менеп йөри торган атлар (мәсәлән, асыл менге ат).
    • Менге-җигем атлар — иярле һәм җигүле эшкә ярый торган атлар (мәсәлән, дон аты).
    • Менге-йөк атлары — иярле һәм йөкле эшкә ярый торган атлар (мәсәлән, лакай аты).
  • Йөк атлары — аркасында йөк йөртә торган атлар.

Ат токымнарыҮзгәртү

  Төп мәкалә: Ат токымнары

Дөньяда 200 артык ат токымнары бар.

ИскәрмәләрҮзгәртү

  1. Physiologie du cheval
  2. Матүшин Г. Н. Археологичеcкᴎ словарь. — М.: Просвешчение: АО «Учеб. лит.», 1996. — 304 с.: ил. ISBN 5-09-004958-0.

ЧыганакҮзгәртү

  • Татар теленең аңлатмалы сүзлеге (өч томда). — Казан, 1977.