Zäñgär taypılma

Zäñgär taypılma, şulay uq şämäxä taypılma — ximik elementlarnıñ spektr sızıqlarınıñ şämäxä (qısqa dulqınlı) yaqqa taypılışı. Qızıl taypılmağa qarşı tora.

Qızıl häm zäñgär taypılmalar
Gravitatsion qırda töşkändä fotonnıñ zäñgär taypılması

Küreneş bar diapazonnar öçen küzätelä, şuña kürä tös - şartlı atama.

TaswirҮзгәртү

Taypılma parametrı

 

biredä

  ,   — küzätü noqtalarında dulqın ozınlıqları (küzätü häm çığaru noqtalarında)

Çığanaq spektrınıñ dulqın ozınlığınıñ Doppler taypılması,   - nur tizlege,   - tulı tizlek

 

Qızıl taypılma öçen bu paramtetr uñay 0 ... +∞, zäñgär taypılma öçen - tiskäre −1 ... 0.

Gravitatsion zäñgär taypılma absolüt, zurraq gravitatsion qırda kvantnıñ yışlığı arta.

Ğomumi çağıştırmalılıq teoriäsendä Albert Eynşteyn gravitatsion taypılmanı aldan äytä. Sızqça yaqınçalıqta

  ,
biredä   ,   - gravitatsion potensiallar küzätü häm nurlandıru noqtalarında

  küzätü noqtasında potensial zurraq oçraqta (module keçeräk, tiskäre zurlıq)

Zur gravitatsion qırı belän massiv obyektlar öçen (neytron yoldız, qara tişek), sfera öçen:

 

biredä

massa  , radius  

  - gravitatsion radius

Taypılma dulqın ozınlığına bäyle bulmıy, törle diapazonnarda dulqın ozınlığı üzgärä.

SıltamaҮзгәртү