Төп менюны ачу

Арал диңгезе (Арал; каз. Aral tengizi, Арал теңізі, үзб. Orol dengizi, каракалп. Aral ten'izi; арал — утрау) — Урта Азиядә агымсыз тозлы калдык күл-диңгез. Үзбәкстан һәм Казакъстан Республикалары арасында урнашкан. Аңа Амудәрья һәм Сырдәрья елгалары коя. Арал диңгезе төнъяк ярында Казакъ далалары урнашкан.

Арал диңгезе
Aral Sea 1989-2008.jpg
Күлгә коючы елгалар Амудәрья
Объектның бассейны илләре Казакъстан, Үзбәкстан, Әфганстан, Төрекмәнстан һәм Таҗикстан
Бассейн мәйданы 690 000 км²
Дәүләт Flag of Kazakhstan.svg Казакъстан
Flag of Uzbekistan.svg Үзбәкстан
Flag of Afghanistan.svg Әфганстан
Flag of Turkmenistan.svg Төрекмәнстан
Flag of Tajikistan.svg Таҗикстан
Административ-территориаль берәмлек Казакъстан
Диңгез дәрәҗәсе өстендә биеклек 31 метр
Озынлык 428 киламитер
Киңлек 284 киламитер
Вертикаль тирәнлек 42 метр һәм 8,7 метр
Мәйдан 13 900 км²
Викиҗыентыктагы хариталар төркеме Maps of Aral Sea
Арал диңгезе (Җир)
Red pog.png
Commons-logo.svg Aral Sea Викиҗентыкта

Арал диңгезе дөнья күләмендә үзенең зур мәйданы югалткан күл булып санала. 1989 елдан ике өлештән тора башлады: Сырдәрья, аерым елларда Амудәрья сулары диңгезгә, гомумән, килеп җитми, чөнки аларның сулары сугару өчен бик күп файдаланыла. Шул сәбәпле экология катастрофасы башланды; балык тоту кимеде, күп торак нокталар диңгездән ераклашты; климат шартлары үзгәрде. Арал диңгезе дөньякүләм суы нык кипкән күлләр исәбенә керә.

Күрсәткечләр 1960 1990 2003 2004 2007
Тирәнлеге, м 53,4 38,2 31,0
Күләме, км³ 1083 323 112,8 75
Мәйданы, мең км² 68,9 36,8 18,2 17,2
Тозлылыгы, 9,9 29 78 100
Агым, км³/ел 63 12,5 3,2[1]

ИскәрмәләрҮзгәртү

  1. 2001 елына мәгълүматлар