Гданьск

Пүлшә шәһәре
(Данциг битеннән юнәлтелде)

Гданьск (пол. Gdańsk  [ˈgdaɲsk], кашуб. Gduńsk, лат. Gedanum, Dantiscum, 13081466 һәм 17931945 елларда Да́нциг, алман. Danzig) — Польша шәһәре, Поморье воеводалыгының административ үзәге.

Гданьск
Gdańsk һәм Gduńsk
флаг Гданська[d]герб Гданьска[d]
Gdansk flag.svgPOL Gdańsk COA.svg
Collage of views of Gdansk.jpg
Нигезләнү датасы Ошибка Lua в Модуль:Wikidata2 на строке 646: attempt to concatenate field 'presumably' (a nil value).
Рәсми исем Данциг, Danzig, Данціґ, Данцыг һәм Dantzig
Демоним gdańszczanin[1], gdańszczanka[2] һәм gdanskano
Шигарь тексты Nec temere, nec timide
Дәүләт Flag of Poland.svg Пүлшә[3]
Нәрсәнең башкаласы Данциг азат шәһәре[d], Гданьское воеводство[d], Гданьское воеводство[d] һәм Рейхсгау Данциг — Западная Пруссия[d]
Административ-территориаль берәмлек Поморское воеводство[d]
Диңгез, күл яки елга эчендә яки янында урнашуы Гданьский политехнический университет[d] һәм Висла
Хөкүмәт башлыгы Дулькевич, Александра[d]
Халык саны 464 254 кеше кеше (31 декабрь 2017)[4]
Административ бүленеше Aniołki[d], Brętowo[d], Brzeźno[d], Chełm[d], Jasień[d], Kokoszki[d], Krakowiec-Górki Zachodnie[d], Letnica[d], Matarnia[d], Młyniska[d], Nowy Port[d], Олива[d], Olszynka[d], Orunia-Św. Wojciech-Lipce[d], Osowa[d], Piecki-Migowo[d], Przeróbka[d], Przymorze Małe[d], Przymorze Wielkie[d], Rudniki[d], Siedlce[d], Stogi[d], Strzyża[d], Suchanino[d], Śródmieście[d], Ujeścisko-Łostowice[d], VII Dwór[d], Wrzeszcz Dolny[d], Wrzeszcz Górny[d], Wzgórze Mickiewicza[d], Zaspa-Młyniec[d], Zaspa-Rozstaje[d], Żabianka-Wejhera-Jelitkowo-Tysiąclecia[d], Wyspa Sobieszewska[d] һәм Orunia Górna-Gdańsk Południe[d]
Диңгез дәрәҗәсе өстендә биеклек 180 ± 1 метр
Сәгать поясы UTC+01:00 һәм Үзәк Аурупа вакыты[d]
Кардәш шәһәр Нур-Солтан[5][6], Бремен[5][7], Бытув[d], Кливленд[5][8], Калининград[9][10][11], Марсель[5][12], Ницца[5][13], Әдис[5][14][15], Роттердам[5][16], Сефтон[d][5][17], Санкт-Петербург[5][18], Вилнүс[5][19], Турку[5][20], Барселона[21], Һелсиңөр[21], Руан[21], Ньюкәсл-апон-Тайн[21], Шаңхай[21], Палермо[21], Омск[21][22][23], Гент[21], Кальмар[d][24][25], Наваполатск[21] һәм Риека[21]
Моның хуҗасы Городской центр спорта и отдыха[d], Stadion im. Zbigniewa Podleckiego[d] һәм PGE Arena[d]
Чиктәш дәүләтләр Сопот[d], Гдынә, Картузский повят[d], Гданьский повят[d], Новодвурский повят[d], Гданьск култыгы, Жуково[d], Кольбуды[d], Прущ-Гданьский[d], Пручч-Гданьски[d], Цедры-Вельке[d] һәм Стегна[d]
ХФӘ билгесе gdaɲsk
Мәйдан 262 ± 1 км²
Почта индексы 80-008–80-958, 80-008 һәм 80-958
Рәсми веб-сайт gdansk.pl
Gdansk DK.svg
Collage of views of Gdansk.jpg
Беренче язма телгә алу 997
Җирле телефон коды 58
Яһүд энциклопедиясе коды 11090
Нумир тамгасы куды GD
Монда җирләргәннәр төркеме Категория:Похороненные в Гданьске[d]
Бу якта төшерелгән фильмнар төркеме Категория:Фильмы, снятые в Гданске[d]
Open Data portal Open data in Gdansk[d]
Викискладта карталар төркеме Category:Maps of Gdańsk[d]
Commons-logo.svg Gdańsk Викиҗыентыкта

Халык саны — 460 517 кеше (2011), Польшаның халык саны буенча алтынчы шәһәре, Сопот һәм Гдыня шәһәрләре белән Труймясто (ягъни Өч шәһәр) агломерациясене тәшкил итә.

ГеографияҮзгәртү

Гданьск Балтыйк диңгезе (Гданьск култыгы) буенда урнашкан.

Гданьск климаты
Күрсәткеч Гый Фев Мар Апр Май Июн Июл Авг Сен Окт Ноя Дек Ел
Абсолют максимум, °C 11,2 12,8 19,7 25,8 29,3 32,1 34,9 34,2 30,2 24,3 16,6 14,0 34,9
Уртача максимум, °C 1,5 1,9 6,8 12,5 17,9 18,8 20,4 20,1 16,4 11,8 6,0 2,9 11,4
Уртача минимум, °C −3,5 −2,5 −0,1 4,1 8,1 12,0 13,6 12,7 11,0 6,6 2,4 −0,9 5,3
Абсолют минимум, °C −23,8 −23 −17,5 −6,9 −2 0,9 4,1 2,0 −2,9 −5,8 −12,4 −16,6 −23,8
Чыганак: http://www.stat.gov.pl/cps/rde/xchg/gus

ТарихҮзгәртү

Шәһәр 997 елда беренче тапкыр телгә алынган. 10—13 гасырларда Көнчыгыш Помор кензәлегенең үзәге. 1793—1918 елларда Пруссия кулы астында, соңрак Алмания составында булган. 1919 елда Версаль килешүе буенча "Азат шәһәр" дип игълан ителде.

1939 елда Алмания Польшадан Гданьскны кире кайтарырга һәм Көнчыгыш Пруссия белән элемтә өчен юлларны бирергә таләп итте. Польшаның баш тартуы Икенче бөтендөнья сугышының башлануына сәбәп булган. 1939-1945 елларда алман оккупациясе астында.

Икенче бөтендөнья сугышы вакытында җитди зыян күргән. Сугыштан соң шәһәрдә яңа торак урыннар һәм җәмәгать биналары пәйда булганнар.

ИкътисадҮзгәртү

Гданьск портының еллык йөк әйләнеше якынча 20 млн. т. тәшкил итә. Гданьск аша күмер, урман һ.б. нәрсәләр читкә чыгарыла; читтән руда, фосфатлар һ.б. китерелә. Сәнәгатьтә машиналар төзү, аеруча көмәләр төзү, электротехника алдынгы урыннарда. Химия (лак, буяулар), азык-төлек, нефть эшкәртү, тегүчелек сәнәгатьләре дә үсеш алганнар.

МәдәниятҮзгәртү

 
Польшада Татар уланына һәйкәл.2010.Гданьск

Гданьск — мөһим мәдәният үзәге. Униерситет, политехника, педагогия, табибият, диңгезчелек институтлари, һ.б. уку йортлары, опера һәм драма театрлары бар.

Мигъмарият һәйкәлләре: Рәтүш (14—15 гасырлар), Изге Мәрьям костёлы (14—16 гасырлар), Олы арсенал (17 гасыр башы) һ.б.

Татар уланы һәйкәлеҮзгәртү

2010 елда Гданьск шәһәрендә «Речь Посполитая (Польша) татарына һәйкәл» ачылды.[26]

ГалереяҮзгәртү

Танылган шәхесләрҮзгәртү

ИскәрмәләрҮзгәртү

  1. https://sjp.pwn.pl/so/gdanszczanin;4436509.html
  2. https://sjp.pwn.pl/so/gdanszczanka;4436510.html
  3. archINFORM — 1994.
  4. http://demografia.stat.gov.pl/bazademografia/Tables.aspx
  5. 5,00 5,01 5,02 5,03 5,04 5,05 5,06 5,07 5,08 5,09 5,10 http://www.gdansk.pl/urzad/wspolpraca,1620.html
  6. https://www.gdansk.pl/urzad-miejski/biuro-prezydenta/astana-akmola-kazachstan,a,1628
  7. https://www.gdansk.pl/urzad-miejski/biuro-prezydenta/brema-niemcy,a,1629
  8. https://www.gdansk.pl/urzad-miejski/biuro-prezydenta/cleveland-usa,a,1630
  9. https://www.gdansk.pl/urzad-miejski/kancelaria-prezydenta/miasta-partnerskie,a,1620
  10. https://www.klgd.ru/city/twins/
  11. https://www.gdansk.pl/urzad-miejski/biuro-prezydenta/kaliningrad-federacja-rosyjska,a,1645
  12. https://www.gdansk.pl/urzad-miejski/biuro-prezydenta/marsylia-francja,a,1633
  13. https://www.gdansk.pl/urzad-miejski/biuro-prezydenta/nicea-francja,a,1656
  14. https://www.gdansk.pl/urzad-miejski/biuro-prezydenta/odessa-ukraina,a,1657
  15. https://omr.gov.ua/ua/international/goroda-partneri/gdansk-polsha/
  16. https://www.gdansk.pl/urzad-miejski/biuro-prezydenta/rotterdam-holandia,a,1658
  17. https://www.gdansk.pl/urzad-miejski/biuro-prezydenta/sefton-wielka-brytania,a,1659
  18. https://www.gdansk.pl/urzad-miejski/biuro-prezydenta/sankt-petersburg-federacja-rosyjska,a,1662
  19. https://www.gdansk.pl/urzad-miejski/biuro-prezydenta/wilno-litwa,a,1667
  20. https://www.gdansk.pl/urzad-miejski/biuro-prezydenta/turku-finlandia,a,1671
  21. 21,0 21,1 21,2 21,3 21,4 21,5 21,6 21,7 21,8 21,9 http://www.gdansk.pl/urzad/wspolpraca,1621.html
  22. https://www.gdansk.pl/download/2013-08/47577.pdf
  23. http://admomsk.ru/web/en/city/international/foreign#gdansk
  24. https://www.gdansk.pl/urzad-miejski/biuro-prezydenta/kalmar-szwecja,a,1632
  25. https://www.kalmar.se/download/18.3d99d73715c38c8a9e14a7f/1496845540237/Vanortsavtal_Gdansk_1991.pdf
  26. Һәйкәл ачылу