Франция Республикасы гимны

“Марсельеза” җыры — Франция Республикасының дәүләт гимны.
La Marseillaise” җырын француз халкында шагыйрь, драматург, җырчы һәм виолончельдә уйнаучы буларак танылган Клод-Жозеф Руже де Лиль (Claud-Joseph Rouget de l'Isle) киеренке рухи күтәренкелек халәтендә бер төн утырып чыгып язган.

“Марсельеза” Страсбург шәһәренең менә шушы йортында язылган
Flag of France.svg
Marceillaise 1.jpg
Руже де Лиль 1792 елда “Марсельеза” җырлый (XIX гасыр картинасы, авторы — Исидор Пиль)

СүзләрҮзгәртү

(дәүләт һимнының беренче куплеты)

Француз телендә
Тәрҗемәсе
Tärcemäse

Marseillaise:
Allons enfants de la Patrie,
Le jour de gloire est arrivé !
Contre nous de la tyrannie
L'étendard sanglant est levé,
L'étendard sanglant est levé !
Entendez-vous dans nos campagnes
Mugir ces féroces soldats ?
Ils viennent jusque dans vos bras.
Egorger vos fils, vos compagnes !

Кушымта:
Aux armes citoyens,
Formez vos bataillons !
Marchons, marchons
Qu'un sang impur
Abreuve nos sillons !

Марсельеза:
Әйдәгез, Ил-Ватан уллары,
Данлы көннәр якынлашты,
Безгә каршы явыз тирания
Канлы байракларын асты,
Канлы байракларын асты!
Күрәсезме, безнең авылларда
Тупас солдатлар ни кыра? –
Безнең кул җиткәнне көтеп,
Җәмәгатьләребезне суя!

Quşımta:
Корал тотып кулга,
Басыгыз сафларга!
Алга, яуга –
Дошман каны
Аксын басуларга.

Marselyeza:
Äydägez, İl-Watan ulları,
Danlı könnär yaqınlaştı,
Bezgä qarşı yawız tiraniä
Qanlı bayraqların astı,
Qanlı bayraqların astı!
Küräsezme, bezneñ awıllarda
Tupas soldatlar ni qıra? –
Bezneñ qul citkänne kötep,
Cämäğätlärebezne suya!

Кушымта:
Qoral totıp qulğa,
Basığız saflarğa!
Alğa, yawğa –
Doşman qanı
Aqsın basularğa.

Гимнның тарихыҮзгәртү

Руже де Лиль бу җырны 1792 елның 26 апрелендә Эльзас провинциясенең Страсбург шәһәрендә Австриягә сугыш игълан итәр алдыннан язган. Җиде куплетлык текст башта “Рейн армиясе өчен сугыш җыры” (Chant de guerre pour l’armée du Rhin) дип аталган.
...Маршал Лүкнер (Lukner) җитәкчелегендәге һәм Рейн елгасы буенда тупланган армия хәлиткеч бәрелешкә әзерләнә. Иртә белән үк, җырны Страсбург шәһәрендә туып үскән майор Дитрих (Dietrich) исемле бер хәрби башлык өйрәнеп ала һәм, автор өе алдына чыгып, шунда җыелган халыкка җырлап күрсәтә. Берничә көннән соң җырны Милли Гвардия солдатлары алдында да башкаралар. Җыр шул төбәктә сугышучы француз гаскәрләрендә киң таралыш таба.
Ә “Марсельеза” исеме җырга шул елның 30 июлендә береккән: бу көнне Марсель шәһәреннән килгән солдатлар аны сафларга тезелеп ил башкаласы Парижга кергәндә җырлаганнар.
Җыр тиздән бик популяр булып киткән, аны Беренче Җөмһүриятнең барлык зур фестивальләрендә җырлый башлаганнар. 1793 елда Милли конвент, “Марсельеза” барлык иҗтимагый чараларда җырланырга тиеш, дигән карар чыгарган. Ә 1795 елның 14 июлендә, француз инкыйлабының өчьеллыгы уңаеннан, аны “француз милли җыры” дип раслаганнар. Шуның белән “Марсельеза” инкыйлабның башка бер символын — “Гаскәрләр һөҗүме җыры”ннан (Le Chant du Départ) өстенрәк булып киткән.
Ләкин Беренче Җөмһүриятнең сигезенче елындагы “Брүмер дәүләт түнтәреше” милли җырны читкәрәк этәргән, һәм 1800 елның 14 июлендә “Марсельеза” соңгы тапкыр җырланган. Аны “артык Якоби рухлы” дип тапканнар. Наполеон I империясе чорында (1804-1814 елларда) ул бөтенләй тыелган булган, аның урынына “Империяне сәламләү өчен уяу булыйк” (Veillons au salut de l'Empire) рәсми булмаган гимн рәвешендә кулланылган. Бу тыю “Бурбон яңарышы” дип аталган 1815-1830 елларда да үз көчендә калган. “Июль монархиясе” һәм Наполеон III империясе вакытында “Марсельеза” тыелмаган булган, ләкин рәсми чараларда җырланмаган һәм... “оппозициянең фетнәчел җыры” дип саналган. Кыска гомерле Икенче Җөмһүрият елларында (1848-1851) да “Марсельеза”га урын табылмаган. Өченче Җөмһүриятнең Депутатлар палатасы гына аны 1879 елның 14 февралендә кабат рәсми дәүләт гимны дип игълан иткән. Дүртенче һәм Бишенче Җөмһүрият инде милли гимнга кагылмаган. Һитлерчыл Виши режимы гына Икенче бөтендөнья сугышы вакытында (1940–1945 елларда) “Марсельеза”ны кулланмаган.

Марсельезаның тулы текстыҮзгәртү

Allons enfants de la Patrie,
Le jour de gloire est arrivé !
Contre nous de la tyrannie
L'étendard sanglant est levé,
Entendez-vous dans les campagnes
Mugir ces féroces soldats ?
Ils viennent jusque dans vos bras
Égorger vos fils, vos compagnes !

Refrain:
Aux armes, citoyens,
Formez vos bataillons,
Marchons, marchons !
Qu'un sang impur
Abreuve nos sillons !

Que veut cette horde d'esclaves,
De traîtres, de rois conjurés ?
Pour qui ces ignobles entraves,
Ces fers dès longtemps préparés ?
Français, pour nous, ah! quel outrage
Quels transports il doit exciter !
C'est nous qu'on ose méditer
De rendre à l'antique esclavage !

Refrain.

Quoi ! des cohortes étrangères
Feraient la loi dans nos foyers !
Quoi ! Ces phalanges mercenaires
Terrasseraient nos fiers guerriers !
Grand Dieu! Par des mains enchaînées
Nos fronts sous le joug se ploieraient
De vils despotes deviendraient
Les maîtres de nos destinées !

Refrain.

Tremblez, tyrans et vous perfides
L'opprobre de tous les partis,
Tremblez ! vos projets parricides
Vont enfin recevoir leurs prix !
Tout est soldat pour vous combattre,
S'ils tombent, nos jeunes héros,
La terre en produit de nouveaux,
Contre vous tout prêts à se battre !

Refrain.

Français, en guerriers magnanimes,
Portez ou retenez vos coups !
Épargnez ces tristes victimes,
À regret s'armant contre nous.
Mais ces despotes sanguinaires,
Mais ces complices de Bouillé,
Tous ces tigres qui, sans pitié,
Déchirent le sein de leur mère !

Refrain.

Amour sacré de la Patrie,
Conduis, soutiens nos bras vengeurs
Liberté, Liberté chérie,
Combats avec tes défenseurs !
Sous nos drapeaux que la victoire
Accoure à tes mâles accents,
Que tes ennemis expirants
Voient ton triomphe et notre gloire !

Refrain.

Nous entrerons dans la carrière
Quand nos aînés n'y seront plus,
Nous y trouverons leur poussière
Et la trace de leurs vertus
Bien moins jaloux de leur survivre
Que de partager leur cercueil,
Nous aurons le sublime orgueil
De les venger ou de les suivre.

Refrain.