Арыслан (лат. Panthera leo) — ерткыч имезүчеләрнең бер төре, барыслар ыруының дүрт вәкиленең берсе.

Арыслан
Lion waiting in Namibia.jpg
Халыкара фәнни исем Panthera leo L., 1758[1][2]
Таксономик ранг төр[1][2]
Югарырак таксон Барыслар[1][2]
Таксонның халык атамасы Lion[3][4], Leeu, Gyata, Leyón, Lión, أَسَدٌ, Léwe, Löwe, Леў (Lew), Лъв (Lăv), সিংহ, Lleó, Лоьм, Lev, Llew, Løve, Löwe[4], Dzata, Λιοντάρι (Liondári), Leono, León[3], Lõvi, Lehoi, شیر (Šayr), Leijona, Leyva, Lion, Lööw, León-leoa, સિંહ, Liona, אריה, siṅha), शेर, सिंह, Lav, Oroszlán, Առյուծ, Ljón, Leone, ライオン (Raion), 사자 (saja), Арстан, Leo, Liew, Nkosi, Liūtas, Lauva, Лав (lav), സിംഹം (simham), siṅha), शेर (Śēra), सिंह (singh, Iljun, Leeuw, Løve, Løve, Náshdóítsoh bitsiijįʼ daditłʼooígíí, ਬੱਬਰ ਸ਼ੇਰ, lew afrykański, Leão, Leu, Лев (Lev), Lioni, Lev, Libubesi, Tau, Lejon, Simba, சிங்கம், สิงโต, Aslan, Лев (Lev), Leon, Sư tử, לייב, 狮子 (shīzi), Lion d'Afrique[3], African Lion[3], Léiw, Lleón, لَيْثٌ, ლომი, leon һәм Singa
Тәүге атамасы Felis leo[d]
Макималь гомер озынлыгы 27 ел[5]
Йөклелек чоры Ошибка Lua в Модуль:Sources на строке 178: attempt to concatenate local 'letter' (a nil value).
Төшләү көче коэффициенты 112
ХТСБ саклану статусы куркыныч яный[d][6]
Масса 1,65 килограмм[7], 188 килограмм[7] һәм 126 килограмм[7]
Lion distribution.png
ХТСБ идентификаторы 15951[3]
Тавыш чыгара рычание[d]
Оя зурлыгы 2,5 ± 1,5[7]
Сөт имезү периоды 8 Ay[7]
Commons-logo.svg Panthera leo Викиҗыентыкта


Арысланны хайваннар патшасы дип йөртәләр. Ул ерткыч хайваннарның иң эресе, авырлыгы 280 кг га җитә. Үзе гадәттән тыш көчле. Аягы белән тибеп, буйволның умыртка баганасын сындыра ала. Казык тешләре кыска, әмма бик көчле һәм нык. Ана арыслан табышын көчле теш казнасы белән эләктереп ала һәм өчлы казык тешләре белән бер мизгелдә үтерә. Калган тешләре, корбанны кисәкләргә бүлгәндә, пычак хезмәтен үти. Арысланның гәүдәсе кыска йон белән капланган. Бары ата арысланнарның гына күкрәгендә һәм башында зур ялы бар. Тиресе бик нык. Элек арыслан тиресеннән хәрби киемнәр теккәннәр яки аны калкан итеп тарттырганнар. Арысланнар Африканың кайбер районнарында һәм Һиндстанда гына сакланып калган. Элек аларны җирле халык сирәк аулаган. Ә инде кораллы кешеләрдән аларны җитезлек тә, гайрәтлелек тә, көч тә, кача белү дә коткарып кала алмаган, шуңа аларны бөтенләй кырып бетергәннәр диярлек. Баштарак арысланнарны юк итү тояклы хайваннарның саны артуга китерер дип уйлаганнар. Ләкин киресе килеп чыккан, чөнки алар беренче чиратта авыру, көчсез хайваннарны юк итәләр һәм шуның белән йогышлы авырулар таралуга киртә куялар икән.

Арысланнар гаиләләргә берләшеп яшиләр. Бер ата арыслан гаиләсендә берничә ана арыслан һәм яшь арысланнар яши. Кайбер карт арысланнар ялгыз да яшәргә момкин. Ана арыслан 3 бала китерә. Алар бик кечкенә була: озынлыгы 30 см чамасы. Төсләре тимгелле, арыслан балалары соңыннан тоташ бер төскә керә.

Төннәрен Африка саваннасында күк күкрәгәндәй үкергән тавышлар ишетелә. Кешеләр йокыларыннан уяна, утардагы кәҗәләр, сарыклар, бәйдәге атлар, дөяләр тынгысызлана, әрле-бирле йөренә башлый. Бөтенесен дер селкетеп, куркыныч үкерү тавышы тагын кабатлана. Арыслан качмый, корбанына яшеренеп ташланмый.

Хәзер арысланнарны аулау тыела. Бары махсус рөхсәт белән генә зоопарклар өчен тотарга ярый. Алар тоткынлыкка шактый тиз күнегәләр һәм шул шартларда үрчем дә бирәләр[8].

ИскәрмәләрҮзгәртү

  1. 1,0 1,1 1,2 Integrated Taxonomic Information System — 1996.
  2. 2,0 2,1 2,2 Mammal Species of the World — 2005.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Кызыл китап — 1964.
  4. 4,0 4,1 Cole T. C. H. Wörterbuch der Säugetiernamen, Dictionary of Mammal Names — 2015. — ISBN 978-3-662-46269-0doi:10.1007/978-3-662-46270-6
  5. Longevity of Mammals in Captivity; from the Living Collections of the World — 1 — 2005.
  6. The IUCN Red List of Threatened Species 2018.1 — 2018.
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 Hayssen V. Panthera leo // Mamm. SpeciesASM, OUP, 2005. — ISSN 0076-3519; 1545-1410[0001:PL2.0.CO;2 doi:10.1644/1545-1410(2005)762[0001:PL]2.0.CO;2]
  8. Хайваннар дөньясы: имезүчеләр бит90