«Кәшшаф Мохтаров» битенең юрамалары арасында аерма

к
redact, replaced: Пирем → Пермь (7) using AWB
к (redact, replaced: Пирем → Пермь (7) using AWB)
| һөнәр = инкыйлабчы, сәясәтче, [[футбол]]чы<ref>https://vk.com/wall-69796944_2</ref>
| туу датасы = 14.06.1896
| туу җире = [[Казан губернасы]] {{Туу җире|Мамадыш өязе|Мамадыш районында}} [[Тау Иле (Мамадыш районы)|Тауиле]] [[авыл]]ыавылы
| гражданлык = {{Байраклаштыру|Русия империясе}}→<br/>{{байраклаштыру|РСФСР}}→<br/>{{байраклаштыру|ССРБ }}
| милләт = [[татар]]
| байрак2 =
| чорбаш = [[1921 ел]]
| чоразак = [[1924 ел]]
| вице-президент =
| аңа кадәр = [[Сәхибгәрәй Сәетгалиев]]
 
<small>{{мәгънәләр|Мохтаров}}</small>
'''Кәшшаф Мохтаров''', Кәшшаф Гыйльфан улы Мохтаров, {{lang-ru|Мухтаров Кашаф Гильфанович (вариант<ref name="Кайтарылган исемнәр">[http://visz.nlr.ru/searchword.php?qs=%F0%E0%F1%F1%F2%F0%E5%EB%F3&rpp=20&p=298&razdel=1 Кайтарылган исемнәр]</ref>: Гильванович)}} (''[[1896]]-[[1937]]'') — [[ТАССР]] халык комиссарлары шурасы рәисе (''[[1921]]–[[1924]]''). [[КПСС|ВКП(б)]] әгъзасы (''[[1918]]-[[1929]]'').
 
== Тәрҗемәи хәле ==
[[1896 ел]]ның [[14 июль|14 июлендә]] [[Казан губернасы]] [[Мамадыш өязе]] (''хәзерге'' [[Мамадыш районы]]) [[Тау Иле (Мамадыш районы)|Тауиле]] [[авыл]]ында туган. Аз җирле крестьян гаиләсе булганга, әтисе белән әнисе һәр елны [[кыш]] көне читкә китеп эшли торган була. [[1902 ел]]да [[гаилә]] [[Пирем]]Пермь [[шәһәр]]енәшәһәренә күчеп китә. Кәшшафны 6 яшьтә [[мәдрәсә]]гә бирәләр, анда ул 8 ел укый. [[1910 ел]]да [[Пирем]]Пермь [[шәһәр]]енеңшәһәренең 4 еллык укуханәсенә укырга керә. [[1914 ел]]да [[Пирем]]Пермь гимназиясенең 6- классына турыдан-туры имтихан бирә. Укының соңгы елында 3 ай өзеклек булып ала, аны гимназиядән чыгаралар: югары сыйныфларда укучы гимназистлар хәрби әзерлек үтәргә, махсус погоннар тагып йөрергә тиеш була – Кәшшаф погоннарын алып ташлый, офицерга честь бирүдән баш тарта. Җирле [[мөселман]] җәмгыяте үтенече белән генә гимназиягә кире алына һәм аны [[1916 ел]]да [[алтын]] медаль белән тәмамлый. Шул ук [[1916 ел]]даелда [[Пирем]]Пермь университетының [[медицина]] факультетына укырга керә.
 
== Октябрь инкыйлабы ==
[[1917 ел]]да [[ПиремПермь]]дә [[татар теле]]ндә «''Безнең көннәр''» журналы оештырыла, аның мөхәррире Кәшшаф Мохтаров була.
 
[[1918 ел]]ныңелның [[апрель|апрелендә]] узган [[ПиремПермь губернасы]] шураларының I корылтаенда милләтләр эше комиссары итеп сайлана, [[татар теле]]ндәтелендә чыгучы [[Кызыл Урал (гәҗит)|«''Кызыл Урал''»]] [[газета]]сыгазетасы мөхәррире итеп билгеләнә.
 
== Ватандашлар сугышы ==
[[1918 ел]]ның [[25 декабрь|25 декабрендә]] генерал Пепеляев гаскәре [[Пирем]]неПермьне ала. Кәшшаф Мохтаров Мрачковский җитәкчелегендәге дивизия белән [[Глазов]] [[шәһәр]]енә чигенә. [[КПСС|РКП(б]])ның [[Вятка губернасы|Вятка]] губерна комитеты аңа [[Вятка губернасы|губерна]] башкарма комитетының [[татар]]-[[башкорт]] бүлеге белән җитәкчелек итүне, [[татар теле]]ндәтелендә «''Коммунист''» [[газета]]сы оештыруны һәм мөхәррирлек итүне тапшыра.
 
[[1919 ел]]ның [[яз]]ында, [[Александр Колчак|Колчак]] гаскәре [[Урал]]дан [[Идел]]гә кадәр сузылган киң фронт белән һөҗүмгә күчкәндә, [[Кызыл Армия]]нең [[Василий Блюхер|Блюхер]] җитәкчелегендәге 51- дивизиясе 21- [[мөселман]] полкы сәяси җитәкчесе (''политрук'') була. [[Нократ|Вятка]]дан [[Екатиринбур]]га кадәр юл үтә.
 
[[1920 ел]]ның [[җәй|җәендә]] [[БАССР]]ның [[Аргаяш кантоны]]нда кулаклар фетнәсен бастыруда катнаша.
 
== ТАССР төзелү ==
[[1920 ел]]даелда РКП(б) үзәк комитеты тәкъдиме белән К. Мохтаровны [[ТАССР]] ревкомына әгъза итәләр, [[Татарстан Республикасы Сәламәтлек саклау министрлыгы|сәламәтлек саклау халык комиссары]] итеп билгелиләр.
[[1921]]-[[1924 ел]]лардаелларда [[Татарстан АССР]] халык комиссарлары шурасы рәисе була. [[Татарстан]] бу елларда [[сугыш]] чорындагы бөлгенлек, корылык, [[1921]]-[[1922 ел]]лардагы [[ачлык]] белән бәйле рәвештә чиктән тыш зур кыенлыклар кичерә. К. Мохтаров [[Татарстан]]да ачлыкка каршы көрәштә, барыннан да элек ачыгучы халык өчен җәмәгать туклануын оештыруда зур тырышлык куя. Берничә тапкыр [[Мәскәү]]гәМәскәүгә, [[Петроград]]ка барып, [[башкала]]дан 3 санитария-туклану поезды оештырып җибәрү турында килешә. Бу поездларның һәркайсы [[тимер юл]] буенда урнашкан торак пунктларда көн сен 1 800 ачыгучы һәм авыручы кешегә ярдәм күрсәтә.
 
{{цитата|К.Г. Мохтаров, фирка һәм шура хезмәткәре буларак, һичшиксез күренекле кеше. Аның милли сәясәтне үткәрүдә сизгерлек-игътибарлылык күрсәтү зарур булган милли җөмһүрият шартларындагы хезмәте бик тә җаваплы. Иптәш Мохтаров карабларны куркынычлы җимереклекләр аркылы, РКП(б) ҮК билгеләгән юлдан алып барырга алынган кешеләрнең берсе һәм ул үз эшен уңышлы башкарып килә<ref>1923 елның 5 ноябрендә язылган характеристикадан</ref>}}.
 
== Солтангалиев «эше» ==
[[1923 ел]]ның [[июнь|июнендә]] [[Мәскәү]]дәМәскәүдә узган милли [[җөмһүрият]]ләр һәм өлкәләрнең җаваплы хезмәткәрләре киңәшмәсе, киңәшмәгә кадәр үк кулга алынган [[Мирсәет Солтангалиев|М.Г. Солтангалиев]] турындагы мәсьәләне карый, аны «буржуаз милләтчелек»тә гаепли һәм [[КПСС|фиркадән]] чыгара.
 
[[ТАССР]] җитәкчеләре (К.Г. Мохтаров, [[Ариф Енбаев|А. Енбаев]], [[Гасыйм Мансуров|Г. Мансуров]], [[Рәүф Сабиров|Р. Сабиров]] һ.б.) фирка үзәк комитетына үзләренең аның гаепсезлегенә ышануларын, фиркагә бирелгән, намуслы коммунист булуын әйтеп, Солтангалиевне ябылудан чыгаруны һәм аны порукага алырга рөхсәт итүне үтенеп [[Унбиш җитәкче хаты|мөрәҗәгать итәләр]]. Ләкин бу хаттагы үтенечләр канәгатьләндерелми, хатка имзаларын куйган барлык җитәкчеләр, шул исәптән К. Мохтаров та, «солтангалиевчелек»тә гаепләнеп, эшләреннән алына. Аларны [[Мәскәү]]гәМәскәүгә чакыртып алалар, төрле җаваплы эшләргә урнаштыралар, шул ук вакытта алар ОГПУның яшерен күзәтүе астына куела.
 
[[1924 ел]]да К. Мохтаровны да [[Мәскәү]]гә чакыртып алалар, [[РСФСР]] сәламәтлек саклау халык комиссариатына дәвалау бүлеге мөдире итеп билгелиләр. [[1927 ел]]дан хатын-кызларның көнкүрешен яхшырту буенча [[Бөтенрусия Үзәк Башкарма Комитеты|БҮБК]] комиссиясе әгъзасы<ref>[http://www.edurt.ru/index.php?rubrika=235&type=1&lang=1 Edu.rt.ru белем бирү порталында]</ref>.
12 122

правки