Әсән (Дүртөйле районы)

Әсән (рус. Асяново) — Башкортостанның Дүртөйле районындагы татар авылы, авыл җирлеге үзәге. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 1479 кешенең яшәве мәгълүм.[3] Күәш елгасы өстенә урнашкан.

Әсән
Дәүләт Flag of Russia.svg Россия
Нәрсәнең башкаласы Асяновский сельсовет[d][1]
Административ-территориаль берәмлек Асяновский сельсовет[d] һәм Бөре өязе
Халык саны 1479 кеше кеше (2010)[2]
Почта индексы 452315

Тарихи мәгълүматҮзгәртү

Беренче мәртәбә Әсәнлеләрнең җиргә хокук турындагы материалларда искә алына. Анда язылганча, типтәрләр Җәлдәк вулысы җирләренә Уфа төбәк кәнсәләриясе тарафыннан урнаштырылган.[4]

Әсән мәдрәсәсеҮзгәртү

XX гасыр башында авыл ике мәхәлләгә бүленгән. Берсе кадими, икенчесе — җәдиди була. Җәдит ягындагы икенче мәхәллә мәчетендә имам булып Шәехзадә Бабичның атасы Мөхәммәтзакир хәзрәт тора. Мәчет янында гына ике катлы мәдрәсә, тулай торак, ашханә, келәтләр. Мәчетне дә, мәдрәсәне дә Дүртөйле төбәгендә иң бай һәм укымышлы кешеләрнең берсе булган Сәхипзадә Мәкъсүтов салдырган. IV Дәүләт думасына депутат булып сайланган алдынгы карашлы бай Әсәндәге мәдрәсәне тирә-як төбәкнең мәдәният, мәгърифәт үзәгенә әверелдерә. Хуҗасы исеме белән, «Мәдрәсәи Максуди» дип йөртелгән уку йортында яңача предметлар укытыла; мөгаллимнәр арасында Уфадан, Казаннан, Екатеринбургтан килгән зыялылар да була.

300ләп шәкерт укыган шушы мәдрәсәдә 1904—1906 еллар тирәсендә чып-чын татар театры барлыкка килә. Дәреслекләр, уку әсбаплары юнәтү, шәкертләрнең өс-башларын карап, тамакларын туйдыру белән генә чикләнмичә, Сәхипзадә Максудов үз мәдрәсәсендә театр почмагы да булдыра, сәхнә мәйданчыгы эшләтеп, аны затлы чаршау белән җиһазлап куя. Бабич бик тиз арада Әсәндәге татар театрының җанына әверелә.

«Мәдрәсәи Максуди» шәкертләре Г.Камалның яңа чыккан пьесасы «Беренче театр»ны Дүртөйлегә барып куялар. Бу бистәдә «Икбал» дигән зур көтепханә эшли. Спектакль шул көтепханә залларының берсендә куела. Шәехзадә Хәмзә бай ролен башкара.[5]

Атаклы кешеләрҮзгәртү

Икътисад һәм социаль тармакҮзгәртү

Урта мәктәптә 2006 елга кадәр татарча гына укытылды, башкортлаштыру сәясәте сәбәпле рус теленә күчәргә мәҗбүр булганнар.

СПК колхоз "Әсән", ГУП "Әсән" кирпеч заводы (дивар материаллары, кирпеч)

МәдәниятҮзгәртү

Башкортстан Республикасының милли әдәбият музее филиалы - Шәехзадә Бабичның Йорт-музее бар.

"Сердәш" вокальный ансамбле - "Түгәрәк уен" татар фольклорының II Бөтенрәсәй фестиваленең Лауреаты (Төмән, 2009).

ДемографияҮзгәртү

Халык саны
2010[2]
1479

2002 елның сәер халык исәбен алу вакытында авыл халкының 49%ы башкорт итеп яздырылган, татарлар 47%ка калдырылган.

Географик урынлашуҮзгәртү

  • район үзәгенә кадәр (Дүртөйле): 12 км
  • якындагы тимер юл станциясенә (Уфа): 129 км

ИскәрмәләрҮзгәртү

СылтамаларҮзгәртү