Рус патшалыгы

(Rusiä patşalığı битеннән юнәлтелде)

Рус патшалыгы[1][2] яки Византия вариантында Россия патшалыгы[3][4][5] — 1478 һәм 1721 еллар арасында[6][7] яшәгән рус дәүләте.

Рус патшалыгы
Байрак[d]Илтамга[d]
Flag of Russia.svgRussian-coat-arm-1667.svg
Нигезләнү датасы 1547
Кыскача исем Рꙋ́сїѧ
Рәсми тел чиркәү славян теле[d]
Дөнья кисәге Ауразия, Европа һәм Азия
Дәүләт Flag of Russia.svg Рус дәүләте
Башкала Санкт-Петербург һәм Мәскәү
Идарә итү формасы Сословно-представительная монархия[d] һәм Вотчинная монархия[d]
Канунбирү органы Земский собор[d]
Халык саны 6 000 000 (XVI гасыр),
7 000 000 (1640),
11 000 000 (1670),
14 000 000 (1722),
6 000 000 (1490)
Акча берәмлеге рубли[d]
Әүвәлгесе Бөек Мәскәү кенәзлеге
Киләсе Россия империясе
Алыштырган Казан патшалыгы[d], Бөек Тверь кенәзлеге[d], Новгород республикасы, Бөек Мәскәү кенәзлеге һәм Xacitarxan xanlığı
Кулланылган тел чиркәү славян теле[d], рус теле, полуустав[d], гражданский шрифт[d], полуустав[d] һәм гражданский шрифт[d]
Гамәлдән чыгу датасы 2 ноябрь 1721 һәм 1721
Мәйдан 3 000 000 км² (1547),
14 500 000 км² (XVII гасыр),
14 500 000 км² (1590)
Харита сурәте
Рәсми дине Рус православ чиркәве һәм православие дине[d]
Commons-logo.svg Рус патшалыгы Викиҗыентыкта

«Рус патшалыгы» — бу чор Россиясенең рәсми исеме.[7]

1547 елда Бөек Мәскәү кенәзлеге кенәзе Иван IV Явыз патша дәрәҗәсен ала[8].

1721 елда Төньяк сугышыннан соң, патша Пётр I Россия империясе итеп игълан итә.

ТарихҮзгәртү

Иван IV идарәсеҮзгәртү

Борис Годунов идарәсеҮзгәртү

  Төп мәкалә: Борис Годунов

Дәүләт башлыкларыҮзгәртү

     формаль идарә иткән патша
     регент булган патша
Патша Портрет Идарә чоры Комментарий
Иван IV   15471584 [9]
Симеон Бикбулатович
 
15751576 [10]
Фёдор I Иванович   1584—1598 [11]
ru:Ирина I Годунова   1598 [12]
Борис I Годунов   1598—1605 [12]
Фёдор II Борисович   1605 [13]
ru:Лжедмитрий I   1605—1606 [14]
ru:Василий IV Шуйский   1606—1610 [15]
ru:Владислав IV
Владислав Жигимонтович
  1610—1612 [16]
Михаил I Фёдорович   1613—1645 [17]
Патриарх Филарет [прим. 1]   1619—1633 [18]
Алексей I Михайлович   1645—1676 [19]
Фёдор III Алексеевич   1676—1682 [20]
ru:Софья Алексеевна   1682—1689 [21]
Иван V Алексеевич   1682—1696 [22]
Пётр I   1682—1721 [23]

ПарламентҮзгәртү

Административ бүленешҮзгәртү

Сайланылган администрацияҮзгәртү

Гаскәрләр (җир һәм диңгез гаскәре)Үзгәртү

ДипломатияҮзгәртү

ГеральдикаҮзгәртү

Акча системасыҮзгәртү

ИкътисадҮзгәртү

XVI гасыр азагында илдә 220 шәһәр, матди җитештерү һөнәрчелек дәрәҗәсендә үсүе, территориаль специализация процесслары дәвам итә иде. Дәүләт эченә Идел буе ханлыкларны кушуыннан соң Көнчыгыш илләре белән сәүдә үсә башлады.

ДинҮзгәртү

Фән һәм мәгарифҮзгәртү

Борынгы Христианлыкның пакълыгы югалган дип саналган илләрдән чыгышлы галимнәр тәэсире «иманны какшата ала» дигән фикернең Россиянең җәмгыятендә таралганлыгы сәбәпле систематик мәгарифнең таралуга озак вакыт дәвамында юл бирмәде[24].

Шуңа карамастан, XVII гасыр уртасында систематик мәгариф нигезләнә һәм үсә башлый. Бу үзгәрешләргә патша Алексей Михайловичның үзенең шәхси югары укымышлылыгы да йогынты ясый[25][26].

Мәдәният һәм сәнгатьҮзгәртү

МузыкаҮзгәртү

СпортҮзгәртү

Шулай ук карагызҮзгәртү

ИскәрмәләрҮзгәртү

  1. Костомаров Н. И. Русская история в жизнеописаниях её главнейших деятелей. Olma Media Group, 2004 [1]
  2. Кругосвет — Онлайн-энциклопедия [2]
  3. Российский и русский 2012 елның 2 ноябрь көнендә архивланган. — Грамота.ру
  4. Зимин А. А., Хорошкевич А. Л. Россия времени Ивана Грозного. Москва, Наука, 1982 [3] 2012 елның 10 гыйнвар көнендә архивланган.
  5. Перевезенцев, С. В. Смысл русской истории, Вече, 2004
  6. «22 октября 1721 года в Петербурге в Троицком соборе царю Петру I был поднесён титул „император“. Принято считать, что именно в этот день Российское царство официально превратились в Российскую империю и начался отсчёт нового, имперского периода в истории страны.» См.: Агеева О. Г. Титул императора Петра I и понятие «империя» в России в первой четверти XVIII в. // Межславянские взаимоотношения и связи. М., 1999. С. 5
  7. 7,0 7,1 Хорошкевич А. Л. Символы русской государственности.- М.: Изд-во МГУ, 1993. ISBN 5-211-02521-0 — C.40
  8. Именной царский указ «О титулах царском и государевой печати» (1667 г.).
  9. ИВАН IV Грозный
  10. СИМЕОН Бекбулатович
  11. ФЕДОР Иванович
  12. 12,0 12,1 БОРИС ГОДУНОВ
  13. ФЕДОР Борисович
  14. ЛЖЕДМИТРИЙ I
  15. ВАСИЛИЙ IV Шуйский
  16. ВЛАДИСЛАВ IV Ваза
  17. МИХАИЛ Федорович
  18. ФИЛАРЕТ (Романов)
  19. АЛЕКСЕЙ Михайлович
  20. ФЕДОР Алексеевич
  21. СОФЬЯ Алексеевна
  22. ИВАН V Алексеевич
  23. ПЕТР I Великий
  24. Кириллин В. М. Русская образованность в X—XVII веках. Первые попытки создания в Московской Руси систематических школ в XVII в.
  25. Зиборов В. К., Лобачев С. В. Алексей Михайлович // Словарь книжников и книжности Древней Руси. Вып. 3 (XVII в.). Ч. 1. С. 70-72.
  26. Белоброва О. А. Морозов Борис (Илья) Иванович // Словарь книжников и книжности Древней Руси. Вып. 3 (XVII в.). Ч. 2: И—О. СПб., 1993. С. 362—363.
  27. Статья про гусли в Российском гуманитарном энциклопедическом словаре(үле сылтама)
  1. Являлся соправителем своего сына Михаила Федоровича

ӘдәбиятҮзгәртү

СылтамаларҮзгәртү