Елга кондызы

(Кондыз битеннән юнәлтелде)

Елга кондызы (лат. Castor fiber) — кимерүчеләр отрядыннан коңгырт сары төстәге кыйммәтле мех бирә торган җир-су җәнлеге. Безнең республикада иң эре кимерүчеләрнең берсе. Кондызның авырлыгы 30 кг га җитә. Ул акрын агымлы, яр буйлары агачлы урман инешләрендә тереклек итә.

Елга кондызы
Beaver pho34.jpg
Халыкара фәнни исем Castor fiber L., 1758[1][2][…]
Таксономик ранг төр[1][2][3]
Югарырак таксон Бобры[d][1][2]
Таксонның халык атамасы Eurasian beaver[4], Castor Europeo[5], Castor D'Eurasie[5], Eurasian Beaver[5][6], Eurasischer Biber[6][7], europese bever, bever[8], castor deurope[8], european beaver, eurasian beaver[8], Europäische Biber[8] һәм euroopanmajava[9]
Йөклелек чоры Ошибка Lua в Модуль:Sources на строке 178: attempt to concatenate local 'letter' (a nil value).
ХТСБ саклану статусы югалу куркынычы иң аз булган[d][10]
European beaver map.PNG
ХТСБ идентификаторы 4007[5]
Commons-logo.svg Castor fiber Викиҗыентыкта

Кондызлар зур булмаган төркемнәр булып яшиләр, чыбык-чабыктан һәм сынган агач кәүсәләреннән чатыр ясыйлар, оялар казыйлар. Яшәгән урыннарында кондызлар буа буалар, шуның белән суның биеклеге күтәрелә һәм чагыштырмача даими саклана. Үз территориясен мускус биздә сакланган агынты белән билгели.

Алар суда яшәүгә яхшы җайлашканнар. Кондызның йоны суга чыланмавы, арт аякларында йөзү ярылары һәм тәңкәләр белән капланган койрыгы — болар барысы да аңа суда яхшы йөзәргә һәм чумарга булышлык итә.

Кондыз өне

Кондызның борын һәм колак тишекләре суда ябыла, ә иреннәре кискеч тешләре артында йомыла, шуңа күрә ул азыкны су астында таба ала.

Кондызлар «эше» эзләре

Беренче тапкыр Азиядә пәйда була, ташка әверелгән кондызлар эоцен чоры белән билгеләнәләр. Кондызларның юкка чыккан иң тәэсирле үрнәкләре – плейстоцен заманында Себердә яшәгән Trogontherium cuvieri һәм Төньяк Америкада яшәгән Castoroides ohioensis. Соңгысы буйга 2,75 м, авырлыкка 350 кг җиткән.

Кондыз буасы, Йеллоустон паркы.

XIX гасырда кондыз үзенең кыйммәтле мехы аркасында күп урыннарда аулап бетерелә. 1949 һәм 1962 елларда кондызларны, Воронеж тыюлыгыннан алып килеп, Каманың түбән агымына җибәрәләр. Хәзерге вакытта алар бөтен республика буйлап таралды һәм Татарстанның күп районнарында очрый.

Шулай ук карагызҮзгәртү

ЧыганакҮзгәртү

  1. 1,0 1,1 1,2 Integrated Taxonomic Information System — 2000.
  2. 2,0 2,1 2,2 Mammal Species of the World — 2005.
  3. 3,0 3,1 Smith A. T., Xie Y., Lunde D. P. et al. A Guide to the Mammals of China. / A. T. Smith, Y. XiePrinceton: Princeton University Press, 2008.
  4. Wildscreen ARKive — 2003.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 Кызыл китап — 1964.
  6. 6,0 6,1 Cole T. C. H. Wörterbuch der Säugetiernamen, Dictionary of Mammal Names — 2015. — ISBN 978-3-662-46269-0doi:10.1007/978-3-662-46270-6
  7. Handbook of the Mammals of the World. 6. Lagomorphs and Rodents I / мөхәррир D. E. Wilson, Thomas E. Lacher, Jr., R. A. Mittermeier — 2016.
  8. 8,0 8,1 8,2 8,3 Бельгийский список видов
  9. Finnish Biodiversity Information Facility
  10. The IUCN Red List of Threatened Species 2020.2 — 2020.