Ирек мәйданы (Казан)

Ирек мәйданы (рус. Плошчадь Свободы) — Казанның тарихи үзәгендә урнашкан мәйдан, шәһәрнең иң мөһим ике мәйданнарының берсе. Казан ханлыгының Иреге өчен сугыш вакытында 1552 елда Ирек мәйданы урынында канкойгыч бәрелешләр булган.

Ирек мәйданы
Элеккеге исемнәр тиятьıр мәйданы
Төбәк Татарстан
Шәһәр Казан
Район Вахитов
Кисеп үтә
Пушкин урамы

Мәйдан аша төньяктан көньякка баручы Карл Маркс һәм тиятьıр урамнары һәм көнбатыштан көнчыгышка баручы Карл Маркс һәм Олы Кызыл урамнары баралар.

ТарихҮзгәртү

Идел буе Болгары һәм Казан ханлыгы чорында Ирек мәйданы урынында Казан шәһәренең чиге булган, нәкъ монда Арча капкасы урнашкан булган. Казан шәһәрендә ике ныгытмалар боҗрасы булган: Казан кирмәне (иң сакланган дивар) һәм Казан бистәсенең дивары (урысча Казанcкᴎ посад). Арча капкасы аша Казан бистәсеннән Арча кырына таба юл барган.

1552 елда Казанны басып алган вакытында Арча кырында Казан ханлыгының мөстәкыйльлеге өчен канкойгыч сугыш булган, шулай итеп Ирек өчен булган сугыш урынында хәзер Ирек мәйданы урнашкан.

1928 елга кадәр Ершов урамы Арча кыры урамы исемен йөрткән.

Казан ханлыгын басып алганнан соң тиятьıр мәйданы дип аталган. Хәзерге исемен 1924 елның 23 сентәбреннән йөртә.

ХХ гасырның башына кадәр хәзрге мәйдан урынында беренче шәһәр тиятьıры урнашкан, ә опера һәм балет тиятьıры урынында Державин бакчасы урнашкан. Төрле вакытларда бакчада ике һәйкәл урнашкан булган: Державин һәйкәле (18701932 еллар, җимерелгән, 2003 елда торгызылган) һәм Кутузов һәйкәле (1915 ел).

1951 елда бирегә Сталин һәйкәле куелган Беренче Май мәйданыннан Ленин һәйкәле күчерелгән. 1954 елда мәйдан үзәгендә, яңа тиятьıр төзелеше белән бәйле мәйданны яңадан төзекләндерү сәбәпле, яңа Ленин һәйкәле куелган.

Сәвит дәверендә биредә гомумшәһәр беренче май һәм октәбер демонстрацияләре үткәрелгән булган. Сәвиттан соңгы дәвердә мәйданда шулай ук гадәттә протест митинглары һәм акцияләре, башка җәмәгать чаралары үткәрелә.

Әһәмиятле биналар һәм корылмаларҮзгәртү

ТранспортҮзгәртү

Мәйдан аша автобуслар, тралᴎбыслар йөриләр, 2008 елга кадәр трамайлар да йөргәннәр.

ГәләрәйҮзгәртү

ИскәрмәләрҮзгәртү


Казанның истәлекле урыннары