Һайнрих Бөлл

Һайнрих Теодор Бөлл (алманча Heinrich Theodor Bɵll, 21 дᴎкәбеp 1917, көльн16 июль 1985, Лангенбройх) — алман язучысы, тәрҗемәче, Нобел премиясе лауреаты (1972).

Һайнрих Бөлл
Bundesarchiv B 145 Bild-F062164-0004, Bonn, Heinrich Böll.jpg
Туган телдә исем алман. Heinrich Theodor Böll
Әйтелеш
Туган 21 декабрь 1917(1917-12-21)[1][2][3][…]
Көлн, Рейн правинсәсе, Пруссия кыйраллыгы[d]
Үлгән 16 июль 1985(1985-07-16)[1][2][3][…] (67 яшь)
Langenbroich[d], Кройцау, Дюрен[d], Көлн административ бүлгесе[d], Төньяк Райн-Вестфалия, Федератив Алмания Җөмһүрияте[4]
Күмү урыны Старое кладбище Мертен[d]
Ватандашлыгы Flag of Germany.svg Алмания
Әлма-матер Көлн үнивирситите[d]
Һөнәре җыр сүзләрен язучы, сценаричы, тәрҗемәче, шагыйрь, новеллачы, язучы, автыр
Җефет Annemarie Böll[d]
Балалар René Böll[d] һәм Raimund Böll[d]
Катнашкан сугышлар/алышлар Икенче бөтендөнья сугышы
Heinrich Böll (signature).jpg

Commons-logo.svg Һайнрих Бөлл Викиҗыентыкта

Һайнрих Бөлл һәйкәле (Берлин)

Тәрҗемәи хәлеҮзгәртү

Һайнрих Бөлл 1917 елның 21 декабрендә көльн шәһәрендә, католик динендәге һөнәрмәннәр гаиләсендә туа. 1924-1928 елларда католиклар мәктәбендә укый, аннары укуын көльн шәһәренең Кайзер Вилһельм исемендәге һимназиясендә дәвам итә һәм аны 1936 елда тәмамлый. Башта агач эше остасы, аннары китап кибетендә сатучы өйрәнчеге булып хезмәт итә. Балачакта ук шигырьләр һәм хикәяләр яза башлый. Шул ук көльн шәһәрендә урта мәктәпне тәмамлаган Бөлл үз сыйныфташлары арасында Һитлерүгендка керми калган балаларның берсе була. Бер елдан соң аны империя хезмәт лагерьларының берсенә эшкә җибәрәләр.

1939 елда Бөлл көльн үнивирcиᴛиᴛена укырга керә, ләкин озакламый аны әрмегә (вермахтка) алалар. Икенче бөтендөнья сугышы елларында (1939-1945) җәяүле гаскәри булып Фpaнcадә хезмәт итә, Украинадагы һәм Кырымдагы бәрелешләрдә катнаша. 1942 елда Бөлл Анне Мари Чехка өйләнә, һәм аның ике ир баласы туа. 1945 елның апрелендә Бөлл үз теләге белән Әᴍᴎpикə Кушма Штатлары гаскәрләренә әсирлеккә бирелә.

Сугыштан соң яңадан агач эше остасы булып эшли, аннары көльн үнивирcиᴛиᴛенда укуын дәвам итә, филология буенча белгечлек ала.

Һайнрих Бөллнең әсәрләре 1947 елда басыла башлый. Сугыштан соңгы елларда ул "Поезд үз вакытында килеп җитте" повесте (Der Zug war pünktlich, 1949), "Юлчы, Спа…га килсәң" хикәяләр җыентыгы (Wanderer, kommst du nach Spa…,1950) һәм "Адам, син кайда булдың?" романы (Wo warst du, Adam?, 1951) аша киң катлам укучыга билгеле була.

1950 елда Бөлл "47ләр төркеме" әдәбият берләшмәсенә керә. 1952 елда ул асылда бу берләшмәнең манифесты булган "Хәрабәләр әдәбияты" исемле мәкаләсендә "яңа" — гадирәк һәм дөреслеккә юл тоткан, чынбарлыкка бәйле булган алман телен булдырырга чакыра.

1967 елда Бөлл Алманиядә бик абруйлы саналган Георг бүхнер премиясен ала. 1971 елда аны Алмания ПЕН-клубы президенты итеп сайлыйлар, соңрак ул халыкара ПЕН-клубны да җитәкли.

Файл:De schrijver staat de pers te woord, rechts naast hem Heinrich Bɵll, Bestanddeelnr 927-0020.jpg
Солженицын Бөллнең көльн шәһәрендәге өе каршында. 14 фᴎврәᴫ, 1974 ел

1972 елда ул, сугыштан соң Алманиядә өченче язучы буларак (беренче икесе — Герман Һессе һәм Нелли Закс), Нобел премиясен ала. Нобел комитетының бу карарына башлыча язучының "Хатын-кыз белән төркем портреты" исемле романы (1971) сәбәп була, аңарда Бөлл Алманиянең XX гасырдагы тарихы панорамасын җәелдерә.

Бөлл СССРнең сугыштан соңгы китап сөючеләре арасында беренче һәм иң популәр Көнбатыш Алмания язучысы булды, аның әсәрләре рус теленә күпләп тәрҗемә ителде. 1952-1973 елларда аның 80ләп хикәясе, күпсанлы ᴨувиcлары, романнары һәм мәкаләләре басылып чыкты, ә аларның тиражы һәрвакыт АФРдагыга караганда күбрәк булды. Язучының сугышка каршы һәм ныклы гражданлык позициясе, гаделлеге, кешелеклелек кыйммәтләрен һәрдаим алга сөрүе, сугыштан соңгы чынбарлыкка тәнкыйтьчел карашлары моңа сәбәп булгандыр.

Язучы ССРБда берничә тапкыр эшлекле сәфәр кунагы булып китә (1962, 1965, 1966, 1970, 1972, 1975, 1979 елларда). Ләкин ул шул ук вакытта сәвит режимын да тәнкыйть утына тота. ССРБдан куылган Александр Солженицын белән Лев Копелевны үз өендә кунак итә. Солженицынның кулъязмаларын яшерен рәвештә Көнбатышка алып чыга һәм китап итеп бастырырга булыша. Нәтиҗәдә сәвит хакимияте Бөлл әсәрләрен бастыруны тыя.

Вафатыннан соң (1985) Һайнрих Бөллне көльн шәһәре янындагы Борнхайм-Мертен зиратында күмәләр.

ӘсәрләреҮзгәртү

  • Aus der «Vorzeit». 1947 (Борынгы заманнан)
  • Die Botschaft (Хәбәр). 1947
  • Der Mann mit den Messern. (Пычаклар тоткан кеше) 1948
  • So ein Rummel (Менә шундый ыгы-зыгы). 1948
  • Der Zug war pünktlich. 1949 (Поезд үз вакытында килде)
  • Mein teures Bein. 1950 (Минем газиз аягым)
  • Wanderer, kommst du nach Spa…. 1950 (Юлчы, Спа...га килсәң)
  • Die schwarzen Schafe. 1951 (Корчаңгы сарыклар)
  • Wo warst du, Adam?. 1951 (Адам, син кайда булдың?)
  • Nicht nur zur Weihnachtszeit. 1952 (Раштуа гына димәгән)
  • Die Waage der Baleks. 1952 (Балеклар үлчәве)
  • Abenteuer eines Brotbeutels. 1953 (Ипи капчыгы маҗаралары)
  • Die Postkarte. 1953 (ᴨyчᴛьı котлау кәгазе)
  • Und sagte kein einziges Wort. 1953 (Һәм ул бер сүз дә әйтмәде)
  • Haus ohne Hüter. 1954 (Хуҗасыз йорт)
  • Das Brot der frühen Jahre. 1955 (Элеккеге еллар икмәге)
  • Der Lacher. 1955 (Шамакай)
  • Zum Tee bei Dr. Borsig. 1955 (дyктыpа Борзиг белән чәй эчкәндә)
  • Wie in schlechten Romanen. 1956 (Начар романнардагы кебек)
  • Irisches Tagebuch. 1957 (Ирландия көндәлеге)
  • Die Spurlosen. 1957 (Тоттырмаслар)
  • Doktor Murkes gesammeltes Schweigen. 1955 (дyктыpа Муркеның дәшмәве)
  • Billard um halb zehn. 1959 (Унынчы яртыда бильярд)
  • Ein Schluck Erde. 1962 (Бер йотым җир)
  • Ansichten eines Clowns. 1963 (Шамакай күзлегеннән)
  • Entfernung von der Truppe. 1964 (Рөхсәтсез китү)
  • Ende einer Dienstfahrt. 1966 (Эшлекле сәфәр азагы)
  • Gruppenbild mit Dame. 1971 (Хатын-кыз белән төркем портреты)
  • Die verlorene Ehre der Katharina Blum. 1974 (Катарина Блүмның югалган намусы)
  • Fürsorgliche Belagerung. 1979 (Кайгыртучан камау)
  • Das Verməchtnis. 1948/49 (Мирас)
  • Vermintes Gelənde. 1982 (Миналанган җир)
  • Die Verwundung. (Яралану. Беренче хикәяләр)
  • Frauen vor Flusslandschaft. 1985 (Хатыннар яр буенда)
  • Der Engel schwieg. 1949-51 (Фәрештә дәшмәде)
  • Der blasse Hund. (Агарынган эт. Беренче хикәяләр)
  • Kreuz ohne Liebe. 1946/47 (Мәхәббәтсез хач)
  1. 1,0 1,1 Bibliothèque nationale de France data.bnf.fr: اوپن ڈیٹا پلیٹ فارم, платформа відкритих даних, платформа открытых данных, plateforme de données ouvertes, piattaforma di dati aperti, Opendata-Plattform, otevřená data platforma, åben-data-platform, տվյալների բաց շտեմարան, platforma za odprte podatke, plataforma de datos abierta, plataforma de dados aberta, платформа адкрытых дадзеных, платформа на отворените данни, platforma otwartych danych, ашық деректер платформасы, ачык маалыматтарды платформа, açıq məlumat platforması, ochiq ma'lumotlar platforma, açık verilerin platformu, платформа отвореног података, platforma otvorenih podataka, platforma otvorenog podataka, platforma otvorených údajov, πλατφόρμα ανοικτών δεδομένων, platformu atklātā datu, platforma atvira duomenų, platvormi avatud andmete, avoimen datan foorumi, nyílt adatok platformja, პლატფორმა ღია მონაცემები, платформа за отворени податоци, нээлттэй мэдээллийн тавцан, platformă de date deschise, platformo de malferma datumoj, open data platform, плятформа адкрытых зьвестак, Усьтэм даннойёслэн платформазы, асыҡ мәғлүмәт платформаһы, açıq malümat platforması, açıq malümat platforması, ачык малюмат платформасы, öppen dataplattform — 2011.
  2. 2,0 2,1 Encyclopædia Britannica
  3. 3,0 3,1 Internet Speculative Fiction Database — 1995.
  4. 4,0 4,1 Алмания дәүләт китапханәсе, Берлин дәүләт китапханәсе, Бавария дәүләт китапханәсе һ.б. Record #118512676 // Gemeinsame Normdatei — 2012—2016.