Түлә-Буга

Түлә-Буга (tat. lat. Tülə-Buƣa, ﺗوﻟﻪ-ﺒِوﻌﺎ) - Алтын Урда ханы (12871291). Тарбуның улы, Батуның туруны [1], Туда-Мәнгү дәвамчысы.

Түлә-Буга
Алтын Урданың өченче ханы
Вазыйфада
1287 – 1291
Аңа кадәр Туда-Мәнгү
Дәвамчысы Туктай
Җучи Олысының сигезенче хакиме
Туган XIII гасыр
Алтын Урда
Үлгән 1291(1291)
Әти Тарбу

ТарихҮзгәртү

 
Алтын Урда 1300 елда

Хакимияткә килүҮзгәртү

Мәнгүтимер үлгәннән соң тәхет өчен көчле көрәш башлана. Мәнгүтимер васыятендә хан тәхетен үзенең туганының улы Түлә-Бугага багышлаган булса да, аның васыятен үтәмичә, тәхеткә үз энесе Туда-Мәнгү (12821287) менеп утыра. Туда-Мәнгүнең дәүләт белән идарә итә алмавы хан варислары—Мәнгүтимернең энеләре һәм уллары арасында ризасызлык хисе уята. Аны тәхеттән ваз кичәргә мәҗбүр итәләр. Васыятьне үтәп, тәхеткә Түлә-Буга килә (1287—1291).

ЯуларҮзгәртү

Түлә-Буга белән Туда-Мәнгү Маҗарстанга һәм Πүлшәга яуларда катнашкан (1285-1287).

1288 елда Pәзән һәм Мөрәм кенәзлекләренә яу белән бара, күтәрелешне бастыра.

ҮлемҮзгәртү

Бәкләрибәк Нугайга каршы көрәштә вафат булган: Нугай Мәнгүтимернең Туктай дигән улы белән дуслашып ала да Түлә-Буганы да, Туктайның ир туганнарын да үтертеп бетерә.

Түлә-Буга идарә итү чоры - Алтын Урданың чуалыш дәвере. Эчке чуалышлар сәбәбе - төмән Нугайның эшчәнлеге һәм мәкерләре.

Түлә-Буга үтергәннән соң тәхеткә Туктай утыра һәм 12911312 елларда идарә итә.

Моны да карагызҮзгәртү

Элгәре:
Туда-Мәнгү
Алтын Урда ханы

12871291
Аннары:
Туктай

ИскәрмәләрҮзгәртү

  1. оныгының улы

ӘдәбиятҮзгәртү

  • Равил Фәхретдинов. ТАТАР ХАЛКЫ ҺӘМ ТАТАРСТАН ТАРИХЫ.
  • Вернадсᴋи Г. В. Монголы и уpыcь = The Mongols and Russia / Пер с англ. Е. П. Беренштейна, Б. Л. Губмана, О. В. Строгановой. — Твир, М.: ЛЕАН, АГРАФ, 1997. — 480 с. — 7000 экз. — ISBN 5-85929-004-6
  • Мыськов Е. П. Политическая история Золотой Орды (1236—1313 гг.). — Волгоград: Издательство Волгоградского государственного үнивирcиᴛиᴛа, 2003. — 178 с. — 250 экз. — ISBN 5-85534-807-5
  • Почекаев Р. Ю. Цари ордынские. Биографии ханов и правителей Золотой Орды. — СПб.: ЕВРАЗИЯ, 2010. — 408 с. — 1000 экз. — ISBN 978-5-91852-010-9
  • Селезнөв Ю. В. Элита Золотой Орды. — Казань: Издательство «Фэн» АН РТ, 2009. — 232 с.