Илмән тауларырус. Ильме́нские го́рыРоссия Федерациясе Көньяк Уралдагы Чиләбе өлкәсенең Мияс шәһәре янындагы тау сыртлары.

Илмән таулары
Сурәт
Дәүләт  Россия
Административ-территориаль берәмлек Чиләбе өлкәсе һәм Свердловск өлкәсе
Диңгез дәрәҗәсе өстендә биеклек 754 метр
Тау сырты Урал таулары
Материал төре таргылташ
Мирас статусы Бөтендөнья мирасы алисемлегенә керә торган объект[d]
Эра ташкүмер дәвере[d]
Озынлык 28 km
Киңлек 15 km
Бөтендөнья мирасы исемлегенә кертелү критерие (vi)[d], (vii)[d] һәм (viii)[d]
Карта
 Илмән таулары Викиҗыентыкта

Географиясе үзгәртү

Илмән сыртлары көнчыгыштан урманлы-таулы күлләр белән чиктәш, ә көнбатыштан Мияс елгасы үзәненең аръягында Урал тауларының төп сыртлары китә, шулай итеп Илмән сыртлары үз географик киңлегендә Урал тауларының көнчыгыш сиге булып тора.

Иң югары ноктасы — Илмән (755 м). Көньякта Илмән таулары Ирәндек сыртлары белән дәвам итә (ИрәндекБашкортстанның Учалы районы территориясе).

Тасвирламасы үзгәртү

Тау токымнары төрлелеге катлаулы һәм дәвамлы геологик тарихы белән бәйле, бу тарих 2,3 миллиард ел исәпләнә.

Иң зур гыйльми киммате пегматит юлаклары белән бәйле — биредә миаскит, гранит, топаз, гранат,сиенит аквамарин, фенакит, циркон, сапфир, турмалин, амазонит һәм башкалар очрый.

1920 елда Илмән таулары Россиядә булдырылган минераллар тыюлыкларның тәүгеләренең берсе — Илмин тыюлыгы биләмәсенә кереп китә[1].

1824 елда Илмәнгә килгән немец минералогы И. Н. Менге аның башлангыч тасвирламасын яза һәм 1825 елда ул: "Дөньяның бөтен минераллары бер искиткеч сыртта җыелган кебек һәм алда бу җәһәттән күп ачышлар көтә әле," — дип күрәзәләгән[2][3]

Этимологиясе үзгәртү

Илмән сырты Илмән күленә һәм Илмән тыюлыгына үзенең атамасын биргән. Илмән күле электән русча рус. Ильмень, Эльмень дип аталып килгән (1736, 1742 елдагы карталар);Петр Симон Паллас аны Именкуль дип атаган (башкортча синонимы — «хәвефсез күл») [4].

Шул ук вакытта Чиләбе өлкәсенең географы, топонимисты Шувалов Николай Иванович үзенең "От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь" дигән сүзлегендә атаманы башкортларның тотемы — имән агачыннан килеп чыккандыр дип фаразлый[5].[6]

Галерея үзгәртү

 
Миасс янында Илмән сырты
 
Илмән сырты
 
Илмән тыюлыгында Илмән сырты
 
Илмән күренеше
 
Илмән карагайлары
 
Илмән күле
 
Илмән таулары
 
Тау юллары

Искәрмәләр үзгәртү

  1. Ильменские горы
  2. Летопись.(үле сылтама) Оренбургского края
  3. География Челябинской области / Автор М. А. Андреева, А. С. Маркова — Челябинск: Южно-Уральское книжное издательство, 2002. — С. 124. — 20000 экз.
  4. Озеро Ильменское
  5. Шувалов Н. И. // От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь. — 2-е изд., переработанное и дополненное. — Челябинск: Южно-Уральское книжное издательство, 1989. — 160 с. — ISBN ISBN 5-7688-0157-7
  6. От Парижа до Берлина по карте Челябинской области.

Чыганаклар үзгәртү

  • Большая советская энциклопедия//Ильменские горы
  • География Челябинской области / Автор М. А. Андреева, А. С. Маркова — Челябинск: Южно-Уральское книжное издательство, 2002. — С. 122. — 20000 экз
  • Шувалов Н. И. // От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь. — 2-е изд., переработанные и дополненное. — Челябинск: Южно-Уральское книжное издательство, 1989. — 160 с.

Сылтамалар үзгәртү