Төп менюны ачу

Норильск (рус. Норильск) — Русиядә шәһәр, Красноярск краенда халык саны буенча округының икенче шәһәр.

Норильск
Flag of Norilsk (Krasnoyarsk kray).png
Coat of Arms of Norilsk (Krasnoyarsk kray).png
Ил Русия
Җөмһүрият Красноярск крае
Координатлар 69°20'N, 88°13'E
Башлык Олег Геннадьевич Курилов[d]
Нигезләнгән 1935
Мәйдан 118 км²
Мәркәз биеклеге 20 м
Халык саны 175 301 кеше
Сәгать кушагы UTC+8
Телефон коды +7 3919
почта индекслары 663300-663341
Рәсми сайт norilsk-city.ru
Кардәш шәһәрләр Краснаяр

Халык саны — 176 189 кеше.[1]

ГеографияҮзгәртү

Норильск Таймыр ярымутравында, Норильская елгасы янында, Красноярсктан 1 500[2]/2 000[3] километр төньяктарак урнаша. Норильск тимер юлында станция.

Майиюньдә шәһәрдә поляр көн, ә декабрьгыйнварда поляр төн була.

КлиматҮзгәртү

Норильск климаты
Күрсәткеч Гый Фев Мар Апр Май Июн Июл Авг Сен Окт Ноя Дек Ел
Уртача максимум, °C −29 −24 −17 −10 −2 9 17 13 5 −7 −19 −22 −5
Уртача температура, °C −39 −35 −30 −21 −11 0 8 5 −1 −13 −27 −31 −11
Уртача минимум, °C −39 −33 −28 −21 −11 0 8 5 −1 −13 −27 −31 −16
Чыганак: WorldClimateGuide.co.uk

ТарихҮзгәртү

 
Норильскның беренче өе

XVIXVII гасырларда Норильск чыганаклардагы бакырны Мангазый халкы кулланган.

1860-елларда Сотниковлар (Дудинка сәүдәгәрләре) хәзерге Норильск тирәсендә каралама бакырны эретү өчен шахта мичен төзегәннәр.

1919 елда бу районда Николай Ураванцев җитәкчелеге астындагы геологик тикшеренүләр башланалар. 1921 елда хәзерге Норильскның беренче өе төзелә.

1935 елда ГУЛаг тоткыннар көчләре белән Норильск тау-металлургия комбинаты төзелеше башлана.

1939 елда Норильск шәһәр тибындагы бистә статусын ала.

1935-1955 елларда эшче көченең нигезе Норильлаг һәм Горлаг тоткыннары булганнар.

1953 елда Горлаг токыннары восстаниены күтәрәләр.

2005 елда Норильск составына Талнах һәм Кайеркан шәһәрләре кертеләләр. Норильск шәһәр округы составына шулай ук Снежногорск шәһәр тибындагы бистәсе керә.

ХалыкҮзгәртү

1939[4] 1959[5] 1970[6] 1979[7] 1989[8] 2002[9] 2010[1]
~14 000 109 442 135 487 180 358 174 673 134 832 176 189

Милли состав (2002): руслар — 77,6%, украиннар — 9,0%, әзериләр — 3,4%, татарлар — 2,1%, белоруслар — 1,1%.[10]

ИкътисадҮзгәртү

Шәһәр оештыручы предприятиесе — Норильск тау-металлургия комбинаты.

Металл эшкәртү, химия, азык-төлек һәм башка ширкәтләре. Снежногорскта — Хантайка ГЭСы.

Югары белем йортларыҮзгәртү

  • Норильск индустрия институты
  • Мәскәү дәүләт мәдәният һәм сәнгать институтының филиалы
  • Мәскәү эшкуарлык һәм хокук институтының филиалы
  • Кисловодск икътисад һәм хокук институтының филиалы
  • Красноярск дәүләт педагоика университетының филиалы

ФотогалереяҮзгәртү

Танылган шәхесләрҮзгәртү

ТатарларҮзгәртү

  • Искәндәр Фәйзуллин, ерак араларга йөзүче, тренер, табиб, Норильск йөзү бассейнының беренче директоры, Норильск шәһәренең шәрәфле ватандашы.
  • Юрий (Хәлил) Бариев, шагыйрь, Норильск шәһәренең шәрәфле ватандашы.

ИскәрмәләрҮзгәртү

  1. 1,0 1,1 http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/perepis2010/svod.xls
  2. һава буенча
  3. су буенча
  4. http://www.mojgorod.ru/krsnjar_kraj/noriljsk/index.html
  5. 1959 елның Бөтенсоюз җанисәбе. РСФСР, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны
  6. 1970 елның Бөтенсоюз җанисәбе. РСФСР, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны
  7. 1979 елның Бөтенсоюз җанисәбе. РСФСР, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны
  8. 1989 елның Бөтенсоюз җанисәбе. РСФСР, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны
  9. 2002 елгы Бөтенрусия җанисәбе. РФ, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны
  10. 2002 ел сан алу базасы

Тышкы сылтамаларҮзгәртү