«Габдулла Кариев» битенең юрамалары арасында аерма

1113 байт добавлено ,  10 лет назад
викиләштерү, шәхес шаблоны
(Яңа бит: «{{Rq|wikify|person|image}} Габдулла Кариев (Миңлебай Хәйруллин) — беренче татар профессиональ театр труппас...»)
 
(викиләштерү, шәхес шаблоны)
{{Шәхес
{{Rq|wikify|person|image}}
| исем =Габдулла Кариев
| рәсем =GadbullaKariev.jpg
| рәсем_зурлыгы =
| alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу-->
| рәсем язуы =
| тулы исем =Миңлебай Хәйруллин
| һөнәр = актер
| туу датасы = [[8 май]] [[1886 ел|1886]]
| туу җире = Күлбай-Мораса, [[Октябрь районы]], [[Татарстан]]
| гражданлык =
| милләт = татар
| үлем датасы = [[28 гыйнвар]] [[1920 ел|1920]]
| үлем җире = [[Казан]]
| әти =Хәйрулла абый
| әни =
| ир =
| хатын =
| балалар =
| бүләк һәм премияләр =
| сайт =
| башка мәгълүмат =
}}
 
'''Габдулла Кариев''' (''Миңлебай Хәйруллин'', ''[[8 май]] [[1886 ел|1886]], Күлбай-Мораса, [[Октябрь районы]], [[Татарстан]] - [[28 гыйнвар]] [[1920 ел|1920]], [[Казан]]'') — беренче татар профессиональ театр труппасына нигез салучыларның берсе.
 
==Тормыш юлы==
Габдулла Кариев (Миңлебай Хәйруллин) — беренче татар профессиональ театр труппасына нигез салучыларның берсе. Ул [[1886 елныңел]]ның [[8 май|8 маенда]] Татарстанның[[Татарстан]]ның хәзерге [[Октябрь районы]] Күлбай-Мораса авылында Хәйрулла абзыйабый гаиләсендә туа. Миңлебай башлангыч белемне туган авылында ала. Ул шулкадәр зирәк бала була, 12 яшендә Коръәнне[[Коръән]]не яттан өйрәнә. Мондый зирәк баланың «мужик» исеме белән Миңлебай дип йөртелүе авыл мулласы Зарифка бер дә ошамый. Ул үзенең яраткан шәкертенә Габдулла (Алла колы) исеме бирә. Һәм Миңлебай халык арасында «Габдулла карый» дип йөртелә башлый.
 
[[1904 елныел]]ны ул [[Җаек]] (Уральск) шәһәренә укырга китә. Монда ул, җырчы, сүз остасы, мәзәкче буларак, төрле әдәби кичәләрдә катнаша. Шушы чорда Габдулланың фамилиясе, «карый» сүзенә нигезләнеп, Кариев дип йөртелә башлый.
 
Җаекта Г. Кариев татар халык шагыйре [[Г. Тукай]] һәм күренекле җырчы, җәмәгать эшлеклесе [[Камил Мотыйгый]] (Төхфәтуллин) белән очраша һәм алар якын дуслар, фикердәшләр булып китәләр.
 
Беренче рус революциясе алды елларында Уральскида шәкертләр хәрәкәте башлана. Бу хәрәкәттә катнашкан 19 яшьлек Габдулла, шәкертләр хәрәкәте бастырылганнан соң, туган авылы Морасага кайта. Озак та үтми, Габдулланы эзләп, авылга полиция кешесе килә. Ләкин староста Габдулланы полициягә бирми, качырып кала. Соңыннан Габдулла староста ярдәме белән Хәируллин фамилиясен Кариевка алыштырып, ялган паспорт ала һәм [[1905 елныңел]]ның көзендә туган авылыннан тагын чыгып китә. Шулай итеп, үзенең таланты белән татар дөньясын таң калдырган Габдулла Кариев түбәннән, татар тормышының төбеннән күтәрелә.
 
Габдулла Кариев (Миңлебай Хәйруллин) — беренче татар профессиональ театр труппасына нигез салучыларның берсе. Ул 1886 елның 8 маенда Татарстанның хәзерге Октябрь районы Күлбай-Мораса авылында Хәйрулла абзый гаиләсендә туа. Миңлебай башлангыч белемне туган авылында ала. Ул шулкадәр зирәк бала була, 12 яшендә Коръәнне яттан өйрәнә. Мондый зирәк баланың «мужик» исеме белән Миңлебай дип йөртелүе авыл мулласы Зарифка бер дә ошамый. Ул үзенең яраткан шәкертенә Габдулла (Алла колы) исеме бирә. Һәм Миңлебай халык арасында «Габдулла карый» дип йөртелә башлый.
1904 елны ул Җаек (Уральск) шәһәренә укырга китә. Монда ул, җырчы, сүз остасы, мәзәкче буларак, төрле әдәби кичәләрдә катнаша. Шушы чорда Габдулланың фамилиясе, «карый» сүзенә нигезләнеп, Кариев дип йөртелә башлый.
Җаекта Г. Кариев татар халык шагыйре Г. Тукай һәм күренекле җырчы, җәмәгать эшлеклесе Камил Мотыйгый (Төхфәтуллин) белән очраша һәм алар якын дуслар, фикердәшләр булып китәләр.
Беренче рус революциясе алды елларында Уральскида шәкертләр хәрәкәте башлана. Бу хәрәкәттә катнашкан 19 яшьлек Габдулла, шәкертләр хәрәкәте бастырылганнан соң, туган авылы Морасага кайта. Озак та үтми, Габдулланы эзләп, авылга полиция кешесе килә. Ләкин староста Габдулланы полициягә бирми, качырып кала. Соңыннан Габдулла староста ярдәме белән Хәируллин фамилиясен Кариевка алыштырып, ялган паспорт ала һәм 1905 елның көзендә туган авылыннан тагын чыгып китә. Шулай итеп, үзенең таланты белән татар дөньясын таң калдырган Габдулла Кариев түбәннән, татар тормышының төбеннән күтәрелә.
Г. Кариев тормышын тулысы белән татар халкының мәдәниятен, сәнгатен үстерүгә багышлый һәм милли театрның нигез ташын салучыларның берсе булып таныла.
 
Артист [[Г. Камал]] әсәрләрендәге образларны аеруча яратып башкара. Ул әдәби әсәрдә сурәтләнгәннәр белән генә чикләнеп калмый, персонаж прототипларының психологиясен, гореф-гадәтләрен, үз-үзләрен тотышларын һәм сөйләшү үзенчәлекләрен өйрәнә. Шулар ярдәмендә җыелма образлар иҗат итә. Мәсәлән, шундый образлардан Хәмзә («Беренче театр»), Әхмәтҗан («Бүләк өчен»), Сираҗи («Банкрот»), Мөхәммәтҗан Хафиз («Безнең шәһәрнең серләре») һ. б. күрсәтергә мөмкин. Г. Кариев, репертуарны киңәйтү нияте белән, төрле язучыларга мөрәҗәгать итә. [[Ф. ӘмирханныңӘмирхан]]ның «Яшьләр» драмасын, азәрбайҗан язучысы [[П. ВәхиревнеңВәхирев]]нең «Мөсибәте Фәхретдин» исемле әсәрен сәхнәгә куя. Үзе дә «Артист» исемле комедия яза.
1917-1918 елларда Г. Кариев җитәкләгән [[«Сәйяр» труппасы]] [[М. ГорькийныңГорький]]ның «Мещаннар», [[А. ЧеховныңЧехов]]ның «Чия бакчасы», [[М. ФәйзинеңФәйзи]]нең «Галиябану» һәм башка әсәрләрен сәхнәләштерә.
Г. Кариев - халыкның талантлы, алдынгы фикерле улы. Ул театрны бөтен йөрәге белән ярата. Язучы Г. Ибраһимов аның турында: «Кариев өчен тормыш, дөнья, бәхет, сәгадәт юк, тик театр бар, шул театрны үстерү өчен, шуның белән көю бар иде», — дип язды.
 
Г. Кариев - халыкның талантлы, алдынгы фикерле улы. Ул театрны бөтен йөрәге белән ярата. Язучы [[Г. Ибраһимов]] аның турында: «Кариев өчен тормыш, дөнья, бәхет, сәгадәт юк, тик театр бар, шул театрны үстерү өчен, шуның белән көю бар иде», — дип язды.
 
«Без шундый театр төзербез, аның исеме алтын хәрефләр белән язылыр», — дип бик еш кабатлый торган була Г. Кариев. Чынлап та, исемен алтын хәрефләр белән язарлык театр төзеп калдырды ул.
Кызганычка каршы, Г. Кариевка татар театрына бәйле барлык ниятләрен дә тормышка ашырырга насыйп булмый. Ул 1920 елның 28 гыйнварында Казанда тиф авыруыннан үлә. Аны күмү җеназасына Казанның меңнәрчә халкы катнаша. Иң якын дусларыннан К. Тинчурин кабер өстендә соңгы сүзен әйтә, ә Ф. Бурнаш дусты истәлегенә язылган шигырен укый.
 
Кызганычка каршы, Г. Кариевка татар театрына бәйле барлык ниятләрен дә тормышка ашырырга насыйп булмый. Ул [[1920 елныңел]]ның [[28 гыйнварындагыйнвар]]ында Казанда[[Казан]]да [[тиф]] авыруыннан үлә. Аны күмү җеназасына Казанның меңнәрчә халкы катнаша. Иң якын дусларыннан [[К. Тинчурин]] кабер өстендә соңгы сүзен әйтә, ә Ф. Бурнаш дусты истәлегенә язылган шигырен укый.
[[Төркем:Татар артистлары]] [[Төркем:Татар театры]]
 
[[Төркем:Татар артистлары]] [[Төркем:Татар театры]]
[[Төркем:Татар театры]]
4897

правок